I KS 21/23 · Sąd Najwyższy

I KS 21/23 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 września 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący)‎SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)‎SSN Eugeniusz WildowiczProtokolant Jolanta Włostowska w sprawie A.Ś., oskarżonego z art. 286 § 1 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 13 września 2023 r. skargi wniesionej przez prokuratora na wyrok Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt VII Ka 494/22, uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Nowej Soli z dnia 14 lutego 2022 r., sygn. akt II K 130/21, i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, na postawie art. 539e § 2 k.p.k., uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIESąd Rejonowy w Nowej Soli wyrokiem z dnia 14 lutego 2023 r., sygn. akt II K 130/21, uznał A.Ś. za winnego tego, że w okresie od 20 stycznia 2016 roku do dnia 26 stycznia 2016 roku, w nieustalonym bliżej miejscu, na terenie N. albo w K., woj. lubuskiego, przyjął od nieustalonej osoby samochód marki A. o nr rej. […] i nr VIN […] wiedząc, że pochodzi on z przestępstwa kradzieży z włamaniem na szkodę Ł.N., a następnie w R., woj. […], działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, pojazd ten zbył W.S., wprowadzając go w błąd co do legalności pochodzenia tego pojazdu i doprowadzając w ten sposób do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 27000 zł, czym działał na szkodę Ł.N. i W.S.,tj. występku z art. 291 § 1 k.k. i art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., za który - na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. i art. 33 § 2 k.k. – wymierzył mu karę roku pozbawienia wolności oraz karę 300 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na 30 złotych; na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawiesił wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności na okres 3 lat próby, zaś na podstawie art. 73 § 1 k.k. i art. 72 § 1 pkt 1 k.k. oddał A.Ś. w okresie próby pod dozór kuratora sądowego oraz zobowiązał oskarżonego do informowania kuratora o przebiegu okresu próby,Od tego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonego, który – podnosząc zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia – wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu przestępstwa, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Nowej Soli.Sąd Okręgowy w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt VII Ka 494/22, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi meriti do ponownego rozpoznania.Wyrok Sądu odwoławczego został zaskarżony na niekorzyść oskarżonego przez prokuratora, który we wniesionej skardze sformułował zarzut obrazy przepisów postępowania, a mianowicie art. 437 § 2 k.p.k. mającej wpływ na treść wyroku, polegającej na przyjęciu przez Sąd Okręgowy, iż w sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego całości, w sytuacji, gdy Sąd odwoławczy mógł samodzielnie dokonać odmiennej oceny dowodów oraz przeprowadzić nowe dowody.Na podstawie tak sformułowanego zarzutu prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania.Obrońca oskarżonego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zasadnie wskazano w niej na obrazę art. 437 § 2 k.p.k.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego powszechnie akcentuje się, że „zgodnie z art. 539a § 3 k.pk. skarga od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu I instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Zawarty w tym przepisie zwrot «wyłącznie» oznacza, że określony w nim katalog podstaw wniesienia skargi ma charakter zamknięty i ogranicza się do dwóch uchybień: zaistnienia bezwzględnych przyczyn odwoławczych oraz naruszenia art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k.

Zgodnie z tym ostatnim przepisem uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania limitowane jest wystąpieniem wypadków z art. 439 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub koniecznością przeprowadzenia przewodu w całości. (...) W razie stwierdzenia konkretnych treściowych braków części dowodów osobowych i nieosobowych, Sąd II instancji był zarówno uprawniony, jak i zobowiązany do tego, by czynności dowodowe autonomicznie przeprowadzić, skoro aktualnie obowiązujące regulacje postępowania odwoławczego, w tym wynikające z art. 452 k.p.k., wskazują na znaczne możliwości orzekania reformatoryjnego sądu odwoławczego, także w oparciu o dowody przeprowadzone wyłącznie w tej fazie postępowania.

Zmiana wyroku sądu I instancji, także zresztą utrzymanie go w mocy, wykluczona jest jedynie wówczas, gdyby w postępowaniu odwoławczym należało przeprowadzić przewód sądowy w całości, a więc przeprowadzić wszystkie dowody na nowo” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2022 r., I KS 3/22, LEX nr 3392041; zob. też np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2022 r., I KS 15/22, LEX nr 3409763).W rozpoznawanej sprawie, Sąd odwoławczy wydał orzeczenie kasatoryjne, uznając, że zachodzi potrzeba przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości (s. 7 uzasadnienia wyroku Sądu ad quem).

W tym kontekście warto przytoczyć pogląd zaprezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym: „przeprowadzenie przewodu na nowo w całości jest konieczne wówczas, gdy sposób przeprowadzenia dowodów przez sąd a quo dotknięty jest tego typu wadliwościami, że samo częściowe tylko uzupełnienie postępowania dowodowego przez dodatkowe przeprowadzenie dowodów przez instancję odwoławczą byłoby niewystarczające, a to właśnie z powodu uchybień w zakresie sposobu przeprowadzenia całego postępowania dowodowego przed sądem pierwszej instancji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2022 r., I KS 24/22, LEX nr 3555182).Przenosząc powyższe zapatrywanie na grunt realiów procesowych rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że Sąd Okręgowy w Zielonej Górze uznał, iż ustalenia Sądu pierwszej instancji miały charakter dowolny.

W przekonaniu Sądu odwoławczego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na poczynienie ustaleń faktycznych w zakresie strony podmiotowej przypisanego oskarżonemu przestępstwa. Tyle tylko, że sam ten Sąd wskazał, że „materiał dowodowy w tym zakresie jest niekompletny i wymaga on pogłębienia i uzupełnienia” (s. 4 uzasadnienia wyroku Sądu ad quem). Następnie, w dalszej części pisemnych motywów wyroku Sąd drugiej instancji zwrócił na marginesie uwagę, że „Sąd Rejonowy uzupełni postępowanie dowodowe w zakresie karty karnej oskarżonego w celu wykazania, czy rzeczywiście oskarżony w inkryminowanym czasie był osobą niekaraną (s. 5 uzasadnienia)”.

Już samo tylko to stanowisko Sądu Okręgowego wskazuje, że Sąd ten w istocie nie widział potrzeby przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, lecz jedynie w części dotyczącej zwłaszcza tego, w jaki sposób Ł.N. utracił samochód oraz w jakich okolicznościach A.Ś. wszedł w jego posiadanie. Niezależnie od trafności powyższego stanowiska i doniosłości tego rodzaju ustaleń dla sprawy, czego Sąd Najwyższy co do zasady nie może tego obecnie oceniać, oczywiste jest, że wskazane przez Sąd odwoławczy braki w materiale dowodowym nie wskazują na potrzebę przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, lecz jedynie w części.

To zatem Sąd odwoławczy powinien podjąć się próby uzupełnienia materiału dowodowego w pożądanym przez siebie zakresie, nie zaś wydawać orzeczenie kasatoryjne na podstawie przesłanki, która w niniejszej sprawie nie wystąpiła.W sprawie doszło zatem do obrazy art. 437 § 2 k.p.k., co wobec braku innych podstaw do wydania przez Sąd odwoławczy orzeczenia o charakterze kasatoryjnym, implikowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze.

Sąd ten dokona powtórnej weryfikacji oceny dowodów przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji i w zależności od jej wyniku oraz potrzeby przeprowadzi niezbędne dowody.Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku. [S.K.][ms]