I KO 54/26 · Sąd Najwyższy

I KO 54/26 POSTANOWIENIE Dnia 2 czerwca 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Siwek po rozpoznaniu sprawy z zażalenia pokrzywdzonego ppłk W.C. na postanowienie prokuratora Prokuratury Okręgowej w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2025 r. o odmowie wszczęcia śledztwa (sygn. […]) po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 2 czerwca 2026 r. wniosku Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 37 k.p.k. p o s t a n o w i ł wniosku nie uwzględnić.

UZASADNIENIE

Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu wystąpił do Sądu Najwyższego z wnioskiem w trybie art. 37 k.p.k., o przekazanie sprawy dotyczącej rozpoznania zażalenia pokrzywdzonego ppłk W.C. na postanowienie prokuratora Prokuratury Okręgowej w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2025 r. o odmowie wszczęcia śledztwa (sygn. […]) innemu równorzędnemu sądowi z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. We wniosku podniesiono, że z ustnych wypowiedzi skarżącego składanych do protokołu i z kierowanych przez niego pism wynika, iż żaden z sędziów wyznaczanych kolejno do rozpoznania niniejszej sprawy w Wojskowym Sądzie Okręgowym w Poznaniu, z uwagi na łączące ich z nim i sędzią X.Y., którego dotyczy zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, relacje osobiste, nie mógłby zachować obiektywizmu przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy.

Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż kolejno wyznaczani sędziowie występowali z żądaniami o wyłączenie ich od rozpoznawania sprawy, z uwagi na podnoszone relacje osobiste i zawodowe łączące ich bądź z X.Y., jak i ze skarżącym. Żądania wyłączenia były akceptowane do momentu rozpoznania takiego żądania sformułowanego przez sędziego płk. X.Y..1 Wskazano również, że w toku rozpoznania sprawy w ostatnim z wyznaczonych składów skarżący ponownie podniósł okoliczności, które jego zdaniem miałyby uniemożliwiać rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie z wymienionym sędzią.

Jego własne, kolejne żądania o wyłączenie sędziego X.Y..1, jak i kolejne własne żądanie tego sędziego sformułowane na podstawie nowych wypowiedzi skarżącego, nie zostały jednak uwzględnione. W konsekwencji okoliczności te nie doprowadziły do wyłączenia wskazanego sędziego. Pomimo tego, w ocenie sądu wnioskującego, skarżący nadal w sposób wyraźny wyraża stanowisko, iż nie akceptuje tego, by jego środek zaskarżenia był rozpatrywany, nie tylko przez wymienionego sędziego — płk. X.Y..1, jak również przez innych sędziów orzekających w Wojskowym Sądzie Okręgowym w Poznaniu, z uwagi na łączące ich relacje z nim samym oraz z X.Y.

Powyższe uzasadnia, w ocenie sądu wnioskującego, skorzystanie z instytucji art. 37 k.p.k.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wniosek jest niezasadny.Wskazać należy, że skorzystanie z art. 37 k.p.k., może mieć miejsce wyjątkowo, w sytuacji powstania nadzwyczajnych względów związanych z potrzebą ochrony dobra wymiaru sprawiedliwości, do których należą okoliczności, które w realiach konkretnej sprawy, po pierwsze mogą wywoływać w odbiorze opinii publicznej wątpliwości co do możliwości bezstronnego i obiektywnego rozpoznania sprawy, po drugie rzutować na swobodę orzekania.

W licznym orzecznictwie podnosi się jednocześnie, że zbyt szerokie stosowanie tej instytucji nie powinno mieć miejsca nie tylko z uwagi na ratio legis tego przepisu, ale także efekt potencjalnego osłabienia zaufania do wymiaru sprawiedliwości, skoro regułą jest, iż każda co do zasady sprawa powinna być rozpoznana przez sąd właściwy nie tylko rzeczowo, ale i miejscowo. Przełamanie tej reguły w trybie art. 37 k.p.k. może nastąpić włącznie w szczególnych sytuacjach, których wykazanie spoczywa na wnioskującym sądzie; obowiązkiem sądu jest więc przedstawienie przekonujących argumentów świadczących o tym, że w konkretnym przypadku rozstrzygnięcie sprawy przez sąd właściwy zagraża tak istotnej wartości, jaką jest dobro wymiaru sprawiedliwości.Wniosek Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu, a także podniesione w nim argumenty o tym, że przedmiotowe postępowanie, z uwagi na relacje osobiste i zawodowe łączące skarżącego i sędziego X.Y. z orzekającymi w tym sądzie sędziami, mogłyby wpłynąć na zachowanie obiektywizmu przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, w kontekście przesłanek z art. 37 k.p.k., należy uznać za bezpodstawny.

Argumenty te nie przekonują w wystarczający sposób, by uznać, że rzeczywiście w niniejszej sprawie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przełamanie wspomnianej zasady rozpoznania sprawy przez sąd właściwy miejscowo. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem, iż służbowa, zawodowa znajomość – jak podniesiono we wniosku – jest okolicznością, która w tej sprawie może realnie podważać autorytet i zaufanie do wymiaru sprawiedliwości. W orzecznictwie jednoznaczne i trwałe jest stanowisko, że pozostawanie w relacjach zawodowych, w tym przede wszystkim procesowych, w żadnym razie nie może samo przez się być powodem zastosowania art. 37 k.p.k. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2025 r., sygn. akt I KO 8/25).

Podobnie rzecz się ma z osobistymi relacjami łączącymi sędziów. Jak wskazano w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2025 r., sygn. akt I KO 28/25, przyjęcie, że wystarczającym powodem do wyłączenia sędziego jest fakt utrzymywania kontaktów towarzyskich z innymi sędziami chociażby podczas szkoleń i związanych z nimi spotkań towarzyskich, doprowadziłoby w istocie do paraliżu wymiaru sprawiedliwości. Odnotować przy tym należy, że podstawy wyłączenia sędziego rozważane są w trybie art. 40 lub 41 k.p.k., a nie według regulacji z art. 37 k.p.k.

Przesłanki stosowania obu tych instytucji są rozłączne, zaś treść wniosku Sądu Okręgowego w Poznaniu nawiązuje w zdecydowanie większym stopniu do regulacji z art. 41 § 1 k.p.k., aniżeli do art. 37 k.p.k. Oczywiste jest natomiast, że sam brak akceptacji strony co do rozpoznania sprawy przez określonych sędziów lub sąd nie może wskazywać na konieczność zastosowania instytucji z art. 37 k.p.k.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. [WB][a.ł] ‎