I KO 33/23 · Sąd Najwyższy

I KO 33/23 POSTANOWIENIE Dnia 18 października 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Michał Laskowski (przewodniczący)‎SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)‎SSN Andrzej Siuchniński w sprawie M.B., skazanego z art. 107 § 1 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 18 października 2023 r., z urzędu, kwestii wznowienia postępowania kasacyjnego, zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt I KK 362/22, o oddaleniu kasacji obrońcy jako oczywiście bezzasadnej, p o s t a n o w i ł:

1. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wznowić postępowanie kasacyjne;

2. uchylić postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt I KK 362/22, o oddaleniu jako oczywiście bezzasadnej kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego M.B. i kasację obrońcy skazanego przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu – Izbie Karnej w postępowaniu kasacyjnym;

3. kosztami postępowania wznowieniowego obciążyć Skarb Państwa. UZASADNIENIESąd Najwyższy postanowieniem z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt I KK 362/22, oddalił jako oczywiście bezzasadną kasację obrońcy skazanego M.B. od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy, z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt IV Ka 153/22, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Lubinie z dnia 14 grudnia 2021 r., sygn. akt II K 506/20.Pismem z dnia 13 kwietnia 2023 r. obrońca skazanego złożył wniosek o wznowienie z urzędu postępowania kasacyjnego zakończonego wydaniem ww. postanowienia, uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Najwyższemu do ponownego rozpoznania.

Wskazał na naruszenie art. 439 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 19 traktatu o UE, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPC) z powodu braku niezależności sądu i braku niezawisłości sędziego orzekającego w niniejszej sprawie tj. SSN X.Y., który został powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w Izbie Karnej w oparciu o uchwałę Krajowej Rady Sądownictwa (dalej: KRS), której kształt został określony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. (Dz.

U. z 2018 r. poz. 3). W tym kontekście obrońca powołał się na treść uchwały trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20, OSNK 2020, z. 2 poz.

7) oraz inne orzeczenia Sądu Najwyższego (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 kwietnia 2022 r., V KZ 64/21, LEX nr 3421919; z dnia 15 czerwca 2022 r., V KO 22/22, LEX nr 3408523; 5 stycznia 2023 r., sygn. akt II KK 531/22), z których wynika, że w przypadku naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności przez sędziego Sądu Najwyższego nie jest potrzebne przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości.Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.W pierwszej kolejności należy rozważyć, czy przedmiotem postępowania wznowieniowego może być postępowanie, zakończone oddaleniem kasacji.

Sąd Najwyższy, rozpoznając niniejszą sprawę, dostrzega ewolucję poglądów judykatury w przedmiocie dopuszczalności stosowania procedury wznowieniowej do postępowań po uprawomocnieniu się orzeczenia i podziela wielokrotnie wyrażany w najnowszym orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym „dopuszczalne jest wznowienie postępowania kasacyjnego oddalającego kasację, zarówno na wniosek strony – w oparciu o podstawy wznowieniowe określone w art. 540 § 1 pkt 1, § 2 i § 3 k.p.k., jak i z urzędu – art. 542 § 3 k.p.k.” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2023 r., II KO 75/23, LEX nr 3597323; zob. też: postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 21 czerwca 2023 r., V KO 30/22, LEX nr 3572360; z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt III KO 43/23).

Dla ścisłości należy zauważyć, że i w przeszłości Sąd Najwyższy nie wykluczał możliwości wznowienia postępowania kasacyjnego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2007 r., IV KO 43/07), a takiego rodzaju zapatrywania są niewąpliwie trafne - trudno bowiem byłoby, racjonalnie odnosząc się do zagadnienia przyjąć, że niedopuszczalne jest np. wznowienie postępowania kasacyjnego w wypadku, gdy orzeczenie Sądu Najwyższego o odaleniu kasacji nie zostało podpisane przez żadnego z orzekających w sprawie sędziów.

Przechodząc do meritum sygnalizacji należy stwierdzić, że w dalszym ciągu aktualność zachowuje uchwała trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., zgodnie z którą: „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r. poz. 3)”. W odniesieniu do tak wadliwie powołanych sędziów Sądu Najwyższego nie bada się zatem – tak jak w przypadku sędziów sądów powszechnych – czy „wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności” (ibidem). Stanowiska co do ważności zacytowanej uchwały nie zmienia fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20 (OTK-A 2020, poz. 61), co było już wielokrotnie przedmiotem analiz Sądu Najwyższego (zob. zwłaszcza postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, z dnia 29 września 2021, V KZ 47/21 i z dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNPiUS 2022, nr 10, poz. 95 i uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22).W świetle powyższego oczywiste jest zatem, że wydane przez Sad Najwyższy postanowienie o oddaleniu kasacji w składzie, w którym zasiadał SSN X.Y., powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego z rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie określonym ustawą z 2017 r., dotknięte jest uchybieniem rangi bezwzględnej przyczyny odwoławczej, określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Konieczne stało się zatem wznowienie postępowania kasacyjnego, uchylenie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2022 r, sygn. akt I KK 362/22 i przekazanie sprawy Sądowi Najwyższemu do ponownego rozpoznania (identyczne stanowisko, w analogicznych sytuacjach, zajął Sąd Najwyższy w swoich postanowieniach w sprawach: II KO 75/23; III KO 43/23; V KO 30/22; II KO 73/22; V KO 17/22; V KO 30/22; III KO 84/21; III KO 15/22).Na marginesie wolno zauważyć, że niezależnie od sygnalizacji obrońcy skazanego co do potrzeby wznowienia postępowania kasacyjnego z urzędu, z uwagi na wystąpienie jednej z okoliczności, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., w sprawie wystąpiła niewątpliwie także podstawa wznowieniowa określona w art. 540 § 3 k.p.k., albowiem Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu (ETPC) już kilkukrotnie stwierdzał naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC z uwagi na wadliwość procedury nominacyjnej sędziów Sądu Najwyższego z uwagi na tryb ustalania składu Krajowej Rady Sądownictwa (w wyrokach: z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19; z dnia 8 listopada 2021 r., w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, połączone skargi nr 49868/19 i 57511/19; z dnia 3 lutego 2022 r., w sprawie Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20).

Wprawdzie orzeczenia te nie dotyczyły sędziów Sądu Najwyższego orzekających w Izbie Karnej, jednak wadliwość powołania SSN X.Y. jest taka sama, jak sędziów orzekających w sprawach, które stanowiły podstawę skarg rozpoznanych przez ETPC w ww. orzeczeniach. W orzecznictwie nie budzi też wątpliwości potrzeba zapewnienia standardu prawa do sądu, gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 EKPC także w postępowaniach po uprawomocnieniu się orzeczenia (zob. postanowienie SN z dnia 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt II KO 75/23 i wskazane tam judykaty SN i ETPC).Na marginesie jedynie należy zauważyć, że strony postępowania kasacyjnego, przed rozpoznaniem kasacji obrońcy, zostały we właściwy sposób zawiadomione o wyznaczeniu składu Sądu Najwyższego, jednakże żadna z nich nie zlożyła wniosku w trybie art. 29 § 6 ustawy o Sądzie Najwyższym o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności.

Okoliczność ta nie ma jednak żadnego znaczenia, albowiem nawet w przypadku, gdyby taki wniosek został złożony i następnie odrzucony lub oddalony (pomijając ewentualne wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego od rozpoznania sprawy), to i tak Sąd Najwyższy, w składzie którego zasiadał sędzia SN X.Y., byłby w dalszym ciągu „sądem nienależycie obsadzonym”, co – wobec zaistnienia przesłanki z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. – uzasadniałoby wznowienie postępowania z urzędu.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu. [SzK] [ał]