I KZP 14/11 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 26 PAŹDZIERNIKA 2011 R.

I KZP 14/11

W razie złożenia rzeczy do depozytu sądowego na podstawie art. 231

§ 1 k.p.k., koszty przechowania i utrzymania rzeczy w należytym stanie, o

których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o

likwidacji niepodjętych depozytów (Dz. U. Nr 208, poz. 1537 ze zm.) ponosi

ta jednostka sektora finansów publicznych (prokuratura albo sąd), która

wydała orzeczenie w tym przedmiocie (do czasu uiszczenia ich przez

uprawnionego do odbioru rzeczy – art. 8 ust. 2 tej ustawy).

Przewodniczący: sędzia SN

P. Kalinowski.

Sędziowie SN: K. Cesarz (sprawozdawca), J. Dołhy.

Prokurator Prokuratury Generalnej: B. Mik.

Sąd Najwyższy w sprawie z zażaleń Komendanta Wojewódzkiego

Policji w Ł. na postanowienia prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia 1

czerwca 2011 r. i z dnia 10 czerwca 2011 r., o odmowie poniesienia przez

prokuraturę kosztów, po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 26

października 2011 r., przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez

Sąd Rejonowy w Ł. postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2011 r., zagadnienia

prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:

„Czy »składnica«, o której mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2003 r. w sprawie wysokości i sposobu

obliczania wydatków Skarbu Państwa w postępowaniu karnym, to tylko

miejsce przechowywania przedmiotów o niedużej objętości (np. biuro

podawcze czy pomieszczenie dla dowodów rzeczowych), czy też każde

miejsce przechowywania przedmiotów, niezależnie od ich wielkości (np.

biuro podawcze, pomieszczenie dla dowodów rzeczowych, magazyn,

parking depozytowy Komisariatu bądź Komendy Policji)?”

postanowił o d m ó w i ć podjęcia uchwały.

UZASADNIENIE

Przedstawione zagadnienie prawne powstało na kanwie następującej

sytuacji procesowej.

Podczas dochodzenia prowadzonego w sprawie paserstwa pojazdów

Policja w dniu 11 marca 2010 r. w wyniku przeszukania zatrzymała

samochód marki „VW Transporter”. Pojazd ten następnego dnia został

przyjęty na parking strzeżony Komendy Wojewódzkiej Policji w Ł. (dalej

KWP) jako depozyt nr (...) na wniosek Komendy Miejskiej Policji w Ł.

W dniu 26 sierpnia 2010 r. prokurator Prokuratury Rejonowej w Ł.

postanowił umorzyć dochodzenie o czyn z art. 291 § 1 k.k., wobec braku

znamion czynu zabronionego, a następnie m.in. samochód ten „wobec

nieustalenia

właściciela

złożyć

do

depozytu

sądowego”.

Kolejnym

postanowieniem z dnia 17 lutego 2011 r. prokurator tej prokuratury na

podstawie art. 231 § 1 k.p.k. w zw. z art. 323 § 1 k.p.k. złożył do depozytu

sądowego ten pojazd „przechowywany na parkingu depozytowym Komendy

Wojewódzkiej Policji w Ł.” Po rozpoznaniu zażalenia osoby, której

odebrano pojazd, Sąd Rejonowy w Ł. w dniu 25 marca 2011 r. utrzymał w

mocy to postanowienie.

W dniu 31 marca 2011 r. KWP wystawiła notę księgową obciążającą

prokuraturę kwotą 110 zł za parkowanie pojazdu w marcu 2011 r., zaś w

dniu 30 maja 2011 r. – analogiczną notę, ale dotyczącą miesiąca – maj.

Postanowieniami, odpowiednio z dnia 1 i 10 czerwca 2011 r.

prokurator Prokuratury Rejonowej w Ł. na podstawie art. 93 § 3 k.p.k.

postanowił „odmówić poniesienia przez prokuraturę kosztów parkowania

pojazdu” w tych miesiącach, argumentując następująco: po pierwsze, za

przechowanie w postępowaniu karnym zabezpieczonego samochodu

nalicza się ryczałt w kwocie 40 zł, w myśl § 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2003 r. w sprawie wysokości i sposobu

obliczania wydatków Skarbu Państwa w postępowaniu karnym (Dz. U. Nr

108, poz. 1026 ze zm., dalej – rozporządzenie) i po drugie, KWP nie jest

wyodrębnioną jednostką budżetową, której przysługiwałoby wynagrodzenie

za parkowanie pojazdów zabezpieczonych w postępowaniu karnym, lecz

jednostką organizacyjną Policji realizującą zadania administracji rządowej w

sferze publicznej.

Zażalenia na te postanowienia złożył komendant KWP, podnosząc, że

powinien mieć zastosowanie ust. 3 § 3 rozporządzenia, a nie ust. 1 tego

przepisu oraz wnosząc o zmianę zaskarżonych postanowień i przyznanie

wynagrodzeń, na które opiewają noty, albo uchylenie tych orzeczeń.

Prokurator Prokuratury Okręgowej w Ł. na podstawie art. 626 a k.p.k.

nie

przychylił

się

do

zażaleń,

podzielając

argumenty zawarte

w

zaskarżonych postanowieniach i skierował te zażalenia do Sądu.

W

uzasadnieniu

postanowienia,

zawierającego

przedstawione

zagadnienie, Sąd Rejonowy podkreślił, że:

– chodzi „po prostu” o to, czy strzeżony parking samochodowy jest

„składnicą”, a samochód tam przechowywany jest „złożony” w rozumieniu §

3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, bo w przeciwnym wypadku miałby

zastosowanie ust. 3 tego przepisu,

– od wydania przez Sąd Najwyższy uchwały z dnia 17 września 1997

r., I KZP 16/97, OSNKW 1997, z. 11 – 12, poz. 95, stan prawny uległ

zasadniczej zmianie,

– w przykładowo załączonych do akt orzeczeniach i pismach sądy

powszechne odstępowały od przyjętej w tej uchwale wykładni, optując za

szerokim rozumieniem pojęcia „składnica” oraz przedstawił argumenty na

poparcie przeciwstawnych wykładni.

Prokurator Prokuratury Generalnej we wniosku z dnia 8 września

2011 r. wniósł o odmowę podjęcia uchwały, stwierdzając, że nie zostały

spełnione wymogi z art. 441 § 1 k.p.k. do wystąpienia z zagadnieniem

prawnym. Sąd przekazujący je nie rozważył zwłaszcza kwestii, czy

prokurator był uprawniony do wydania zaskarżonych postanowień o

odmowie

ponoszenia

kosztów,

skoro

obie

noty

księgowe

zostały

wystawione na podstawie załączonej do akt umowy z dnia 20 sierpnia 2010

r. zawartej pomiędzy KWP w Ł. (zleceniobiorcą), a Prokuraturą Okręgową

w Ł. (zleceniodawcą). W myśl tej umowy, zleceniobiorca przyjmuje na

prowadzony przez siebie parking depozytowy samochody i inne środki

transportu w celu wykorzystania ich do celów procesowych (§ 1), po

zakończeniu każdego miesiąca wystawia zleceniodawcy notę (fakturę),

naliczając opłaty za przechowanie pojazdów na podstawie załączonego do

umowy cennika (§ 4), zaś w sprawach nie uregulowanych tą umową mają

zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego (§ 6). Ponadto, obie noty

dotyczą okresu przechowywania pojazdu po prawomocnym zakończeniu

postępowania karnego. Notami tymi została obciążona Prokuratora

Okręgowa w Ł., która była stroną umowy (a nie Prokuratura Rejonowa).

„Kwestia ewentualnej odmowy zapłaty (...) nie powinna więc być

przedmiotem postanowienia wydanego w postępowaniu karnym, lecz

odpowiednich instrumentów prawa cywilnego”. Wreszcie, wobec tego, że

rzeczony samochód od co najmniej 25 marca 2011 r. nie był już dowodem

rzeczowym, lecz przedmiotem złożonym do depozytu sądowego, to koszty

jego składowania powinien ponosić sąd.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Warunkiem wystąpienia z zagadnieniem prawnym w trybie art. 441 §

1 k.p.k., jest wyłonienie się zagadnienia przy rozpoznawaniu środka

odwoławczego, przez co rozumieć należy merytoryczne odniesienie się

sądu do zasadności tego środka i następnie wydanie jednego z

rozstrzygnięć przewidzianych w art. 437 § 1 k.p.k. (Przepis art. 441 § 1

k.p.k.

może

mieć

zastosowanie

wyjątkowo

także

wówczas,

gdy

sformułowane zagadnienie prawne dotyczy dopuszczalności środka

odwoławczego). Jednak do rozpoznania istoty zażalenia w tej sprawie nie

mogło dojść już z powodu zasygnalizowanego we wniosku prokuratora

Prokuratury Generalnej. Postępowanie przygotowawcze zakończyło się

jego umorzeniem w dniu 26 sierpnia 2010 r. Po prawomocnym umorzeniu

takiego postępowania prokurator na gruncie Kodeksu postępowania

karnego jest uprawniony jedynie do: przekazania sprawy innemu organowi

(art. 18 k.p.k.), sygnalizowania uchybień (art. 19 k.p.k.), wydania

postanowienia co do dowodów rzeczowych stosownie do przepisów art.

230 – 233 (art. 323 § 1 k.p.k.), wystąpienia z wnioskiem do sądu o

orzeczenie przepadku tytułem środka zabezpieczającego (art. 323 § 3

k.p.k.), wnioskowania, aby sąd zniszczył utrwalone zapisy rozmów i

przekazy informacji (art. 238 § 3 i 4 oraz art. 241 k.p.k.), orzekania w

przedmiocie kosztów postępowania przygotowawczego, a więc powstałych

w tym postępowaniu (art. 626a k.p.k.), dokonania niezbędnych czynności

dowodowych w celu sprawdzenia okoliczności uzasadniających wydanie

postanowienia o podjęciu lub wznowieniu postępowania przygotowawczego

i orzeczenia o kosztach tylko tych czynności (art. 327 § 3 k.p.k.). W

niniejszej sprawie prokurator nie był zatem władny do wypowiadania się w

trybie art. 626a k.p.k. co do kosztów powstałych po prawomocnym

umorzeniu dochodzenia, czyli do wydania w dniach 1 i 10 czerwca 2011 r.

postanowień

o

odmowie

poniesienia

przez

prokuraturę

kosztów

przechowania pojazdu. Nie ma więc znaczenia, że postanowienia te wydał

prokurator Prokuratury Rejonowej, a nie prokurator obciążonej notami

księgowymi Prokuratury Okręgowej, skoro i ten ostatni nie byłby

uprawniony do orzekania w tym przedmiocie.

W tej sytuacji jest oczywiste, że nie istniała podstawa formalna,

wskazana w art. 93 § 3 k.p.k. i powołana w zaskarżonych postanowieniach,

do ich powzięcia. Przepis ten stanowi również, że są one wydawane w

postępowaniu przygotowawczym. Decyzje wydane przez prokuratora poza

tym postępowaniem nie były więc czynnościami procesowymi, mimo

nadania

im

szaty

prawnej

postanowień.

Prokurator

bezpośrednio

przełożony powinien zatem uchylić te decyzje na podstawie art. 8a ust. 1

ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 2008 r. Nr 7,

poz. 39 ze zm.), zamiast rozpatrywania zażaleń przez prokuratora

nadrzędnego i kierowania ich do sądu. Skoro nie były to decyzje

procesowe,

to

nie

podlegały

trybowi

określonemu

w

Kodeksie

postępowania karnego, o którym mowa w art. 8a ust. 2 ustawy o

prokuraturze. Dlatego też Sąd Rejonowy nie powinien przystąpić do

rozpoznawania zażaleń. Możliwość taka ze wskazanych wyżej powodów w

ogóle nie aktualizowała się. Rozważenia wymagała natomiast kwestia

pozostawienia zażaleń bez rozpoznania jako niedopuszczalnych z mocy

ustawy z uwagi na wniesienie ich od pozornych tylko czynności

procesowych. Wszak brak substratu zaskarżenia wyklucza możliwość

złożenia środka odwoławczego.

Dlatego przedstawione zagadnienie prawne nie mogło się wyłonić

przy rozpoznaniu środka odwoławczego. Tym samym, nie zostały spełnione

przesłanki z art. 441 § 1 k.p.k. przekazania zagadnienia prawnego Sądowi

Najwyższemu, a w konsekwencji nie podlegało ono rozstrzygnięciu przez

ten Sąd.

Należy więc ograniczyć się do uwag, które mogą okazać się pomocne

przy określaniu kosztów przechowywania zatrzymanych przedmiotów oraz

ustaleniu podstaw i podmiotów uprawnionych do określania i ponoszenia

tych kosztów.

Przede wszystkim, nie straciły na aktualności argumenty zawarte w

uchwale z dnia 17 września 1997 r., I KZP 16/97, co do znaczenia słów

„składnica” i „złożone”, pomimo zastąpienia rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości i Obrony Narodowej z dnia 13 grudnia 1996 r. w sprawie

obliczania wydatków w postępowaniu karnym (Dz. U. Nr 149, poz. 709), na

kanwie

którego

Sąd

Najwyższy

dokonał

wykładni

tych

określeń,

rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 sierpnia 1998 r. w

sprawie wysokości i sposobu obliczania wydatków Skarbu Państwa w

postępowaniu karnym (Dz. U. Nr 111, poz. 705), a następnie identycznie

zatytułowanym rozporządzeniem z dnia 18 czerwca 2003 r. W obecnym

rozporządzeniu użyto tych wyrazów w analogicznym kontekście. Wskazana

przez Sąd Rejonowy zmiana kolejności unormowań nie ma wpływu na

wyniki interpretacji. „Składnicą” nie jest więc policyjny parking samochodów,

na którym zostały one umieszczone i są przechowywane.

Wydatki związane z przechowywaniem zajętych w postępowaniu

karnym takich przedmiotów (rzeczywiste, a nie łącznie z wynagrodzeniem)

określa się w wysokości przedstawionej „w rachunku wystawionym przez

uprawniony podmiot przechowujący” (§ 3 ust. 3 rozporządzenia). O

wydatkach

tych,

powstałych

w

postępowaniu

przygotowawczym,

rozstrzygnie prokurator na podstawie art. 626a k.p.k. i art. 618 § 1 pkt 4

k.p.k. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, obciążając nimi Skarb Państwa.

Do tej podstawy zwrotu wydatków poniesionych przez uprawniony podmiot

przechowujący nawiązuje wspomniana wyżej umowa zawarta w dniu 20

sierpnia 2010 r. pomiędzy KWP a Prokuraturą Okręgową. Zleceniobiorca

zobowiązał się przyjmować pojazdy na parking dla „wykorzystania ich do

celów procesowych”. Cele te ziściły się (wygasły) wraz z umorzeniem

dochodzenia.

Artykuł 231 § 1 k.p.k., na podstawie którego prokurator złożył

samochód do depozytu sądowego, stanowi, że przepisy o likwidacji

depozytów i nieodebranych rzeczy stosuje się odpowiednio. Obecnie

przepisy te zawarte są w ustawie z dnia 18 października 2006 r. o likwidacji

niepodjętych depozytów (Dz. U. Nr 208, poz. 1537 ze zm. – dalej u.l.n.d.).

Ustawa dotyczy depozytów znajdujących się w dyspozycji jednostek

sektora finansów publicznych (art. 1). Jednostkami tymi są m.in. organy

ochrony prawa, a więc prokuratury (zob. art. 2 ust. 2 tej ustawy w zw. z art.

9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych – Dz. U. Nr

157, poz. 1240, w zw. z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o

prokuraturze) i sądy. W myśl definicji legalnej, zamieszczonej w ustawie o

likwidacji niepodjętych depozytów, są nimi m.in. rzeczy zatrzymane, co do

których zapadło prawomocne orzeczenie o złożeniu do depozytu sądowego

(art. 2 ust. 1 lit. b). Ustawa ta wielokrotnie posługuje się pojęciem

„przechowujący depozyt”. Z jej treści, a zwłaszcza z art. 1, art. 7 ust. 2 i art.

9 ust. 1 wynika, że przechowującym depozyt jest prokurator, jeżeli to on

złożył rzecz do depozytu sądowego, albo sąd, gdy o tym orzekł.

Przechowującym depozyt nie jest więc przechowawca w rozumieniu art.

835 k.c. „Przechowującego depozyt” nie należy również utożsamiać z

„uprawnionym podmiotem przechowującym”, o którym mowa w § 3 ust. 3

rozporządzenia. Skoro przechowującym depozyt jest ten, kto złożył rzecz

do depozytu sądowego, to na tym podmiocie (prokuraturze albo sądzie)

ciąży obowiązek pokrywania kosztów przechowania depozytu i utrzymania

go w należytym stanie, wyszczególnionych w art. 8 ust. 1 u.l.n.d.

Uprawniony

podmiot

przechowujący,

wskazany

w

§

ust.

rozporządzenia, nie będzie się mógł ubiegać o zwrot wydatków na

podstawie tego przepisu po prawomocnym umorzeniu postępowania

przygotowawczego, bowiem rozporządzenie to, jak wynika z jego tytułu,

dotyczy wydatków Skarbu Państwa wyłącznie w postępowaniu karnym.

Podmiot ten (tu KWP) może jednak żądać zwrotu dalej ponoszonych

kosztów od prokuratora na podstawie art. 8 ust. 3 u.l.n.d., skoro w myśl art.

231 § 1 zd. 2 k.p.k., przepisy tej ustawy (u.l.n.d.) stosuje się odpowiednio

po złożeniu rzeczy do depozytu sądowego. Koszty te będą miały charakter

publicznoprawny, co wyklucza dochodzenie ich przed sądem cywilnym

(użycia „odpowiednich instrumentów prawa cywilnego”, jak sugeruje się we

wniosku prokuratora Prokuratury Generalnej – zob. przedmiot regulacji

Kodeksu cywilnego i podmioty stosunków cywilnoprawnych, w tym umowy

przechowania – art. 1 k.c. w zw. z art. 33¹ § 1 k.c., a także uchwała SN z

dnia 9 lutego 2007 r., III CZP 161/06, OSNC 2008, z. 1, poz. 4, wyrok SN z

dnia 3 października 2007 r., IV CSK 159/07, Lex nr 619643).

Jeżeli to sąd złożył rzecz, np. samochód do depozytu sądowego i jest

ona przechowywana, np. na parkingu KWP, to sąd, jako przechowujący

depozyt, pokrywać będzie koszty określone w art. 8 ust. 1 u.l.n.d.

Obowiązek stosowania tego materialnego przepisu wynika z odesłania

zawartego we wspomnianym wyżej art. 231 § 1 zd. 2 k.p.k.

Podstawą procesową orzekania będzie zaś art. 626 § 2 k.p.k.,

określający, że w razie konieczności dodatkowego rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania wykonawczego, orzeczenia w tym przedmiocie

wydaje sąd (pierwszej instancji – art. 2 pkt 1 k.k.w.).

W razie ustalenia uprawnionego do rzeczy i wyrażenia przez niego

woli jej odbioru, rzecz zostanie mu wydana m.in. po uiszczeniu przez niego

tych kosztów (art. 8 ust. 2 u.l.n.d.).

Powyższe uwagi są wyrazem przekonania, że skutki, w tym –

finansowe, decyzji procesowych ponoszą organy, które je podejmują, jako

gospodarze poszczególnych faz postępowania. Nawet gdy prokurator nie

poleci zatrzymania rzeczy, to obowiązany jest zatwierdzić tę czynność, jeśli

rzecz nie będzie zwrócona (art. 230 § 1 k.p.k.). Przechowywanie jej (tu –

samochodu) na parkingu policyjnym, po zakończeniu dochodzenia lub

śledztwa, nie jest realizacją zadań Policji jako organu postępowania.

Policja, żądając od prokuratora albo sądu zwrotu wydatków (kosztów)

przechowania i utrzymania rzeczy w należytym stanie, nie występuje jako

organ postępowania, ale jest uprawnionym podmiotem przechowującym w

postępowaniu karnym (§ 3 ust. 3 rozporządzenia) albo, po jego

zakończeniu i złożeniu rzeczy do depozytu sądowego, sui generis

przechowawcą z ograniczonymi roszczeniami wynikającymi z art. 8 ust. 1

u.l.n.d., choć podobnymi tylko do przysługujących z art. 842 k.c., wobec

prokuratora albo sądu, czyli według nazewnictwa ustawy o likwidacji

niepodjętych depozytów – wobec przechowujących depozyt.

Inaczej mówiąc, w razie złożenia rzeczy do depozytu sądowego na

podstawie art. 231 § 1 k.p.k., koszty przechowania i utrzymania rzeczy w

należytym stanie, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 18

października 2006 r. o likwidacji niepodjętych depozytów (Dz. U. Nr 208,

poz. 1537 ze zm.) ponosi ta jednostka sektora finansów publicznych

(prokuratura albo sąd), która wydała orzeczenie w tym przedmiocie (do

czasu uiszczenia ich przez uprawnionego do odbioru rzeczy – art. 8 ust. 2

tej ustawy).

Mając na uwadze przytoczone rozważania Sąd Najwyższy orzekł jak

w postanowieniu.