I KK 443/23 · Sąd Najwyższy

I KK 443/23 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 stycznia 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński (przewodniczący)‎SSN Waldemar Płóciennik (sprawozdawca)‎SSN Andrzej StępkaProtokolant Jolanta Włostowska w sprawie M. K. skazanego z art. 177 § 1 k.k. w zw. z art. 178 k.k. oraz art. 178a § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 24 stycznia 2024 r., kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt VII Ka 986/18, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Nowej Soli z dnia 22 maja 2018 r., sygn. akt II K 1079/17, uchyla wyrok Sądu Okręgowego w Zielonej Górze w zaskarżonej części, tj. w zakresie punktu 1e) i 1g) dotyczącym orzeczenia środka karnego w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych i w tym zakresie sprawę przekazuje temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIEM. K. został oskarżony o to, że:„I. w dniu […] r. na drodze […] 299km 4hm, woj. […]., umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym w ten sposób, że jadąc jako kierujący samochodem osobowym m-ki F. o nr rej. […]1 znajdował się w stanie nietrzeźwości oraz nie dostosował prędkości do panujących warunków w wyniku czego doprowadził do zderzenia czołowo-bocznego z jadącym prawidłowo w przeciwną stronę po przeciwnym pasie jezdni samochodem m-ki S. O. nr rej. […]2 kierowanym przez D.H., w wyniku czego spowodował nieumyślny wypadek, w którym pasażer samochodu F. - P.B. doznał złamania kręgosłupa szyjnego, obrażeń naruszających prawidłowe funkcjonowanie narządu ciała na okres powyżej 7 dni, to jest o czyn z art. 177 § 1 k.k. w zw. z art. 178 k.k.,II. w dniu […] r. na drodze […] 299km 4hm, woj. l., kierował pojazdem mechanicznym - samochodem osobowym m-ki F. o nr rej. […]1 w ruchu lądowym, znajdując się w stanie nietrzeźwości, to jest w sytuacji, gdy zawartość alkoholu w 1 dm3 wydychanego powietrza prowadziła do stężenia wynoszącego 0,97 mg/dm3, to jest o czyn z art. 178a § 1 k.k.”Wyrokiem z dnia 22 maja 2018 r. w sprawie II K 1079/17, Sąd Rejonowy w Nowej Soli uznał oskarżonego M.

K. za winnego tego, że w dniu […] r. na drodze […] 299km 4hm, woj. […], będąc uprzednio skazanym za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, kierował pojazdem mechanicznym - samochodem osobowym m-ki F. o nr rej. […]1 w ruchu lądowym, znajdując się w stanie nietrzeźwości, to jest w sytuacji, gdy zawartość alkoholu w 1 dm3 wydychanego powietrza prowadziła do stężenia wynoszącego 0,97 mg/dm3 oraz umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym w ten sposób, że jadąc jako kierujący samochodem osobowym m-ki F. o nr rej. […]1 znajdował się w stanie nietrzeźwości oraz nie dostosował prędkości do panujących warunków w wyniku czego doprowadził do zderzenia czołowo-bocznego z jadącym prawidłowo w przeciwną stronę po przeciwnym pasie jezdni samochodem m-ki S. O. nr rej. […]2 kierowanym przez D.H., w wyniku czego spowodował nieumyślny wypadek, w którym pasażer samochodu F. - P.B. doznał złamania kręgosłupa szyjnego, obrażeń naruszających prawidłowe funkcjonowanie narządu ciała na okres powyżej 7 dni i przyjmując, iż czyn ten stanowi występek opisany w art. 178a § 4 k.k. i art. 177 § 1 k.k. w zw. z art. 178 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. na podstawie art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 2 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności.Na podstawie art. 42 § 3 k.k. Sąd orzekł wobec oskarżonego dożywotni zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych (pkt 2 wyroku), a na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzekł od oskarżonego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej świadczenie pieniężne w kwocie 20.000 zł (pkt 3).Apelację w sprawie na niekorzyść oskarżonego wniósł prokurator, który działając na podstawie art. 427 § 2 k.p.k. i art. 438 pkt 1 i 3 k.p.k. wyrokowi powyższemu zarzucił:- „obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 11 § 1 k.k. polegającą na przyjęciu, iż zachowania oskarżonego polegające na prowadzeniu pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości i spowodowanie wypadku komunikacyjnego stanowią jeden czyn i skazanie oskarżonego M.

K. za jedno przestępstwo, w sytuacji gdy zachowania te stanowią dwa czyny i oskarżony winien zostać skazany za dwa odrębne przestępstwa,- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na treść orzeczenia polegający na przyjęciu, iż oskarżony prowadził pojazd mechaniczny w stanie nietrzeźwości na drodze […] 299 km 4 hm, w sytuacji gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na to, że oskarżony prowadził pojazd mechaniczny na drodze ekspresowej […] co najmniej od miejscowości Z. do miejscowości N.”W następstwie tych zarzutów prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez przyjęcie, że oskarżony swoim zachowaniem zrealizował dwa występki z art. 177 § 1 k.k. w zw. z art. 178 § 1 k.k. i z art. 178a § 4 k.k. i wymierzenie:- za występek z art. 177 § 1 k.k. w zw. z art. 178 § 1 k.k. kary roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności, zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 6 lat,- za czyn z art. 178a § 4 k.k. kary roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności, dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej w kwocie 20.000 zł,- kary łącznej 2 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności, dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych.Apelację wniósł również oskarżony, który zaskarżył wysokość orzeczonej kary pozbawienia wolności i wniósł o zmianę wyroku poprzez orzeczenie kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonana i kary grzywny.Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, po rozpoznaniu wniesionych apelacji, wyrokiem z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt VII Ka 986/18:1. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:a) uchylił orzeczenie zawarte w pkt 1 części rozstrzygającej wyroku,b) oskarżonego M.

K. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu z pkt 1 aktu oskarżenia tj. czynu z art. 177 § 1 k.k. w zw. z art. 178 k.k. i za to na podstawie art. 177 § 1 k.k. w zw. z art. 178 k.k. wymierzył mu karę roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności,c) na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych za czyn z pkt 1 na okres 6 lat,d) oskarżonego uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu z pkt 2, tj. czynu z art. 178a § 1 k.k. i za to na podstawie art. 178a § 1 k.k. wymierzył mu karę roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności,e) na podstawie art. 42 § 3 k.k. orzekł wobec niego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych za czyn z pkt 2 dożywotnio,f) na podstawie art. 85 i 86 § 1 k.k. połączył orzeczone wyżej kary pozbawienia wolności i orzekł karę łączną 2 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności,g) na podstawie art. 85 i 86 § 1 k.k. i art. 90 § 2 k.k. połączył orzeczone wyżej środki karne i orzekł zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio.2. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.Kasację na korzyść M.

K., zaskarżając wyrok w zakresie pkt 1e) i 1g), tj. orzeczenia na podstawie art. 42 § 3 k.k. środka karnego w postaci dożywotniego prowadzenia pojazdów mechanicznych (pkt 1e), wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, który zaskarżonemu wyrokowi zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa karnego materialnego, tj. 42 § 3 k.k., poprzez jego zastosowanie i orzeczenie wobec M. K. środka karnego w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, w sytuacji gdy M. K. został skazany za czyn z art. 178a § 1 k.k., skutkiem czego środka karnego z art. 42 § 3 k.k. nie można było orzec.”W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w zaskarżonej części, tj. w zakresie punktu 1e) oraz 1g) oraz o przekazanie temu Sądowi sprawy we wskazanym zakresie do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja wniesiona na korzyść skazanego przez Rzecznika Praw Obywatelskiego okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie w trybie art. 535 § 5 k.p.k.Efektem postępowania odwoławczego była zmiana kwalifikacji prawnej czynów i przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że skazany M.

K. popełnił dwa czyny a nie jeden, jak uznał Sąd I instancji. Sąd Odwoławczy uznał, że skazany dopuścił się popełnienia występku z art. 177 § 1 k.k. w zw. z art. 178 k.k. oraz występku z art. 178a § 1 k.k. Skutkiem powyższego było orzeczenie za czyn z art. 177 § 1 k.k. w zw. z art. 178 k.k. środka karnego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 6 lat (pkt 1c), a za czyn z art. 178a § 1 k.k. zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio (pkt 1e). Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. i art. 90 § 2 k.k. Sąd połączył orzeczone środki karne i orzekł zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio (pkt 1g).W chwili orzekania przez Sąd Okręgowy, przepis art. 42 § 3 k.k. stanowił, że sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 4 k.k. lub jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 173 k.k., którego następstwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, albo w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 177 § 2 k.k. lub w art. 355 § 2 k.k. był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

Tymczasem, M. K. nie został skazany za żadne z przestępstw wskazanych w przepisie art. 42 § 3 k.k. Co zaś istotne - dożywotni zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, co wynika wprost z treści wyroku Sądu Okręgowego - został orzeczony za popełnienie czynu z art. 178a § 1 k.k.Przypisanie skazanemu M. K. popełnienia występku z art. 178a § 1 k.k. nie uprawniało Sądu odwoławczego do orzeczenia środka karnego z art. 42 § 3 k.k. (co, jak zasadnie zauważył skarżący, nie stało na przeszkodzie, a wręcz obligowało Sąd do orzeczenia środka karnego na podstawie art. 42 § 2 k.k. - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2007 r., III KK 81/07).

Dokonując zmiany wyroku Sądu Rejonowego, Sąd Okręgowy poprzez wyeliminowanie z podstawy skazania przepisu art. 178a § 4 k.k., bezzasadnie orzekł wobec skazanego za czyn z art. 178 a § 1 k.k. zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio na podstawie art. 42 § 3 k.k. Przepis art. 42 § 3 k.k., ani żaden inny nie pozwala bowiem na orzeczenie wobec sprawcy czynu z art. 178a § 1 k.k. dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych. Powyższe pozostaje rażącym naruszeniem prawa, które niewątpliwie miało istotny wpływ na treść wyroku.

Bezpodstawnym w tym układzie pozostaje również rozstrzygnięcie w zakresie połączenia orzeczonych środków karnych i orzeczenie zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio z pkt 1g) wyroku. Mając na uwadze powyższe, konieczne było uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi w postępowaniu odwoławczym w zakresie punktów 1e) - w którym orzeczono środek karny dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych oraz 1g) - mocą którego połączono orzeczone wobec skazanego w punktach 1c) oraz 1e) środki karne i orzeczono zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio.

W toku ponowionego postępowania Sąd będzie zobowiązany do respektowania obowiązującego prawa materialnego.[as] [J.J.]