I KK 448/22 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I KK 448/22 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 lutego 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący)‎SSN Kazimierz Klugiewicz‎SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (sprawozdawca)Protokolant Jolanta Włostowska w sprawie A. K. skazanego za czyn z art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 239 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. na posiedzeniu w Izbie Karnej w trybie art. 439 § 1 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k., w dniu 8 lutego 2023 r., w związku z kasacjami wniesionymi przez obrońców skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 27 maja 2022 r., sygn. akt XVII Ka 326/22, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt VI K 425/17, 1. na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w stosunku do A. K., a na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 435 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. także w stosunku do M. Z., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;

2. zarządza zwrot A. K. opłaty od kasacji w kwocie 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt VI K 425/17, A. K. został uznany za winnego czynu z art. z art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 239 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., za który wymierzono mu karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt 1). Wyrok zawierał ponadto rozstrzygnięcia o uznaniu za winnego M. Z. za czyn z art. 239 § 1 k.k., za który wymierzono mu karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt 2) oraz o uznaniu za winną czynu z art. 239 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. A.

K., której wymierzono karę roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 3 lata oraz karę grzywny w wymiarze 80 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 80 zł (pkt 3).Powyższy wyrok Sądu I instancji został zaskarżony wyłącznie przez obrońców A. K. i M. Z.. Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 27 maja 2022 r., sygn. akt XVII Ka 326/22, zmienił zaskarżony wyrok w odniesieniu do podstawy prawnej wymiaru kary wymierzonej A. K. (pkt I), a w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżony wyrok w mocy (pkt II).

Sąd odwoławczy orzekał w składzie trzech sędziów.Kasacje od powyższego wyroku wnieśli dwaj obrońcy A. K. Obaj obrońcy podnieśli szereg zarzutów związanych z rzetelnością kontroli odwoławczej, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie A. K. od przypisanego mu czynu lub uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi odwoławczemu lub Sądowi I instancji.W pisemnych odpowiedziach na obie kasacje prokurator Prokuratury Regionalnej del. do Prokuratury Krajowej w odniesieniu do każdej z kasacji wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zainicjowana kasacjami obrońców skazanego kontrola wyroku Sądu II instancji doprowadziła do jego uchylenia z uwagi na zaistnienie tzw. bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci nienależytej obsady Sądu odwoławczego.W niniejszej sprawie wszystkim trojgu oskarżonym postawiono zarzuty popełnienia czynu z art. 239 § 1 k.k. i o takie też czyny prokurator skierował do Sądu Rejonowego akt oskarżenia (k. 1204). Postępowanie przygotowawcze w tej sprawie zakończyło się w formie śledztwa (postanowienie o zamknięciu śledztwa k. 1203).Na etapie postępowania apelacyjnego, w zarządzeniu o wyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, na druku wskazującym jako podstawę wyznaczenia składu orzekającego art. 449 § 2 k.p.k., wyznaczono skład orzekający trzech sędziów (k. 2451).Obecnie w sprawach o przestępstwa zagrożone karą pozbawienia wolności, której górna granica nie przekracza 5 lat, to nie art. 449 § 2 k.p.k. stanowi o składzie orzekającym na rozprawie odwoławczej.

Zgodnie z art. 14fa ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. 2020, poz. 1842 ze zm.; dalej: specustawa COVID-19) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, oraz w okresie roku po ich odwołaniu w sprawach rozpoznawanych według przepisów ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego o przestępstwa zagrożone karą pozbawienia wolności, której górna granica nie przekracza 5 lat, na rozprawie apelacyjnej sąd orzeka w składzie jednego sędziego, jeżeli w pierwszej instancji sąd orzekał w takim samym składzie.

Zgodnie z przepisem intertemporalnym, tj. art. 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2021, poz. 1023; dalej: ustawa nowelizująca) w sprawach, w których przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy rozpoczęto przewód sądowy na rozprawie apelacyjnej, sąd orzeka w składzie dotychczasowym do czasu zakończenia postępowania w tej instancji. Ustawa nowelizująca, wprowadzająca art. 14fa specustawy COVID-19, weszła w życie w dniu 22 czerwca 2021 r. Oznacza to, że – w omawianym rodzaju spraw – w tych, w których przewód sądowy na rozprawie apelacyjnej wszczęto najpóźniej 21 czerwca 2022 r. skład Sądu odwoławczego wyznacza art. 29 § 1 k.p.k. w zw. z art. 449 § 2 k.p.k., natomiast jeżeli przewód sądowy na rozprawie apelacyjnej został wszczęty w dniu 22 czerwca 2021 r. lub później skład ten reguluje także art. 14fa ust. 1 specustawy COVID-19.Regulacja z art. 14fa ust. 1 specustawy COVID-19 obowiązuje „w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, oraz w okresie roku po ich odwołaniu”.

Stan zagrożenia epidemicznego z powodu COVID-19 wprowadzono na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. 2020, poz. 433 ze zm.). Stan ten został odwołany rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. 2020, poz. 490). W tym samym dniu, na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (t.j.

Dz. U. 2022, poz. 340) ogłoszono stan epidemii w związku z COVID-19. Stan ten trwał do dnia 12 maja 2022 r., kiedy to został odwołany rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. 2022, poz. 1027). W związku z odwołaniem stanu epidemii ogłoszono ponownie stan zagrożenia epidemicznego w związku z COVID-19 – rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz.

U. 2020, poz. 1028). Stan zagrożenia epidemicznego obowiązuje także obecnie.W tej sprawie miał miejsce jedynie jeden termin rozprawy odwoławczej, na którym wszczęto i zamknięto przewód sądowy. Termin ten miał miejsce w dniu 27 maja 2022 r. (k. 2459), a więc niewątpliwie po dniu 21 czerwca 2021 r. Było to w czasie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego w związku z COVID-19. Oznacza to, że skład Sądu odwoławczego powinien zostać wyznaczony w oparciu o art. 14fa ust. 1 specustawy COVID-19.Postępowanie apelacyjne dotyczyło A.

K. i M. Z., którym zarzucono popełnienie czynów z art. 239 § 1 k.p.k. Taka kwalifikacja prawna czynów oskarżonych została zawarta w akcie oskarżenia, tak samo kwalifikowane czyny przypisano im w wyroku Sądu I instancji, jak również Sąd odwoławczy utrzymał w mocy wyrok o tak kwalifikowane czyny. Tzw. przestępstwo poplecznictwa jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Niewątpliwie zatem jest to przestępstwo „zagrożone karą pozbawienia wolności, której górna granica nie przekracza 5 lat”. W związku z powyższym Sąd odwoławczy powinien orzekać w składzie jednego sędziego, a nie trzech sędziów.

Nastąpiła zatem nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.Nienależyta obsada sądu występuje m.in. gdy sąd orzekał w składzie znanym ustawie, ale nieprzewidzianym przez obowiązujące przepisy dla danego rodzaju spraw. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że nie można dokonywać gradacji poszczególnych składów na „lepsze” i „gorsze”, bardziej i mniej kwalifikowane (por. wyroki z dni: 6 kwietnia 1971 r., V KRN 527/70; 7 września 1971 r., V KRN 295/71). Sąd Najwyższy dostrzega oczywiście, że nie każde rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie innym niż wskazany przez ustawę stanowi uchybienie z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Jeżeli ustawa przewiduje możliwość orzekania w składzie liczbowo „szerszym”, ale wymaga wydania zarządzenia przez prezesa sądu, to brak takiego zarządzenia i rozpoznanie sprawy w składzie znanym ustawie jako „szerszy” nie powoduje nienależytej obsady sądu (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1997 r., I KZP 30/97, OSNKW 1997, z. 11-12, poz. 92). Ma to zatem miejsce np. w związku z możliwością skorzystania z instytucji z art. 28 § 3 k.p.k. (w związku z możliwością wydania postanowienia przez sąd pierwszej instancji), było także możliwe w stosunku do składu sądu odwoławczego w związku z art. 449 § 2 k.p.k. w stanie prawnym obowiązującym do dnia 5 października 2019 r., przewidującym jednoosobowy skład sądu odwoławczego jeżeli postępowanie przygotowawcze zakończyło się w formie dochodzenia, a jednocześnie zawierającym zastrzeżenie „chyba że prezes sądu lub sąd postanowi inaczej”.

Taka wykładnia art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. nie może jednak znaleźć zastosowania w tej sprawie. Przepis art. 14fa ust. 1 specustawy COVID-19, w sprawach, których dotyczy, określa skład sądu odwoławczego na rozprawie apelacyjnej w sposób kategoryczny, „na sztywno”, bez przewidzianych od niego wyjątków i możliwości jego zmiany na mocy decyzji procesowej. Nie można zatem przyjąć, że bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. nie wystąpiła, bowiem rozpoznanie sprawy na rozprawie apelacyjnej w składzie „szerszym” niż przewidziany przez ustawę było wyłącznie niedopełnieniem obowiązku wydania określonej decyzji procesowej lub konsekwencją braku wskazania w tej decyzji ważnej przyczyny zmiany składu sądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2004 r., IV KK 417/03).Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci nienależytej obsady Sądu odwoławczego, albowiem Sąd ten orzekał w składzie trzech sędziów zamiast w składzie jednoosobowym, a w przepisach dla tej kategorii spraw nie przewidziano możliwości zmiany składu jednoosobowego na skład kolegialny.W związku ze stwierdzeniem uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. należało uchylić zaskarżony wyrok Sądu odwoławczego w stosunku do wnoszącego kasację A.

K. , a na podstawie art. 435 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k., również w stosunku do współoskarżonego w postępowaniu odwoławczym M. Z..Rozstrzygnięcie o zwrocie opłaty uzasadnia art. 527 § 4 k.p.k.Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji.