I KZP 2/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I KZP 2/10

POSTANOWIENIE

Dnia 25 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy – Izba Karna w Warszawie

na posiedzeniu w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SN Ewa Strużyna (sprawozdawca)

Sędziowie: SSN Michał Laskowski

SSN Jarosław Matras

Protokolant: Łukasz Majewski

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Aleksandra Herzoga

w sprawie K. K., i in.

oskarżonych o popełnienie przestępstw określonych w art. 258 § 1 i 2 k.k. oraz

w art. 43 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu

narkomanii

po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd

Okręgowy w T., postanowieniem z dnia 15 stycznia 2010 r., zagadnienia

prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:

„Czy stosowanie przepisu art. 237 § 2 k.p.k. do sytuacji orzekania w

przedmiocie tzw. zgody następczej na przeprowadzenie kontroli i

utrwalanie rozmów, dotyczącej wykorzystania materiałów uzyskanych w

wyniku kontroli zalegalizowanej pierwotnie przez sąd, ale wykraczających

poza przedmiotowe czy podmiotowe granice owej kontroli, wymaga

bezwzględnego przestrzegania przez organy procesowe wskazanych w tym

przepisie terminów: do wystąpienia ze stosownym wnioskiem o wyrażenie

zgody następczej i do wydania samej zgody, oraz ewentualnie od jakiego

zdarzenia rozpoczyna bieg termin do wystąpienia z wnioskiem o wyrażenie

zgody następczej i jakie są skutki uchybienia terminom wskazanym w art.

237 § 2 k.p.k. ?”

postanowił

odmówić podjęcia uchwały.

UZASADNIENIE

Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne sformułowane

zostało na tle następującej sytuacji procesowej.

W toku śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w T., w sprawie

uczestniczenia w ramach zorganizowanej grupy przestępczej w nielegalnym

obrocie środkami narkotycznymi, tj. o przestępstwo określone w art. 258 § 1

k.k. oraz w art. 43 § 1 i 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu

narkomanii (Dz. U. Nr 75, poz. 468 ze zm.), Sąd Rejonowy w T. – na wniosek

prokuratora – wydał, na podstawie art. 237 § 1 i 3 pkt 13 i 14 oraz § 4 k.p.k.

oraz art. 239 k.p.k. i art. 329 § 1 k.p.k., sześć postanowień w przedmiocie

zarządzenia kontroli i utrwalania rozmów telefonicznych:

- w dniu 10 kwietnia 2003 r., dotyczące rozmów prowadzonych przez K. K. z

telefonu komórkowego o numerze [...] oraz przez W. D. z aparatu

telefonicznego o numerze [...] (k. 202 akt);

- w dniu 23 kwietnia 2003 r. dotyczące rozmów prowadzonych przez W. D. z

aparatu o numerze [...] (k. 216 akt);

- w dniu 30 kwietnia 2003 r. dotyczące rozmów prowadzonych przez K. K. z

aparatu o numerze [...] (k. 223 akt);

- w dniu 22 maja 2003 r. dotyczące rozmów prowadzonych przez K. K. z

aparatu o numerze [...] (k. 229 akt);

- w dniu 17 czerwca 2003 r. dotyczące rozmów prowadzonych przez K. K. z

aparatu o numerze [...] oraz rozmów prowadzonych przez W. D. z aparatu o

numerze [...] (k. 233 akt);

- w dniu 5 sierpnia 2003 r. dotyczące rozmów prowadzonych przez K. K. z

aparatu o numerze [...] i rozmów prowadzonych przez W. D. z aparatu o

numerze [...] (k. 305 akt).

W treści wymienionych postanowień Sąd Rejonowy wskazał, że dotyczą one

kontroli i utrwalania rozmów prowadzonych przez K. K. i W. D. z

wymienionych aparatów telefonicznych, przy czym rozmów „wychodzących i

wchodzących” – w związku ze śledztwem dotyczącym obrotu znaczną ilością

środków narkotycznych przez zorganizowaną grupę przestępczą. Uzasadniając

te decyzje Sąd stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego oraz ustaleń

operacyjnych policji wynika, iż znaczną rolę w tej grupie pełnią K. K. i W. D.

Utrwalone i odtworzone (w myśl art. 237 § 6 k.p.k.) rozmowy telefoniczne,

prowadzone z aparatów o wskazanych w wymienionych postanowieniach Sądu

Rejonowego numerach, stanowiły jedną z podstaw przedstawienia osobom

podejrzanym zarzutów, a następnie wniesienia aktu oskarżenia, o przestępstwa

przewidziane w art. 258 § 1 k.k. oraz w art. 43 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 24

kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, wobec K. K., W. D. i 9 innych

osób.

Postanowieniem z dnia 23 lipca 2009 r. Sąd Rejonowy w T. zobowiązał

prokuratora, w trybie art. 397 § 1 k.p.k., do wystąpienia w terminie miesiąca z

wnioskiem przewidzianym w art. 237 § 2 k.p.k., o wydanie zgody następczej na

wykorzystanie

procesowe

rozmów

telefonicznych

zarejestrowanych

na

podstawie wymienionych postanowień, w odniesieniu do objętych aktem

oskarżenia […], a także na wykorzystanie rozmów K. K. - zarejestrowanych w

oparciu o postanowienia o kontroli i utrwalaniu rozmów W, D. oraz na

wykorzystanie rozmów W. D. - zarejestrowanych w oparciu o postanowienia o

kontroli i utrwalaniu rozmów K. K.

W dniu 3 sierpnia 2009 r. tej treści wniosek prokuratora wpłynął do Sądu

Rejonowego w T.

Postanowieniem z dnia 25 września 2009 r. Sąd Rejonowy w T., wskazując

jako podstawę orzeczenia przepisy art. 237 § 2 k.p.k. i art. 237 § 3 pkt 13 i 14

k.p.k., wydał „następczą zgodę na wykorzystanie procesowe rozmów

telefonicznych

wchodzących

i

wychodzących

oskarżonych:

[…]”

zarejestrowanych na podstawie wymienionych wyżej postanowień tego Sądu. W

uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy stwierdził, że skoro wydane

wcześniej

postanowienia

dotyczyły,

jako

dysponentów

telefonów

komórkowych, K. K. i W. D., a nie obejmowały pozostałych oskarżonych,

zachodzi „konieczność podmiotowego poszerzenia kontroli”. Zdaniem Sądu

Rejonowego wydanie następczej zgody uzasadnione jest „per analogiam do art.

19 ust. 3 (ustawy o Policji) i art. 237 § 2 k.p.k.”.

Tym samym postanowieniem Sąd Rejonowy wyraził „następczą zgodę na

procesowe wykorzystanie” rozmów K. K., zarejestrowanych w oparciu o

postanowienia o kontroli i utrwalaniu rozmów W. D. oraz rozmów W. D.,

zarejestrowanych w oparciu o postanowienia o kontroli i utrwalaniu rozmów K.

K. Na powyższe postanowienie zażalenia złożyli obrońcy oskarżonych W. D. i

Ł. T. oraz M. L. i B. J. Zdaniem skarżących określone w art. 237 § 2 k.p.k.

terminy mają charakter nieprzekraczalny, a zatem podsłuch powinien być

przerwany i uzyskane materiały zniszczone, a ponadto wyrażenie, w oparciu o

cyt. przepis, zgody następczej, może nastąpić jedynie na etapie postępowania

przygotowawczego, a nie w stadium postępowania jurysdykcyjnego.

Sąd Okręgowy w T., rozpoznając te zażalenia, sformułował przytoczone na

wstępie zagadnienie prawne i przekazał je Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia.

Prokurator Prokuratury Krajowej, w przedstawionym Sądowi Najwyższemu

wniosku, wniósł o odmowę podjęcia uchwały. Zdaniem Autora wniosku

Prokuratury Krajowej, dokonanie zasadniczej wykładni przepisu art. 237 § 2

k.p.k., a w szczególności odniesienie się do charakteru terminów wskazanych w

tym przepisie byłoby uzasadnione wtedy, gdyby w realiach niniejszej sprawy

istotnie miała zastosowanie instytucja następczej zgody sądu na zarządzenie

kontroli i utrwalania rozmów telefonicznych, określona w art. 237 § 2 k.p.k.

Instytucja ta, jak wskazano we wniosku, co do zasady dotyczy sytuacji, w

której z powodów nie cierpiących zwłoki, postanowienie o zastosowaniu

podsłuchu wydaje prokurator, który następnie w terminie 3 dni powinien

wystąpić do sądu z wnioskiem o zatwierdzenie postanowienia, sąd zaś winien

rozstrzygnąć w przedmiocie wniosku w ciągu 5 dni od jego otrzymania. Sąd

Rejonowy i Sąd Okręgowy najwyraźniej mylą kwestię legalności zarządzenia

podsłuchu, a więc spełnienia wymogów formalnych określonych w art. 237

k.p.k., z problemem możliwości wykorzystania materiałów dowodowych,

uzyskanych w wyniku podsłuchu prowadzonego na podstawie przepisów

Kodeksu postępowania karnego.

We wniosku Prokuratury Krajowej podkreślono, że skoro celem zarządzenia

podsłuchu procesowego, co wynika bezpośrednio z treści art. 237 § 1 k.p.k., jest

„wykrycie i uzyskanie dowodów dla toczącego się postępowania”, to gdy

zarządzenie kontroli i utrwalania treści rozmów telefonicznych odpowiadało

wymaganiom formalnym, kwestia wykorzystania utrwalonych w jej toku

zapisów uzależniona jest wyłącznie od oceny sądu, czy mają one znaczenie dla

toczącego się postępowania karnego.

W niniejszej sprawie kontrola i rejestrowanie rozmów dotyczyły zarówno

rozmów wychodzących jak i przychodzących do telefonów komórkowych

używanych przez K. K. i W. D. W toku śledztwa prokurator konsekwentnie

występował o objęcie zakresem kontroli także innych nośników informacji,

którymi te osoby dysponowały. Ponieważ każda rozmowa telefoniczna musi być

z założenia prowadzona przez przynajmniej dwie osoby, to jest oczywiste, że

rejestracja treści rozmów wychodzących i przychodzących obejmować musi

wypowiedzi wszystkich rozmówców. Twierdzenie, że w takim wypadku

wykorzystanie, w charakterze dowodów, zarejestrowanych rozmów dotyczyć

może wyłącznie tego rozmówcy, który został wymieniony w postanowieniu o

zarządzeniu kontroli i rejestracji, nie jest uprawnione. Absurdalność takiego

założenia widoczna jest zresztą w danej sprawie, a mianowicie w wydaniu przez

Sąd Rejonowy „następczej zgody na procesowe wykorzystanie” rozmów K. K.,

zarejestrowanych w oparciu o postanowienia o kontroli i utrwalaniu rozmów W.

D. oraz rozmów W. D., zarejestrowanych w oparciu o postanowienia o kontroli

i utrwalaniu rozmów K. K. pomimo, że w stosunku do każdej z tych osób były

wcześniej wydane postanowienia o zarządzeniu kontroli i rejestracji rozmów

zarówno przychodzących jak i wychodzących z telefonów będących w ich

dyspozycji. Konsekwencją takiego założenia byłaby w istocie konieczność

wydawania osobnego postanowienia o „następczej zgodzie” na dowodowe

wykorzystanie każdej zarejestrowanej rozmowy, skoro drugim rozmówcą jest

osoba, której w postanowieniu nie wymieniono.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne,

nie spełnia wymogów określonych w art. 441 § 1 k.p.k.

Instytucja tzw. pytań prawnych kierowanych do Sądu Najwyższego, stanowi

wyjątek od zasady samodzielności jurysdykcyjnej sądu karnego i ograniczona

jest do kwestii (zagadnień prawnych) wyłaniających się „przy rozpoznawaniu

środka odwoławczego”. W orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie

przyjmuje się, że skuteczne wystąpienie z pytaniem prawnym wymaga

spełnienia trzech warunków, a mianowicie musi to być zagadnienie: „prawne”,

wymagające

„zasadniczej wykładni ustawy” i wyłaniające się „przy

rozpoznawaniu środka odwoławczego”.

Ten trzeci warunek, a mianowicie wymóg wyłonienia się zagadnienia

prawnego przy rozpoznawaniu środka odwoławczego oznacza konieczność

powiązania danego zagadnienia z konkretną sprawą w taki sposób, że od

rozstrzygnięcia tego zagadnienia zależy rozstrzygnięcie środka odwoławczego

wniesionego w konkretnej sprawie. W tym miejscu konieczne jest jednak

zastrzeżenie, wyrażane zarówno w licznych judykatach jak i w piśmiennictwie,

że dokonanie „zasadniczej wykładni ustawy” w ujęciu art. 441 § 1 k.p.k.,

oznacza jedynie usunięcie wątpliwości co do kwestii prawnych, pozwalające na

prawidłowe rozstrzygnięcie konkretnej sprawy, natomiast nie jest równoznaczne

ze wskazaniem sposobu jak należy postąpić w danej sytuacji. Musi jednak

istnieć związek pomiędzy sytuacją procesową występującą w danej sprawie a

treścią pytania prawnego, przy czym wyjaśnienie wątpliwości zawartych w

pytaniu jest niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Pytanie prawne sformułowane przez Sąd Okręgowy nie spełnia tego

ostatniego wymogu. W zaistniałej w sprawie sytuacji procesowej nie wystąpiły

bowiem tego rodzaju wątpliwości, jakie powziął Sąd Okręgowy przy

rozpoznawaniu zażaleń wniesionych od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia

25 września 2009 r. o wydaniu „następczej zgody” na procesowe wykorzystanie

rozmów telefonicznych zarejestrowanych w wyniku zastosowania w sprawie,

przewidzianego w art. 237 § 1 k.p.k., podsłuchu procesowego.

Analiza uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego wskazuje, że poza

obszarem zainteresowania tego Sądu pozostała kwestia, czy w ogóle w

okolicznościach przedmiotowej sprawy zachodziły przesłanki do orzekania w

przedmiocie tzw. zgody następczej. Sąd Okręgowy nie rozważył w

szczególności, czy w sytuacji procesowej jaka zaistniała w sprawie na skutek

uzyskania, w wyniku zarządzonej przez sąd, na podstawie art. 237 § 1 k.p.k.,

kontroli i utrwalania rozmów prowadzonych przez wskazane w postanowieniach

osoby i przez oznaczone w tych postanowieniach nośniki informacji, dowodów

uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstw - wymienionych zarówno

w katalogu zawartym w art. 237 § 3 k.p.k. jak i w treści postanowień sądu również przez rozmówców wskazanych w postanowieniach osób, wystąpiła

podstawa do podjęcia przez sąd decyzji w trybie określonym w art. 237 § 2

k.p.k.

W świetle okoliczności sprawy niewątpliwy jest fakt, że dowodów

uzasadniających wystąpienie z oskarżeniem w niniejszej sprawie o popełnienie

przestępstw wymienionych w art. 237 § 3 k.p.k., w odniesieniu do których Sąd

Rejonowy uznał za zasadne wypowiedzenie się w przedmiocie tzw. zgody

następczej, nie uzyskano w wyniku zastosowania trybu przewidzianego w art.

237 § 2 k.p.k., ani, tym bardziej, podsłuchu operacyjnego przewidzianego w

ustawie o Policji. Analiza okoliczności sprawy nie wskazuje ponadto, aby

przedmiotem toczącego się postępowania były dowody uzyskane wobec innych

osób niż rozmówcy objęci zastosowanym w sprawie legalnie podsłuchem

procesowym, którego zakres oznaczony został w postanowieniach sądu, czy

dowody dotyczące innych przestępstw niż te, których wykryciu miał służyć

zastosowany

w

sprawie

podsłuch

procesowy.

Także

z

uzasadnienia

postanowienia Sądu Okręgowego nie wynika, czy zwrot o „kontroli

zalegalizowanej pierwotnie przez sąd” odnosi do kontroli przewidzianej w art.

237 § 1 k.p.k., ani jak na gruncie przedmiotowej sprawy należy interpretować

stwierdzenie o wynikach kontroli „wykraczających poza przedmiotowe czy

podmiotowe granice owej kontroli”.

Z tych względów udzielenie odpowiedzi na wątpliwości Sądu Okręgowego,

co do charakteru terminów przewidzianych w art. 237 § 2 k.p.k., nie ma, w

realiach niniejszej sprawy, żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w

przedmiocie wniesionych w sprawie zażaleń.

W niniejszej sprawie zarządzenie kontroli i utrwalania treści rozmów

telefonicznych nastąpiło na podstawie decyzji sądu, podjętej na wniosek

prokuratora i po wszczęciu postępowania, a zatem w warunkach przewidzianych

w art. 237 § 1 k.p.k. W toku śledztwa, prowadzonego w sprawie uczestniczenia

w ramach zorganizowanej grupy przestępczej w nielegalnym obrocie środkami

narkotycznymi, tj. o przestępstwa określone w art. 258 § 1 k.k. i w art. 43 ust. 1 i

2 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, prokurator

kilkakrotnie występował do sądu o zarządzenie kontroli i utrwalanie treści

rozmów telefonicznych „w celu wykrycia i uzyskania dowodów” dla toczącego

się postępowania, a sąd podejmował w tym względzie decyzje w oparciu o

przepis art. 237 § 1 i 3 pkt 13 i 14 k.p.k. W kolejno wydawanych

postanowieniach sąd wskazywał, z imienia i nazwiska, osoby, których rozmowy

- prowadzone z kilku, również wymienionych w postanowieniach przez podanie

ich numerów, aparatów telefonicznych - objęte miały być kontrolą, a ich treść

utrwalona. Nie ulega zatem wątpliwości, że zastosowany w sprawie podsłuch

telefoniczny,

zarządzony

przez

sąd

po

wszczęciu

postępowania

przygotowawczego w sprawie i dotyczący przestępstw wymienionych w

zamkniętym katalogu, zawartym w art. 237 § 3 k.p.k., miał charakter czynności

procesowej przewidzianej w art. 237 § 1 k.p.k.

Podsłuch procesowy, stosowany w myśl art. 237 k.p.k., ma na celu „wykrycie

i uzyskanie dowodów dla toczącego się postępowania lub zapobieżenie

popełnieniu nowego przestępstwa”. Skuteczne wypełnianie zadań procesowych,

do jakich instytucja ta została powołana, następuje, jak wynika z brzmienia § 1

tego przepisu, poprzez kontrolę i utrwalanie „treści rozmów telefonicznych”.

Wobec brzmienia przytoczonego zwrotu nieuprawnione byłoby założenie, że

przyjęte rozwiązanie ustawowe dopuszcza kontrolę wypowiedzi jednego tylko

uczestnika rozmowy, tzn. wypowiedzi tylko tej osoby, która wymieniona została

przez sąd w postanowieniu wydanym na podstawie art. 237 § 1 i 3 k.p.k. Tego

rodzaju interpretacja prowadziłaby do absurdalnej sytuacji, w której procesowe

wykorzystanie wypowiedzi rozmówcy tej osoby, zależałoby w każdym

wypadku od wyrażenia przez sąd w tym względzie odrębnej zgody „następczej”.

Niewątpliwie rację ma prokurator, zwracając uwagę na fakt, że w niniejszej

sprawie wyrazem nielogicznej interpretacji przepisów regulujących instytucję

podsłuchu procesowego, było wydanie przez Sąd Rejonowy - „per analogiam

do art. 19 ust 3 ustawy o Policji i art. 237 § 2 k.p.k.” - zgody następczej na

procesowe wykorzystanie rozmów prowadzonych między sobą przez obie

wymienione w poszczególnych postanowieniach osoby, objęte zastosowanym w

myśl art. 237 § 1 k.p.k. podsłuchem procesowym. Sąd wydał taką zgodę

zapewne z tego względu, że w poszczególnych postanowieniach wskazano

każdą z osób odrębnie, jako prowadzącą rozmowy z oznaczonego, przez

podanie numeru, aparatu telefonicznego.

Z treści art. 237 § 1 k.p.k. wynika, że celem zastosowania przewidzianego w

tym przepisie podsłuchu procesowego, jest „wykrycie i uzyskanie dowodów dla

toczącego się postępowania”. Zatem w sytuacji, gdy zastosowanie podsłuchu

procesowego

spełnia

wymagania

formalne,

tzn.

postanowienie

o

zarządzeniu kontroli i utrwalaniu treści rozmów telefonicznych wydaje po wszczęciu postępowania przygotowawczego - sąd, a toczące się

postępowanie lub uzasadniona obawa popełnienia nowego przestępstwa

dotyczy

przestępstwa

wymienionego

w

zamkniętym

katalogu,

zamieszczonym w art. 237 § 3 k.p.k., to kwestia wykorzystania, w toczącym

się postępowaniu karnym, treści utrwalonych w trakcie podsłuchu zapisów,

zależy wyłącznie od oceny sądu, czy mają one dla tego postępowania

znaczenie.

W przeciwnym wypadku, a mianowicie gdy - w ocenie sądu - utrwalone

zapisy nie mają znaczenia dla postępowania karnego, sąd zarządza ich

zniszczenie (art. 238 § 3 k.p.k.).

Całkowicie nieuprawnione byłoby jednak uznanie, że w opisanych warunkach

ocena w przedmiocie znaczenia lub braku przydatności utrwalonych zapisów dla

postępowania karnego, winna się wyrażać w udzieleniu lub odmowie

jakiejkolwiek „zgody następczej”.

Instytucję następczej zgody sądu na zarządzenie kontroli i utrwalania rozmów

telefonicznych przewiduje przepis art. 237 § 2 k.p.k. Przepis ten dopuszcza

możliwość,

również

tylko

w

toku

postępowania

przygotowawczego,

zarządzenia kontroli i utrwalania rozmów telefonicznych przez prokuratora, ale

wyłącznie „w wypadkach nie cierpiących zwłoki”. Jako warunek procesowego

wykorzystania uzyskanego w tych okolicznościach materiału dowodowego,

przewidziano w art. 237 § 2 k.p.k. obowiązek wystąpienia przez prokuratora, w

ciągu 3 dni, do sądu z wnioskiem o zatwierdzenie postanowienia i uzyskanie

zatwierdzenia tego postanowienia decyzją podjętą przez sąd w terminie 5 dni.

Zmiana przepisu art. 237 § 2 k.p.k., przez nałożenie na sąd obowiązku

rozpoznania wniosku prokuratora w terminie 5 dni, a zarazem zobowiązanie

prokuratora do wystąpienia w terminie 3 dni o uzyskanie sądowego

zatwierdzenia jego decyzji, nastąpiło w 2003 r. (nowelizacją wprowadzoną

ustawą z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania

karnego, ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego,

ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych, Dz.

U. Nr 17, poz. 155). Bieg tych terminów należy liczyć na zasadach określonych

w art. 123 k.p.k. przy czym uregulowanie to, w aktualnej wersji, wyraźnie

wskazuje sposób ich liczenia. Nie wydaje się bowiem uprawnione, aby upływu

określonego w przepisie terminu 3 dni do wystąpienia z wnioskiem do sądu, nie

liczyć od chwili zarządzenia podsłuchu przez prokuratora, a terminu 5 dni do

ewentualnego zatwierdzenia tego postanowienia przez sąd, od chwili wpływu do

sądu stosownego wniosku.

Zarówno w praktyce orzeczniczej jak i w piśmiennictwie nie wywołuje

kontrowersji także charakter terminów określonych w art. 237 § 2 k.p.k.

W przedmiocie charakteru terminu przewidzianego dla oceny przez sąd

decyzji prokuratora, Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyroku z dnia 3

grudnia 2008 r., V KK 195/08 (OSNKW 2009, z. 2, poz. 17) uznając, że

„zatwierdzenie przez sąd postanowienia prokuratora, o którym mowa w art. 237

§ 2 k.p.k., ale z uchybieniem terminowi wskazanemu w tym przepisie dla

rozstrzygnięcia w przedmiocie takiego zatwierdzenia, nie delegalizuje samej

kontroli i utrwalania rozmów po upływie tego terminu i nie wywołuje skutków

określonych w art. 238 § 3 in fine k.p.k., które odnoszą się tylko do

postanowienia sądu o niezatwierdzeniu przez sąd uprzedniego postanowienia

prokuratora o takiej kontroli, także bez względu na to, czy takie

niezatwierdzenie nastąpiło przed upływem, czy już po upływie, tego terminu”.

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, pogląd ten

podziela. Z treści przepisów Kodeksu postępowania karnego nie wynika, aby

określone w art. 237 § 2 k.p.k. terminy 3 i 5 dni miały inny charakter niż

instrukcyjny, a w szczególności charakter prekluzyjny czy zawity. Względy

gwarancyjne obligują jednak prokuratora do bezwzględnego przestrzegania

ustawowego terminu do złożenia w sądzie wniosku o zatwierdzenie jego

decyzji. W wypadku niezastosowania się do obowiązku wystąpienia do sądu,

podsłuch powinien być więc niezwłocznie przerwany a uzyskane materiały

zniszczone – tak jak w wypadku niezatwierdzenia decyzji prokuratora przez sąd.

W literaturze powszechnie natomiast przyjmuje się, że skoro w przepisach

rozdziału 26 k.p.k. nie określono skutku na wypadek nie wydania przez sąd

decyzji mimo upływu terminu, a więc gdyby sąd nie zdołał zatwierdzić decyzji

prokuratora w ciągu 5 dni, to podsłuch nadal jest legalny i jego zatwierdzenie po

upływie tego terminu będzie skuteczne.

Tej

treści

pogląd

ma

zdecydowanie

więcej

zwolenników

wśród

przedstawicieli doktryny (por. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego.

Komentarz, 2008, s. 520; M. Klejnowska, Oskarżony jako osobowe źródło

informacji o przestępstwie, 2004, s. 157; K. Dudka, Kontrola korespondencji i

podsłuch w polskim procesie karnym, 1998, s. 69; K. Eichstaedt, Czynności

sądu w postępowaniu przygotowawczym w polskim prawie karnym, 2008, s.

48), niż pogląd, że w razie nie zatwierdzenia przez sąd w ciągu 5 dni

postanowienia prokuratora, podsłuch powinien być przerwany (por. P.

Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego, komentarz,

2004, t. I, s. 968-969).

Uzasadnione jest zatem stanowisko, że podjęcie przez sąd decyzji o

zatwierdzeniu postanowienia prokuratora po upływie 5 dni od daty wpływu

wniosku do sądu, nie powoduje bezskuteczności zastosowanego przez

prokuratora, na podstawie art. 237 § 2 k.p.k., podsłuchu procesowego i

rozmowy utrwalone w czasie jego trwania mogą być wykorzystane jako

pełnowartościowe dowody.

Powyższe uwagi mają jednak w realiach przedmiotowej sprawy jedynie

marginalny

charakter,

gdyż

w

świetle

przytoczonych

okoliczności

rozstrzygnięcie sformułowanego przez Sąd Okręgowy zagadnienia prawnego

nie ma znaczenia dla oceny występującej w niej sytuacji procesowej.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy postanowił jak na wstępie.

/km/