I KO 116/25 · Sąd Najwyższy

I KO 116/25 POSTANOWIENIE Dnia 18 maja 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Tomczyk w sprawie M.R., po rozpoznaniu 18 maja 2026 r. w Izbie Karnej na posiedzeniu wniosków sędziego Sądu Najwyższego W.W. o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: Z.K. i A.B. od udziału w sprawie o sygn. akt I KO 116/25, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. postanowił wyłączyć sędziów Sądu Najwyższego: Z.K. oraz A.B. od udziału w sprawie o sygn. akt I KO 116/25.

UZASADNIENIE

W dniu 24 września 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek skazanego M.R. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Świdnicy z 13 czerwca 2007 r., sygn. akt III K 154/05, utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt II AKa 67/08.Sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. I KO 116/25.W dniu 12 marca 2026 r. Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Karnej zarządzeniem wyznaczył w tej sprawie skład orzekający: Przewodniczący: Z.K., Sędziowie SN:

W.W., A.B.W dniu 1 kwietnia 2026 r. sędzia Sądu Najwyższego W.W., w związku z zarządzeniem Prezesa Izby Karnej z dnia 12 marca 2026 r. o wyznaczeniu składu orzekającego w sprawie o sygn. akt I KO 116/25 i wskazaniem w jego treści, że sprawa w przedmiocie sygnalizacji wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24 czerwca 2084 r., sygn. akt II AKa 67/08, ma być rozpoznawana przez Sąd Najwyższy w składzie z osobą powołaną na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego z naruszeniem art. 179 Konstytucji RP, (sędzia Z.K.), w układzie, gdy:„- tryb wyznaczania składu Sądu Najwyższego w tej sprawie został określony poza ogólnymi regułami tworzenia składu w planie sesji i posiedzeń Izby Karnej (wyznaczany jest skład na podstawie oddzielnego zarządzenia Prezesa Izby, które zastrzega wyznaczanie składu tylko przez niego i w sposób odmienny niż co do innych spraw rozpoznawanych w Izbie Karnej - tzw.

„ręczny” przydział spraw), a przez okres kilku miesięcy, mimo przekazania akt Przewodniczącemu Wydziału, nie podejmowano żadnych czynności zmierzających do wyznaczenia składu,- wyznaczanie składów mieszanych (z osobami powołanymi w wadliwej procedurze na skutek wniosku tzw. neo-KRS) jest stosowane przez Prezesa Izby Karnej tylko w sprawach wznowienia postępowania kasacyjnego, co mając na uwadze treść powszechnie znanego oświadczenia trzydziestu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2022 r., podpisanego także przeze mnie (jako sędziego referenta w tej sprawie), uprawnia mnie do postawienia tezy o podejmowaniu przez Prezesa Izby Karnej administracyjnych działań zmierzających do utrudniania rozpoznania spraw o wznowienie postępowania w sytuacji podnoszenia przez strony zarzutu niewłaściwej obsady sądu,- przedmiot postępowania w niniejszej sprawie - w zakresie podstaw do wznowienia postępowania na skutek naruszenia zasad proceduralnych w postępowaniu - mieści się w normie art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPC — por. wyrok Wielkiej Izby z dnia 11 lipca 2017 r., sprawa Moreira Ferreira przeciwko Portugalii, skarga nr 19867/12; szerzej w tej materii w: postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10 poz. 41), a orzekanie w składzie z udziałem osoby powołanej do Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze na skutek wniosku tzw. neo-KRS pozbawia stronę prawa do sądu w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (np. sprawy:

Reczkowicz przeciwko Polsce, Dolińska i Ozimek przeciwko Polsce, Advance Pharma sp. Z o.o. przeciwko Polsce, Wałęsa przeciwko Polsce)”,zarządził:„1. w celu zagwarantowania stronie prawa do sądu, jako sędzia sprawozdawca sprawy o sygn. akt I KO 116/25, stwierdzam istnienie okoliczności dających podstawę do wyłączenia z urzędu członka składu orzekającego sędziego Z.K. (art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. - por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22);2. odpis zarządzenia doręczyć stronie inicjującej wznowienie postępowania kasacyjnego;3. w związku z pkt 1 odpis zarządzenia przedstawić przewodniczącemu wydziału w celu zarejestrowania sprawy o wyłączenie z urzędu sędziego Z.K. (uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22) i przydzielenie tej sprawy innemu sędziemu, wobec którego nie zachodzą te okoliczności.”Ponadto tego samego dnia, w związku z zarządzeniem Prezesa Izby Karnej z dnia 12 marca 2026 r. o wyznaczeniu składu orzekającego w sprawie o sygn. akt I KO 116/25 i wskazaniem w jego treści, że sprawa w przedmiocie sygnalizacji wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24 czerwca 2084 r., sygn. akt II AKa 67/08, ma być rozpoznawana przez Sąd Najwyższy w składzie z osobą powołaną na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego z naruszeniem art. 179 Konstytucji RP, (sędzia A.B.), w układzie, gdy:„- tryb wyznaczania składu Sądu Najwyższego w tej sprawie został określony poza ogólnymi regułami tworzenia składu w planie sesji i posiedzeń Izby Karnej (wyznaczany jest skład na podstawie oddzielnego zarządzenia Prezesa Izby, które zastrzega wyznaczanie składu tylko przez niego i w sposób odmienny niż co do innych spraw rozpoznawanych w Izbie Karnej - tzw.

„ręczny” przydział spraw), a przez okres kilku miesięcy, mimo przekazania akt Przewodniczącemu Wydziału, nie podejmowano żadnych czynności zmierzających do wyznaczenia składu,- wyznaczanie składów mieszanych (z osobami powołanymi w wadliwej procedurze na skutek wniosku tzw. neo-KRS) jest stosowane przez Prezesa Izby Karnej tylko w sprawach wznowienia postępowania kasacyjnego, co mając na uwadze treść powszechnie znanego oświadczenia trzydziestu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2022 r., podpisanego także przeze mnie (jako sędziego referenta w tej sprawie), uprawnia mnie do postawienia tezy o podejmowaniu przez Prezesa Izby Karnej administracyjnych działań zmierzających do utrudniania rozpoznania spraw o wznowienie postępowania w sytuacji podnoszenia przez strony zarzutu niewłaściwej obsady sądu,- przedmiot postępowania w niniejszej sprawie - w zakresie podstaw do wznowienia postępowania na skutek naruszenia zasad proceduralnych w postępowaniu - mieści się w normie art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPC — por. wyrok Wielkiej Izby z dnia 11 lipca 2017 r., sprawa Moreira Ferreira przeciwko Portugalii, skarga nr 19867/12; szerzej w tej materii w: postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10 poz. 41), a orzekanie w składzie z udziałem osoby powołanej do Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze na skutek wniosku tzw. neo-KRS pozbawia stronę prawa do sądu w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (np. sprawy:

Reczkowicz przeciwko Polsce, Dolińska i Ozimek przeciwko Polsce, Advance Pharma sp. Z o.o. przeciwko Polsce, Wałęsa przeciwko Polsce)”,zarządził:„1. w celu zagwarantowania stronie prawa do sądu, jako sędzia sprawozdawca sprawy o sygn. akt I KO 116/25, stwierdzam istnienie okoliczności dających podstawę do wyłączenia z urzędu członka składu orzekającego sędziego A.B. (art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. - por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22);2. odpis zarządzenia doręczyć stronie inicjującej wznowienie postępowania kasacyjnego;3. w związku z pkt 1 odpis zarządzenia przedstawić przewodniczącemu wydziału w celu zarejestrowania sprawy o wyłączenie z urzędu sędziego A.B. (uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22) i przydzielenie tej sprawy innemu sędziemu, wobec którego nie zachodzą te okoliczności.”Zarządzenia te zostały potraktowane jako wnioski o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego:

Z.K. oraz A.B.i zarejestrowane pod sygnaturą KRI 1652.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.W myśl art. 41 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt II KO 30/21 podniósł, że wyłączenie sędziego zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. powinno nastąpić nie tylko w sytuacji, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale również wówczas, gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i uznania, że skład orzekający z udziałem sędziego nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą.

Taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie.Niewątpliwie bowiem okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziów Sądu Najwyższego przez Z.K. oraz A.B., ‎w następstwie brania udziału w postępowaniu przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. prowadziłyby, gdyby sędziowie ci zasiadali w składzie rozstrzygającym sprawę, do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), w konsekwencji do uznania, że sąd z ich udziałem będzie sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Stanowisko to wynika z analizy dotychczasowego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (por. orzeczenia ETPC w sprawach: Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga 43447/19, Dolińska - Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skarga 49868/19 oraz Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga 1469/20) i Sądu Najwyższego (por. np.: uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. BSA I-4110-1/2020, OSNK 2020, z. 2, poz. 7; uchwała Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22; postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 września 2021 r., I KZ 29/21; 13 października 2021 r., II KO 30/21; 28 września 2022 r., IV KK 333/22; 27 lutego 2023 r., II KB 10/22).

Z uwagi na to, że szerokie uzasadnienie w tym przedmiocie zawarto w pisemnych motywach przywołanych orzeczeń, ponowne przytaczanie tej argumentacji nie jest konieczne w sytuacji, w której Sąd Najwyższy rozpoznający wniosek argumenty te aprobuje.Zasadne jest także zwrócenie uwagi na kwestię potencjalnej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Rozstrzygając w tej sprawie, Sąd Najwyższy miał na względzie orzecznictwo ETPC, w którym aprobowane są kolejne ugody zawierane ze skarżącymi wskazującymi na naruszenie ich prawa do sądu ustanowionego ustawą na skutek wydawania orzeczeń przez Sąd Najwyższy ‎z udziałem wadliwie powołanych sędziów.W zaistniałej sytuacji konieczne było wyłączenie sędziów SN:

Z.K. oraz A.B. od rozpoznania niniejszej sprawy, bowiem nie ulega wątpliwości, że niezależnie od subiektywnego nastawienia sędziów, zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, iż w odbiorze zewnętrznym będą oni uznani za sędziów niedających gwarancji bezstronnego rozpoznania wniosku.Jednocześnie należy zasygnalizować, że do tego wniosku nie może mieć zastosowania uchwała Sądu Najwyższego z 10 października 2024 r. - zasada prawna, III CZP 44/23, z której wynika, iż żądanie sędziego lub wniosek o wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy oparte wyłącznie na okolicznościach towarzyszących powołaniu tego sędziego nie wywołuje skutków prawnych.

Została ona bowiem wydana przez sędziów powołanych w tej samej wadliwej procedurze i jest odpowiedzią na pytanie prawne składu sędziów także powołanych w wadliwej procedurze.Ponadto, trzeba zaznaczyć, że uchwała ta nie może przełamać zasady dotyczącej skutków orzekania przez sędziów SN powołanych przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), wyrażonej w uchwale składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r.[WB][a.ł] ‎