I KS 15/24 · Sąd Najwyższy

I KS 15/24 POSTANOWIENIE Dnia 8 maja 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz w sprawie F. P. oskarżonego z art. 286 § 1 k.k. i art. 304 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 8 maja 2024 r. skargi obrońcy oskarżonego na wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 24 października 2023 r., sygn. akt XVII Ka 664/23, uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Trzciance z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II K 395/21 i przekazujący sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania p o s t a n o w i ł 1. oddalić skargę, 2. obciążyć oskarżonego kosztami sądowymi postępowania w przedmiocie skargi.

UZASADNIENIE

F. P. został oskarżony o to, że „w okresie od lutego 2013 r. do 27 lutego 2014 r. w W., działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i przy wyzyskaniu przymusowego położenia Z. P. , wynikającego z braku zatrudnienia, niskiej renty, braku środków na bieżące potrzeby życiowe oraz braku zdolności kredytowej - po uprzednim wprowadzeniu w błąd: co do wysokości zaciągniętego przez nią zobowiązania, tak w zakresie należności głównej jak i wysokości oprocentowania, wysokości miesięcznych rat, sposobu zabezpieczenia spłaty należności oraz co do znaczenia czynności prawnej w tym skutków prawnych zawieranej umowy przeniesienia własności nieruchomości na zabezpieczenie pożyczki, w tym w zakresie zasad zwrotnego przeniesienia własności - doprowadził ją do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem poprzez: zobowiązanie się przez nią do zwrotu kwoty 50.400 zł tytułem należności głównej z odsetkami w kwocie 882 zł miesięcznie płatnych w dwunastu równych miesięcznych ratach w terminie do 27 lutego 2014 roku w oparciu o zawartą w dniu 27 lutego 2013 roku umowę pożyczki oraz poprzez jednoczesne przeniesienie przez pokrzywdzoną na jego rzecz prawa własności lokalu mieszkalnego nr 29 położonego w T. w woj. […] na Osiedlu S. nr […], stanowiącego odrębną nieruchomość o łącznej powierzchni użytkowej 71,69 metra kwadratowego, dla którego Sąd Rejonowy w Trzciance prowadzi KW numer […] i to w oparciu o umowę zawartą w dniu 27 lutego 2013 roku w formie aktu notarialnego przed notariuszem W.

W. w Warszawie rep. A […], tytułem zabezpieczenia długu wynikającego z opisanej umowy pożyczki, a następnie posługując się tak sporządzonym aktem notarialnym niezwłocznie podjął czynności mające na celu ujawnienie siebie jako właściciela w w/w księdze wieczystej, przy czym nie miał zamiaru wywiązać się z tego zobowiązania, bowiem nigdy nie wypłacił pokrzywdzonej kwoty wynikającej z zawartej umowy o pożyczkę i wskazanej w wymienionym akcie notarialnym, a przekazał jej jedynie kwotę 4.000 złotych oraz przekazał tytułem zadłużenia pokrzywdzonej w Banku, Oddział T., w E. S.A. w P. Bank P. S.A. oraz w Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej przy L. w T.

łącznie kwotę 32.690,35 zł, nadto nałożył na nią obowiązek świadczenia niewspółmiernego ze świadczeniem wzajemnym, poprzez świadome uzyskanie własności nieruchomości o wartości przekraczającej wartość udzielonej pożyczki, wyrządzając w ten sposób Z. P. szkodę w wysokości co najmniej 106.309,65 zł stanowiącą różnicę pomiędzy rzeczywistą wartością nieruchomości a kwotą przekazaną pokrzywdzonej”, tj. przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. i art. 304 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i w zw. z art. 12 § 1 k.k. Sąd Rejonowy w Trzciance, wyrokiem z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II K 395/21, uniewinnił oskarżonego od popełnienia zarzuconego mu czynu.

Sąd Okręgowy w Poznaniu, po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego, wyrokiem z dnia 24 października 2023 r., sygn. akt XVII Ka 664/23, uchylił wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Obrońca oskarżonego wniósł skargę na wyrok Sądu odwoławczego, zaskarżając go w całości i zarzucając mu:- naruszenie przepisu art. 437 § 2 k.p.k., poprzez uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Trzciance z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II K 395/21 i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, na skutek przyjęcia, że sprawa wymaga przeprowadzenia ponownego przewodu sądowego w całości z uwagi na uchybienia Sądu I instancji, które nie mogły być konwalidowane w postępowaniu odwoławczym, gdyż dotyczyły istoty sprawy, tj. braku wszechstronnej i wnikliwej analizy materiału dowodowego, przeprowadzonej w sposób zgodny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, podczas gdy Sąd I instancji przeprowadził wszystkie możliwe w sprawie dowody i właściwie ustalił stan faktyczny, na podstawie którego następnie wydał orzeczenie uniewinniające;- naruszenie przepisu art. 433 § 1 k.p.k. poprzez przekroczenie granic zaskarżenia i stawianych zarzutów przez podmiot profesjonalny - prokuratora, w postaci stawiania własnych, niewskazanych przez prokuraturę zarzutów apelacyjnych.Podnosząc powyższe zarzuty, obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.Zgodnie z art. 437 § 2 k.p.k. sąd odwoławczy może uchylić orzeczenie i przekazać je sądowi I instancji do ponownego rozpoznania tylko w jednym z trzech przypadków: zaistnienia bezwzględnych przyczyn odwoławczych, konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości oraz wówczas, gdy wydanie wyroku reformatoryjnego naruszyłoby regułę ne peius, wskazaną w art. 454 § 1 k.p.k. W niniejszej sprawie rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w Poznaniu motywowane było przekonaniem tego Sądu o konieczności skazania F.

P. za zarzucony mu czyn. Sąd ad quem nie mógł sam wydać orzeczenia skazującego, gdyż stała temu na przeszkodzie reguła ne peius z art. 454 § 1 k.p.k. Podstawa ta mieści się w katalogu przesłanek uchylenia wyroku przez sąd odwoławczy, wymienionych w art. 437 § 2 k.p.k., a więc wydanie wyroku kasatoryjnego w niniejszej sprawie w analizowanym zakresie było dopuszczalne. Nie oceniając prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia pod względem merytorycznym (nie leży to bowiem w kompetencjach Sądu Najwyższego w postępowaniu w przedmiocie skargi na wyrok sądu odwoławczego - por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2021 r., V KS 3/21), należy stwierdzić, iż tak orzekając Sąd Okręgowy w Poznaniu nie uchybił treści art. 437 § 2 k.p.k.

Sąd ten nie uchylił wyroku Sądu I instancji wskazując na konieczność przeprowadzenia w postępowaniu ponownym czynności, które mogłyby być przeprowadzone w toku postępowania odwoławczego, jak twierdzi obrońca, lecz w związku z przekonaniem, że dotychczas zgromadzony materiał dowodowy uzasadnia wydanie względem oskarżonego orzeczenia skazującego. Przesłanka ta należy do katalogu określonego w art. 437 § 2 k.p.k., stąd brak jest podstaw do skutecznego zaskarżenia wyroku Sądu odwoławczego w trybie art. 539a k.p.k. Skarżący błędnie zinterpretował słowa Sądu odwoławczego, zawarte na stronie 7 uzasadnienia, o konieczności wydania wyroku kasatoryjnego z uwagi na uchybienia Sądu I instancji, „które nie mogły być konwalidowane w postępowaniu odwoławczym, gdyż dotyczyły istoty sprawy” – jako wskazanie przesłanki uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Z powyższego nie wynika, jak twierdzi obrońca, że Sąd dostrzegł potrzebę przeprowadzenia postępowania na nowo w całości. W kontekście pełnego wywodu uzasadnienia wyroku Sądu II instancji oczywistym jest, że, jego zdaniem, wspomniane wyżej błędy doprowadziły Sąd I instancji do niesłusznego przekonania o braku winy oskarżonego. Dopiero niemożność zmiany orzeczenia Sądu meriti na niekorzyść, w konsekwencji obowiązywania reguły ne peius, stała się przesłanką wydania wyroku kasatoryjnego. Nie tylko treść uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego, ale i sama podstawa prawna zaskarżonego orzeczenia, ujawniona na s. 9 uzasadnienia (pkt. 5.3.1. formularza) wskazują wprost, że Sąd ad quem uchylił wyrok, ponieważ jest przekonany o winie oskarżonego.

We wskazaniach co do dalszego postępowania nakazał Sądowi I instancji wszechstronną i wnikliwą analizę zgromadzonego materiału dowodowego w sposób zgodny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego uznając, że w poprzednim postępowaniu Sąd ten przeprowadził ją w sposób dowolny, co doprowadziło do poczynienia błędnych ustaleń faktycznych odnośnie do braku winy F. P. . Odnosząc się do drugiego zarzutu skargi (naruszenia art. 433 § 1 k.p.k.), należy ocenić go jako niedopuszczalny. Zgodnie bowiem z treścią art. 539a § 3 k.p.k. skarga na wyrok sądu odwoławczego może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k., czyli bezwzględnych przyczyn odwoławczych.

Nie znajdując podstaw do uwzględnienia przedmiotowej skargi, Sąd Najwyższy postanowił ją oddalić, o kosztach postępowania orzekając na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. [J.J.][ms] ‎