I KZ 49/25 · Sąd Najwyższy

I KZ 49/25 POSTANOWIENIE Dnia 19 grudnia 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Siwek w sprawie R.T. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 19 grudnia 2025 r., zażalenia obrońcy skazanego R.T. na postanowienie Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 21 sierpnia 2025 r., sygn. akt IV Ka 841/16 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt IV Ka 841/16 i doręczenie tego wyroku wraz z uzasadnieniem p o s t a n o w i ł utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 7 grudnia 2016 r., sygn. akt IV Ka 841/16, Sąd Okręgowy w Świdnicy zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z 3 października 2016 r., sygn. akt III K 214/16, w ten sposób, że:1.uchylił punkty IV, IX i X o warunkowym zawieszeniu wykonania kary, oddaniu pod dozór kuratora sądowego i zobowiązaniu do wykonywania pracy zarobkowej oraz powstrzymywania się od nadużywania alkoholu,2.określoną w punkcie III karę łączną podwyższył do 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności,3.orzeczony w punkcie VI środek kamy zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obniżył do 5 lat,4.na podstawie art. 47 § 3 k.k. orzekł od oskarżonego na rzecz pokrzywdzonego Z.M. nawiązkę w kwocie 10 000 złotych, W pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, a nadto zwolnił oskarżonego od obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych z postępowaniem odwoławczym, obciążając wydatkami wynikłymi z tego postępowania Skarb Państwa.Skazany, prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy odwoławczej (k. 120) nie stawił się na nią, stawiła się zaś jego matka, informując, że wyjechał on do Anglii do pracy (k. 123).W toku rozprawy Sąd odwoławczy odczytał wniosek R.T. o ustanowienie obrońcy z urzędu (k. 88-91), złożony na etapie postępowania przygotowawczego.

W tym wniosku skazany podniósł, iż nie w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Sąd odwoławczy wniosku nie uwzględnił wobec faktu, że R.T. pracuje dorywczo, jest właścicielem pojazdu a nadto jest kawalerem bez zobowiązań rodzinnych, osobą zdrową i młodą, zatem może podjąć płatne zatrudnienie w celu pozyskania środków na opłacenie obrońcy z wyboru.Odpis wyroku Sądu odwoławczego został skazanemu doręczony w sposób zastępczy (k. 125)Pismem z dnia 25 lipca 2025 r. ustanowiony przez skazanego obrońca wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z 7 grudnia 2016 r., sygn. akt IV Ka 841/16.

Wniosek swój obrońca skazanego uzasadnił tym, że skazany nie dotrzymał terminu zawitego z powodu pozbawienia go prawa do obrony, a więc z przyczyn od siebie niezależnych.Postanowieniem z 21 sierpnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy odmówił skazanemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienia wyroku w powołanej wcześniej sprawie, wskazując, że w niniejszej sprawie nie zaistniał stan, w którym skazany pozbawiony był możliwości złożenia wniosku albowiem brak jest jakichkolwiek przesłanek by stwierdzić, że jakiekolwiek okoliczności krępowały go w podjęciu tego działania; skoro tak, to instytucja z art. 126 § 1 k.p.k. nie miała zastosowania w niniejszej sprawie.Na postanowienie to zażalenie wniósł obrońca zaskarżając go w całości na korzyść skazanego i zarzucając mu obrazę przepisów postępowania, mogącą mieć wpływ na jego treść, tj. art. 126 § 1 k.p.k. przez wyrażenie błędnego poglądu, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skazany bez swojej winy uchybił terminowi do wniesienia wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt IV Ka 841/16, podczas gdy oskarżony nie dotrzymał terminu zawitego z przyczyn od siebie niezależnych – został pozbawiony prawa do obrony przez Sądami obu instancji, nie mając obrońcy z urzędu, o wyznaczenie którego wnioskował, a sytuacja ta była wynikiem błędów w działaniu organów wymiaru sprawiedliwości.Podnosząc ten zarzut obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia na korzyść skazanego poprzez przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt IV Ka 841/16.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenie nie jest zasadne.Zgodnie z treścią art. 524 § 1 k.p.k., termin do wniesienia kasacji dla stron wynosi 30 dni od daty doręczenia orzeczenia sądu odwoławczego z uzasadnieniem, przy czym sam wniosek o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem należy złożyć w sądzie odwoławczym w terminie 7 dni od daty jego ogłoszenia, a jeżeli ustawa przewiduje doręczenie orzeczenia, od daty jego doręczenia.

Jeżeli niedotrzymanie terminu zawitego nastąpiło z przyczyn od strony niezależnych, strona w terminie zawitym 7 dni od ustania przeszkody może zgłosić wniosek o przywrócenia terminu, dopełniając jednocześnie czynności, która miała być w terminie wykonana (art. 126 § 1 k.p.k.).Przyczyną niezależną od strony jest taka okoliczność, której strona nie mogła usunąć i dokonać wymaganej przez prawo czynności we właściwym czasie (por. postanowienie SN z dnia 24 marca 1997 r., V KZ 28/97, LEX nr 29519). Nie chodzi przy tym o okoliczności jedynie utrudniające dokonanie czynności procesowej z zachowaniem terminu zawitego, lecz o okoliczności uniemożliwiające jej dokonanie.W doktrynie i judykaturze niekwestionowany jest pogląd, iż za przyczyny od strony niezależne nie mogą zostać uznane „sytuacje, gdy zaniedbania są związane z działaniem danej strony wynikającym z niewykorzystania swoich praw", co dotyczy także świadomej rezygnacji z uczestnictwa w ogłoszeniu wyroku i tym samym rezygnacji z zapoznania się z jego treścią oraz pouczeniem dotyczącym jego zaskarżalności (zob. np.

M. Kurowski (w:) Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, pod red. D. Świeckiego, komentarz do art. 126, teza 8, postanowienie SN z 15 stycznia 2013 r., II KZ 55/12). Biorąc powyższe pod uwagę, uwzględniając przy tym realia niniejszej sprawy, postawiony przez skarżącego zarzut obrazy art. 126 § 1 k.p.k. należy uznać za niezasadny. Przede wszystkim trzeba podkreślić, że nie sposób w sprawie mówić o naruszeniu prawa materialnego w sytuacji, kiedy nie została przez Sąd Okręgowy ustalona przesłanka faktyczna, z powodu której określony przepis, w tym wypadku art. 126 § 1 k.p.k., miałby mieć zastosowanie.

Treść zażalenia wskazuje zarazem, że skarżącemu chodzi o to, że niewłaściwie uznano, że do uchybienia terminu doszło z powodów od skazanego niezależnych. Twierdzenie skarżącego w tym zakresie jest jednak błędne.Trafnie bowiem zwraca uwagę Sąd Okręgowy w zaskarżonym postanowieniu, że skazany R.T. podjął osobiście korespondencję zawierającą zawiadomienie o terminie rozprawy odwoławczej i wyjeżdżając za granicę świadomie zrezygnował z udziału w niej. Dalsze jego działania w postępowaniu wskazują zaś, że zrezygnował również z możliwości złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego, niejako godząc się z jego treścią, skoro po jego wydaniu, nie podjął kroków w kierunku ustalenia samego faktu publikacji wyroku, co umożliwiłoby złożenie wniosku o jego uzasadnienie.

Nie bez znaczenia jest również fakt, że skazany po uprawomocnieniu się wyroku realizował swoje uprawnienia poprzez złożenie wniosku o odroczenie wykonania kary. Niewątpliwie zatem wiedział już, że wyrok został wydany i jest prawomocny. Tym samym w realiach sprawy nie zaistniał stan, w którym skazany pozbawiony był możliwości złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie go wraz z uzasadnieniem. Brak jest jednocześnie jakichkolwiek przesłanek uzasadniających twierdzenie, że istniały okoliczności krępujące go w podjęciu tego działania.Co równie istotne, usprawiedliwieniem niedochowania terminu zawitego nie może być także fakt nieustanowienia skazanemu obrońcy z urzędu, o którego wnioskował.

Przede wszystkim trzeba wskazać, że wniosek o ustanowienie obrońcy z urzędu skazany złożył jeszcze w postępowaniu przygotowawczym. Oczywistą wadliwości tego postępowania, jak również postępowania przed Sądem I instancji był fakt, że wniosek ten nie został rozpoznany. Jednakże okoliczność ta wskazuje zarazem, że skazany musiał mieć świadomość nierozpoznania wniosku przez tak długi okres, a więc co oczywiste faktu, że nie jest reprezentowany przez obrońcę. Fakt braku takiej reprezentacji nie pozbawia jednak skazanego samodzielnego podejmowania czynności procesowych, zważywszy w szczególności na fakt, że na organach postępowania karnego spoczywają obowiązki informacyjne, które w sprawie były realizowane.

Wadliwość fazy przygotowawczej i rozpoznawczej procesu została sanowana przez Sąd odwoławczy, który wniosek o ustanowienie obrońcy rozpoznał. W sprawie nie istniały warunki do obrony obligatoryjnej, zaś Sąd ten należycie uargumentował przyczyny nieuwzględnienia wniosku. Wskazane przez Sąd odwoławczy okoliczności w sposób jednoznaczny trafnie wskazują na wczśnie wspomniany fakt, że nic nie uniemożliwiało skazanemu dokonania tak prostej w swej istocie czynności, jak złożenia wniosku o sporządzenia i doręczenie odpisu.Podkreślić również należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego zgodnie z treścią art. 426 § 1 i 2 k.p.k. od orzeczeń wydanych m.in. przez sąd odwoławczy co do zasady nie przysługuje środek odwoławczy, chyba że ustawa stanowi inaczej, a ma to miejsce w wypadkach enumeratywnie wskazanych w art. 426 § 2 k.p.k.

W przepisie tym, ani w żadnym innym nie została wymieniona decyzja o odmowie ustanowienia obrońcy z urzędu przez sąd odwoławczy. Reasumując, niezachowanie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w niniejszej nastąpiło wyłącznie wskutek braku staranności i rzetelności skazanego w prowadzeniu swoich spraw. Nie można zatem uznać, by wystąpiła przeszkoda od niego niezależna, uniemożliwiająca osobiste złożenie wniosku, ani także by w jakimkolwiek zakresie doszło do naruszenia art. 126 § 1 k.p.k.Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.[WB][r.g.] ‎