I KK 55/25 · Sąd Najwyższy

I KK 55/25 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 kwietnia 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie Y. S. (Y. S. ), ukaranego za czyn z art. 94 § 1 k.w., po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 16 kwietnia 2025 r., w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść ukaranego, od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 13 listopada 2024 r., VII W 671/24, uchyla zaskarżony wyrok nakazowy i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 13 listopada 2024 r., VII W 671/24, Y. S. został uznany za winnego wykroczenia polegającego na tym, że w dniu 11 września 2024 r., o godz. 23:40, w Z. na ul. D., prowadził pojazd marki R. o nr rej. […] nie mając do tego uprawnień, tj. czynu z art. 94 § 1 k.w., za który wymierzono mu karę 1500 zł grzywny oraz orzeczono o kosztach procesu. Powyższy wyrok nakazowy nie został zaskarżony i uprawomocnił się.Kasację w tej sprawie, na niekorzyść ukaranego, wniósł Prokurator Generalny, który zaskarżył wyrok nakazowy w całości i zarzucił:„1/ rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 93 § 2 k.p.w., poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że występują przesłanki do rozpoznania sprawy obwinionego w postępowaniu nakazowym, skutkiem czego Y.

S. został uznany za winnego i ukarany za popełnienie wykroczenia kwalifikowanego z art. 94 § 1 k.w., polegającego na kierowaniu pojazdem, w dniu 11 września 2024 r., bez wymaganych do tego uprawnień, podczas gdy okoliczności popełnienia zarzucanego obwinionemu czynu i jego wina, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego budziły wątpliwości, albowiem z załączonych do wniosku o ukaranie materiałów wynika, że fakt braku uprawnień do prowadzenia pojazdów przez obwinionego został wykazany jedynie na podstawie danych widniejących w Policyjnych Systemach Informatycznych oraz ewidencji Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w P., co było niewystarczające do ustalenia, czy Y.

S. , będąc obywatelem obcego państwa, w czasie popełnienia przedmiotowego czynu zrealizował swoim zachowaniem znamiona czynu z art. 94 § 1 k.w., gdyż nie posiadał wydanego za granicą dokumentu stwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym w postaci krajowego lub międzynarodowego prawa jazdy, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. 2024.1210 t.j. z dnia 9 sierpnia 2024 r.), czy też jego zachowanie wyczerpywało jedynie ustawowe znamiona wykroczenia z art. 95 § 1 k.w.,2/ rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 94 § 3 k.w., polegające na zaniechaniu orzeczenia wobec obwinionego Y.

S. , pomimo uznania go w punkcie 1 części dyspozytywnej wyroku za winnego popełnienia wykroczenia z art. 94 § 1 k.w., środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, podczas gdy stosownie do treści powołanego przepisu art. 94 § 3 k.w., orzeczenie tego środka było w tym przypadku obligatoryjne”. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku nakazowego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w.Oczywista zasadność cechuje oba zarzuty podniesione w kasacji Prokuratora Generalnego.

Zgodnie z art. 93 § 2 k.p.w. orzekanie w postępowaniu nakazowym może nastąpić, jeżeli okoliczności czynu i wina obwinionego nie budzą wątpliwości. Postępowanie nakazowe jest zatem instytucją, której stosowanie zastrzeżono do najbardziej oczywistych przypadków – takich, gdy zebrany materiał dowodowy jest tak jednoznaczny, że nie nasuwa żadnych zastrzeżeń co do winy i okoliczności popełnienia zarzuconego czynu. Warunkiem koniecznym wydania wyroku nakazowego w sprawie o wykroczenie jest więc brak jakichkolwiek wątpliwości zarówno odnośnie do sprawstwa danego czynu, jak i winy obwinionego, co powinno wprost wynikać z materiału dowodowego załączonego do wniosku o ukaranie (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 lutego 2024 r., V KK 524/23; z dnia 29 grudnia 2023 r., I KK 275/23).

W tej sprawie opisany powyżej poziom braku wątpliwości co do sprawstwa i winy nie zaistniał, a to z uwagi na okoliczności podniesione w pierwszym z zarzutów, tak więc nie było możliwości wydania wyroku nakazowego.Obwinionemu przypisano wykroczenie, które miało polegać na prowadzeniu pojazdu mechanicznego, gdy nie miał do tego uprawnień. Jak słusznie wskazał skarżący, brak wymaganych uprawnień w rozumieniu art. 94 § 1 k.w. zachodzi wówczas, gdy dana osoba w ogóle nie uzyskała uprawnień do prowadzenia pojazdu określonej kategorii w sposób wskazany ustawowo, utraciła je w wyniku cofnięcia i musi ponownie ubiegać się o uzyskanie takich uprawnień lub posiadając de facto takie uprawnienia nie może w danej chwili ich realizować i z nich korzystać z uwagi np. na ich czasowe zawieszenie, niepowodujące jednak ich definitywnej utraty (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 lipca 2024 r., I KK 232/24; z dnia 28 czerwca 2024 r., II KK 187/24; z dnia 19 marca 2019 r., IV KK 59/19).Tymczasem w tej sprawie nie zweryfikowano, czy rzeczywiście obwiniony nie posiadał uprawnień do prowadzenia pojazdów w rozumieniu art. 94 § 1 k.w.

Z akt sprawy wynika, że informacje na temat obwinionego sprawdzono wyłącznie w Policyjnych Systemach Informatycznych (k.

2) i ewidencji kierowców (k. 5). Brak stosownego wpisu w systemach informatycznych polskiej policji oraz ewidencji kierowców nie jest jednak okolicznością wystarczającą do stwierdzenia braku uprawnień do prowadzenia pojazdów w odniesieniu do obywateli państw obcych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2024 r., IV KK 323/24). Mając na względzie przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1210), konkretnie art. 4 ust. 2 pkt a i b oraz art. 5 ust. 4, prawo jazdy wydane za granicą w postaci: międzynarodowego prawa jazdy, określonego w Konwencji o ruchu drogowym, podpisanej w Genewie dnia 19 września 1949 r. oraz krajowe lub międzynarodowe prawo jazdy, określone w Konwencji o ruchu drogowym, sporządzonej w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r., stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania odpowiednim pojazdem silnikowym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie 6 miesięcy od dnia rozpoczęcia stałego lub czasowego pobytu.

Z materiałów dołączonych do wniosku o ukaranie wynika, że nie podjęto próby ustalenia, czy obwiniony Y. S. posiadał prawo jazdy, o którym mowa w ww. przepisach.Powyższe jest istotne przede wszystkim dlatego, że potencjalne ustalenie, iż obwiniony posiadał uprawnienia do prowadzenia pojazdu w Polsce, ale nie miał przy sobie dokumentu, który te uprawnienia potwierdza, prowadziłoby do konieczności rozważenia odpowiedzialności z art. 95 § 1 k.w., a nie art. 94 § 1 k.w. W odniesieniu do prawa jazdy, zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r.

– Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1251) kierujący pojazdem jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu wymagane dla danego rodzaju pojazdu lub kierującego dokument stwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdem inny niż wydane w kraju prawo jazdy albo tymczasowe elektroniczne prawo jazdy, o którym mowa we wskazanych przepisach, jeżeli kierujący nie posiada wydanego w kraju prawa jazdy albo tymczasowego elektronicznego prawa jazdy. Nabycie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uprawnień do kierowania pojazdami jest związane z wprowadzeniem danych kierującego do centralnej ewidencji kierowców.

Ponieważ dostęp do tego systemu mają organy uprawnione do przeprowadzania kontroli drogowej, zbędnym jest posiadanie przy sobie i okazywanie się stosownym blankietem prawa jazdy. Jednakże obowiązek ten materializuje się w sytuacji, gdy kierujący pojazdem nabył uprawnienia do kierowania pojazdem poza krajem. Innymi słowy, obowiązek posiadania i okazania podczas kontroli drogowej uprawnień do kierowania pojazdami odnosi się do zagranicznego prawa jazdy, albowiem nie jest ono odnotowane w polskiej bazie danych.Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że w tej sprawie nie było podstaw do wydania wyroku nakazowego, a tym samym doszło do rażącego naruszenia art. 93 § 2 k.p.w.

Brak rzetelnego ustalenia czy obwiniony posiadał uprawnienia do kierowania pojazdem determinował przedwczesne pociągnięcie go do odpowiedzialności za wykroczenie z art. 94 § 1 k.w., a także brak należytego rozważenia możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności wyłącznie za wykroczenie z art. 95 § 1 k.w. Ustalenie, że obwiniony nie posiadał krajowego (polskiego) uprawnienia do kierowania pojazdami nie pozwalało na uznanie, że nie budziły wątpliwości okoliczności popełnienia zarzucanego mu wykroczenia z art. 94 § 1 k.w.Ma rację Prokurator Generalny, że powyższe uchybienie miało istotny wpływ na treść orzeczenia.

W sytuacji stwierdzenia faktu posiadania przez obwinionego zagranicznego prawa jazdy, o którym mowa powyżej, Y. S. winien zostać pociągnięty do odpowiedzialności za wykroczenie z art. 95 § 1 k.w., za które przewidziane są istotnie łagodniejsze sankcje, jak również ustawodawca nie przewidział orzeczenia środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, który w związku z ukaraniem za czyn z art. 94 § 1 k.w. ma charakter obligatoryjny (art. 94 § 3 k.w.).Odnosząc się do drugiego z zarzutów trzeba wskazać, że uznając obwinionego za winnego wykroczenia z art. 94 § 1 k.w., Sąd Rejonowy rażąco naruszył art. 94 § 3 k.w.

Zgodnie z tym przepisem, obowiązującym w obecnym brzmieniu zarówno w dacie czynu, jak i orzekania, w razie popełnienia wykroczenia, o którym mowa w art. 94 § 1 k.w., orzeka się zakaz prowadzenia pojazdów. Przepis ten ma charakter kategoryczny i wprowadza obowiązek orzeczenia wskazanego środka karnego. Uznanie Y. S. za winnego wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. obligowało zatem Sąd Rejonowy do orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w wymiarze wskazanym w art. 29 § 1 k.w. Powyższe powoduje, że obwiniony nie ponosi konsekwencji prawnych swojego czynu, które zgodnie ze wskazanym przepisem prawa materialnego zobligowany jest ponosić.Przeprowadzając postępowanie ponownie Sąd Rejonowy w pierwszej kolejności, respektując przepisy prawa procesowego, rzetelnie wyjaśni wszystkie okoliczności, które są istotne z punktu widzenia możliwości pociągnięcia obwinionego do odpowiedzialności za wykroczenie, a następnie w oparciu o nie, zważając na normy prawa materialnego, wyda stosowne rozstrzygnięcie.Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji wyroku. [J.J.][a.ł] ‎