I KK 216/24 · Sąd Najwyższy

I KK 216/24 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 września 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Marek Pietruszyński‎SSN Eugeniusz WildowiczProtokolant Jolanta Włostowska po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 3 września 2024 r., w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w sprawie Ł. C. skazanego za przestępstwo z art. 56 § 1 k.k.s. w zw. art. 37 § 1 pkt 2 k.k.s. oraz z art. 38 § 2 pkt 1 k.k.s. i in. kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego, od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akt IV Ka 832/16, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego Poznań- Stare Miasto w Poznaniu z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt III K 1463/08, uchyla wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu w zaskarżonej części oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu w zakresie skazania Ł.

C. za przestępstwo z art. 56 §1 k.k.s. w zw. art. 6 § 2 k.k.s. i art. 9 § 3 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 k.k.s. (pkt 6), i na podstawie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w związku z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. postępowanie karne wobec Ł. C. o ten czyn umarza, kosztami procesu w tej części obciążając Skarb Państwa. Marek Pietruszyński Barbara Skoczkowska Eugeniusz Wildowicz UZASADNIENIEŁ. C. został oskarżony o popełnienie szeregu przestępstw, w tym o to, że:„w okresie od 19 lutego 2002 r. do 30 kwietnia 2003 r. w P., w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu tego samego zamiaru, przy pomocy S. K. popełnił przestępstwo skarbowe czyniąc sobie z tego procederu stałe źródło dochodu, polegające na narażeniu podatku od towarów i usług na uszczuplenie za miesiące od marca 2002 r. do kwietnia 2003r. w kwocie ogółem 1.453.113,00 zł., w ten sposób, że uzyskał wystawione przez […] z siedzibą w P. przy ul. […] dla […] Sp. z o.o. faktury sprzedaży VAT: (szczegółowo opisane w wyroku – dop.

SN), które nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych i zostały uwzględnione przez […] Sp. z o.o. w rozliczeniu podatku towarów i usług za miesiące od lutego 2002 r. do kwietnia 2003 r. obniżając tym samym podatek należny o podatek naliczony w łącznej kwocie 1.435.113 zł. zawarty w tych fakturach”, tj. przestępstwa skarbowego z art. 56 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i art. 9 § 3 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 k.k.s. oraz z art. 38 § 2 pkt 1 k.k.s. (zarzut VI a/o)Sąd Rejonowy Poznań- Stare Miasto w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 października 2015 r. uznał oskarżonego Ł.

C. za winnego pięciu szczegółowo opisanych przestępstw oraz przestępstw skarbowych, w tym za winnego czynu zarzucanego mu w pkt. VI a/o, z tym ustaleniem, że:„oskarżony działał w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i podawał nieprawdę organowi podatkowemu w składanych deklaracjach podatkowych dla podatku od towarów i usług, przez co naraził na uszczuplenie podatek od towarów i usług na łączna kwotę 1 435 113 zł albowiem uwzględniał przy obliczaniu podatku należnego podatek naliczony wynikający z faktur wystawionych przez […] z siedzibą w P., przy ul. […] dla […] Sp z o.o. a wymienionych w pkt VI, które nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych”,tj. przestępstwa skarbowego z art. 56 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i art. 9 § 3 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 k.k.s. i za to na mocy art. 56 § 1 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 k.k.s. oraz z art. 38 § 2 pkt 1 k.k.s. wymierzył mu karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności i karę 720 stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 40 złotych (pkt 6 wyroku).Tym samym wyrokiem skazani zostali także inni oskarżeni:

B. C., R. Z., S. K. i R. W.Po rozpoznaniu apelacji, w tym obrońcy oskarżonego Ł. C., Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akt IV Ka 832/16, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu I instancji.Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca skazanego Ł. C., stawiając szereg szczegółowo opisanych zarzutów naruszenia art. 8 § 2 i 3 k.k.s., art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zakresie braku skargi uprawnionego oskarżyciela, art. 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 47 § 1 k.p.k., art. 170 § 1, § 2 i § 3 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., art. 433 § 2 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., art. 170 § 1 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., art. 170 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., oraz art. 170 § 2 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., art. 6 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. oraz rażącą niewspółmierność, tj. surowość orzeczonych wobec skazanego kar i środka karnego.Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 15 października 2019 r., sygn. akt V KK 38/19, oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną.Obecnie kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zaskarżając go na korzyść skazanego Ł.

C. w zakresie, w jakim Sąd Okręgowy w Poznaniu utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z punktu 6. wyroku Sądu I instancji, na mocy którego przypisano Ł. C. występek z art. 56 § 1 k.k.s. popełniony w okresie od 19 lutego 2002 r. do 30 kwietnia 2003 r., zarzucając:„rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s., polegające na tym, że Sąd Okręgowy w Poznaniu, rozpoznając apelację obrońcy Ł. C., nie wyszedł poza podniesione w niej zarzuty i w konsekwencji nie uchylił oraz nie umorzył postępowania w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 6. wyroku Sądu Rejonowego Poznań- Stare Miasto w Poznaniu, zapadłego z obrazą art. 44 § 1 pkt 1 k.k.s., albowiem w odniesieniu do czynu przypisanego oskarżonemu tym orzeczeniem już w dacie wyrokowania przez Sąd I instancji nastąpiło przedawnienie jego karalności”.Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu w zaskarżonym zakresie i punktu 6. wyroku Sądu I instancji oraz umorzenie postępowania w tej części z powodu przedawnienia karalności.Sad Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja okazała się oczywiście zasadna w rozumieniu art. 535 § 5 k.p.k.W sprawie doszło bowiem do zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. ze względu na przedawnienie czynu opisanego w punkcie 6. wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu.

Chodzi o przypisany skazanemu Ł. C. czyn z art. 56 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 k.k.s. Czyn z art. 56 § 1 k.k.s. w obecnym stanie prawnym jest zagrożony grzywną do 720 stawek dziennych lub karą pozbawienia wolności do lat 5 lub obiema karami łącznie (art. 27 § 1 k.k.s.). Trafnie jednak spostrzegł skarżący, że termin przedawnienia należy ustalać w oparciu o sankcję karną obowiązującą w czasie popełnienia przestępstwa (zob. postanowienie SN z dnia 22 marca 2016 r., sygn. akt V KK 345/15).

Tymczasem w czasie popełnienia czynu przypisanego skazanemu w punkcie 6. wyroku Sądu I instancji – tj. pomiędzy 19 lutego 2002 r. a 30 kwietnia 2003 r. – za czyn z art. 56 § 1 k.k.s. groziła kara grzywny do 720 stawek dziennych albo kara pozbawienia wolności do 2 lat, albo obie te kary łącznie. Dopiero od czasu zmiany tego przepisu ustawą obowiązującą od 17 grudnia 2005 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 178, poz. 1479), przestępstwo to jest zagrożone m.in. karą pozbawienia wolności, co zgodnie z art. 27 § 1 k.k.s. oznacza karę pozbawienia wolności do 5 lat.W konsekwencji w przypadku przypisanego skazanemu Ł.

C. przestępstwa z art. 56 § 1 k.k.s. w brzmieniu obowiązującym w czasie popełnienia czynu należało zastosować art. 44 § 1 pkt 1 k.k.s. przewidujący pięcioletni termin przedawnienia karalności. Zważywszy, że w tym okresie wszczęto postępowanie przeciwko Ł. C., to karalność popełnionego przez niego przestępstwa skarbowego z art. 56 § 1 k.k.s. ustała z upływem 5 lat od zakończenia 5-letniego okresu przedawnienia z art. 44 § 1 pkt 1 k.k.s. (art. 44 § 5 k.k.s. w zw. z art. 44 § 3 k.k.s.), a zatem z dniem 31 grudnia 2013 r.

Dodać należy, że dla kwestii liczenia terminu przedawnienia tego czynu nie ma znaczenia fakt, że kara za przypisany skazanemu czyn została nadzwyczajnie obostrzona.Oznacza to, że w dniu wyrokowania przez Sąd I instancji, tj. w dniu 6 października 2015 r., karalność czynu opisanego w pkt. 6 wyroku uległa już przedawnieniu, a tym samym Sąd powinien umorzyć postępowanie karne w zakresie tego czynu. Skoro zaś tego nie uczynił, przypisując odpowiedzialność za ten czyn Ł. C. oraz wymierzając mu karę, doszło do naruszenia art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.

W ten sposób zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., którą Sąd odwoławczy zobowiązany był uwzględnić z urzędu poza granicami zaskarżenia oraz postawionymi w apelacji zarzutami (art. 433 § 1 k.p.k.). Wobec naruszenia przez Sąd odwoławczy normy wynikającej z art. 433 § 1 k.p.k. konieczne było uchylenie wyroków obu instancji w zakresie czynu przypisanego skazanemu Ł. C. w punkcie 6 wyroku Sądu I instancji i umorzenie postępowania co do tego czynu na podstawie art. 537 § 2 k.p.k.W związku z tym, że kara wymierzona skazanemu Ł.

C. za czyn z art. 56 § 1 k.k.s. współkształtowała karę łączną, skutkiem niniejszego wyroku jest utrata mocy wyroku w przedmiocie kary łącznej (zob. np. wyroki SN: z dnia 10 marca 2004 r., sygn. akt II KK 338/03; z dnia 15 marca 2018 r., sygn. akt II KK 77/18). Stąd konieczne jest wydanie nowego orzeczenia o karze łącznej w stosunku do tego skazanego, którą powinien orzec Sąd I instancji według zasad określonych w art. 85 k.k. oraz art. 86 § 1 i § 2 k.k.Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie. Marek Pietruszyński Barbara Skoczkowska Eugeniusz Wildowicz [PGW][ms]