I KK 162/23 · Sąd Najwyższy

I KK 162/23 POSTANOWIENIE Dnia 18 czerwca 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie G. K. i B. T., po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 18 czerwca 2025 r., wniosku pełnomocnika interwenienta L. sp. z o.o. w L. ‎o wyłączenie SSN Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu sprawy I KK 162/23, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 i 4 k.p.k., p o s t a n o w i ł wyłączyć SSN Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu sprawy I KK 162/23. UZASADNIENIEPrzed Sądem Najwyższym zawisła sprawa G. K. i B. T., zainicjowana kasacją Prokuratora Generalnego na niekorzyść oskarżonych, zarejestrowana pod sygn. akt I KK 162/23. Powyższa sprawa została przydzielona do rozpoznania SSN Igorowi Zgolińskiemu. Następnie została skierowana do rozpoznania na posiedzenie w trybie art. 535 § 5 k.p.k. i wyznaczono do jej rozpoznania następujący skład orzekający: SSN Paweł Kołodziejski (przewodniczący), SSN Adam Roch, SSN Igor Zgoliński (sprawozdawca). Pismem z dnia 4 września 2023 r. (k.

91) obrońca G. K. złożył wniosek o wyłączenie sędziego Igora Zgolińskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy I KK 162/23. Jednocześnie pismem z dnia 15 września 2023 r. (k. 103) wpłynął wniosek pełnomocnika interwenienta o wyłączenie SSN Pawła Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy I KK 162/23. Ponadto, pismem z dnia 15 września 2023 r. (k. 144) pełnomocnik interwenienta złożył również wniosek o wyłączenie SSN Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu sprawy I KK 162/23. Trzecim pismem z tego samego dnia pełnomocnik interwenienta złożył wniosek o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy I KK 162/23 SSN Igora Zgolińskiego (k. 171).

Postanowieniem z dnia 18 października 2023 r., I KK 162/23 [KRI 264], Sąd Najwyższy nie uwzględnił wniosku obrońcy G. K. o wyłączenie SSN Igora Zgolińskiego z uwagi na istnienie uzasadnionej wątpliwości co do jego bezstronności, zaś co do żądania wyłączenia z uwagi na okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego i jego postępowanie po powołaniu, wniosek pozostawiono bez rozpoznania.Postanowieniem z dnia 28 listopada 2023 r., I KK 162/23 [KRI 268], Sąd Najwyższy nie uwzględnił wniosku o wyłączenie SSN Pawła Kołodziejskiego od udziału w tej sprawie.Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23 [KRI 275], Sąd Najwyższy nie uwzględnił wniosku o wyłączenie SSN Adama Rocha od udziału w tej sprawie.Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2024 r., I KK 162/23 [KRI 276], Sąd Najwyższy pozostawił bez rozpoznania wniosek pełnomocnika interwenienta o wyłączenie SSN Igora Zgolińskiego.

W związku z utworzeniem referatu spraw nowo powołanego sędziego, sprawa została przydzielona SSN Stanisławowi Stankiewiczowi. Następnie sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie i wyznaczono następujący skład orzekający: SSN Anna Dziergawka (przewodniczący), SSN Paweł Kołodziejski, SSN Stanisław Stankiewicz (sprawozdawca). Pismem z dnia 4 października 2024 r. (k. 289) pełnomocnik interwenienta złożył wniosek o wyłączenie SSN Anny Dziergawki od udziału w rozpoznaniu sprawy I KK 162/23. Następnie, również pismem z dnia 4 października 2024 r. (k. 294) pełnomocnik interwenienta złożył wniosek o wyłączenie SSN Pawła Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu tej sprawy.Postanowieniem z dnia 6 listopada 2024 r., I KK 162/23 [KRI 622] Sąd Najwyższy wyłączył SSN Annę Dziergawkę i SSN Pawła Kołodziejskiego od udziału w sprawie I KK 162/23.Sprawa ponownie została skierowana na rozprawę, tym razem w następującym składzie orzekającym:

SSN Antoni Bojańczyk (przewodniczący), SSN Stanisław Stankiewicz (sprawozdawca), SSN Ryszard Witkowski.Pismem z dnia 6 grudnia 2024 r. (k. 343) pełnomocnik interwenienta złożył wniosek o wyłączenie SSN Ryszarda Witkowskiego od udziału w rozpoznaniu tej sprawy.Drugim pismem z tego dnia (k. 347) pełnomocnik interwenienta złożył wniosek o wyłączenie SSN Antoniego Bojańczyka od udziału w rozpoznaniu sprawy I KK 162/23.Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2025 r., I KK 162/23 [KRI 729], Sąd Najwyższy wyłączył SSN Ryszarda Witkowskiego i SSN Antoniego Bojańczyka od udziału w rozpoznaniu sprawy I KK 162/23.Sprawa raz jeszcze została skierowana na rozprawę i tym razem do jej rozpoznania wyznaczono następujący skład orzekający:

SSN Stanisław Stankiewicz (przewodniczący, sprawozdawca), SSN Małgorzata Bednarek, SSN Adam Roch. Dnia 21 maja 2025 r. do akt sprawy wpłynęły wnioski Prokuratora Prokuratury Krajowej o stwierdzenie niespełnienia przez SSN Małgorzatę Bednarek oraz SSN Adama Rocha wymogów niezawisłości i bezstronności (wnioski złożone na podstawie art. 29 § 4, § 5, § 6 pkt 1, § 7 § 8, § 9, § 12 i § 14 ustawy o Sądzie Najwyższym). Oba wnioski zostały odrzucone zarządzeniami Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami Izby Karnej. Pismem z dnia 28 maja 2025 r. (k. 413) pełnomocnik interwenienta złożył wniosek o wyłączenie SSN Małgorzaty Bednarek od udziału w rozpoznaniu sprawy I KK 162/23.Jednocześnie również pismem z dnia 28 maja 2025 r. pełnomocnik interwenienta – L. sp. z o.o. w L.

– złożył wniosek o wyłączenie SSN Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu sprawy I KK 162/23 (k. 416). W uzasadnieniu wniosku podał, że sędzia Adam Roch nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu. We wniosku podkreślono, że Pan Adam Roch został powołany do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r. poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS), w sytuacji, gdy wcześniej był prokuratorem. Podkreślono, że został on pierwotnie powołany do Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, a także przedstawiono argumenty kwestionujące status tego organu. Ponadto, wnioskodawca wskazał, że orzekanie przez Sąd Najwyższy z udziałem SSN Adama Rocha może prowadzić do zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Podkreślił również, że orzekanie przez tak powołanego sędziego nie spełnia standardów zarówno krajowych, jak i europejskich.

Wymieniony w poprzednim akapicie wniosek został potraktowany jako „wniosek o zbadanie spełnienia przez SSN Adama Rocha wymogów niezawosłości i bezstronności, złożony na podstawie art. 29 § 6-9 ustawy o SN i jako taki został odrzucony zarządzeniem z dnia 3 czerwca 2025 r. wydanym przez Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami Izby Karnej. Jednocześnie tym samym zarządzeniem uznano tenże wniosek za wniosek o wyłączenie SSN Adama Rocha i zarządzono nadanie mu dalszego biegu. Niniejsze postanowienie stanowi rozpoznanie tego wniosku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniosek okazał się zasadny.W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd Najwyższy dostrzega, iż kwestia wyłączenia od udziału w rozpoznaniu tej sprawy SSN Adama Rocha była już przedmiotem rozpoznania, a postanowieniem z dnia 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23 [KRI 275], Sąd Najwyższy nie uwzględnił wniosku o jego wyłączenie. W aktualnej sytuacji procesowej nie znajdzie jednak zastosowania art. 41a k.p.k., zgodnie z którym wniosek o wyłączenie sędziego oparty na tych samych podstawach faktycznych co wniosek wcześniej rozpoznany pozostawia się bez rozpoznania.

Analiza pierwotnego wniosku oraz wniosku obecnego prowadzi do konkluzji, że wnioskodawca podał w aktualnie rozpoznawanym wniosku nowe okoliczności mające stanowić podstawę wyłączenia. Mianowicie, w pierwotnym wniosku nie było mowy o aspekcie europejskim orzekania przez sąd niezależny, bezstronny, ustanowiony ustawą. Z kolei w punkcie trzecim uzasadnienia obecnego wniosku pełnomocnik interwenienta podniósł, że „nie sposób obronić twierdzenia, jakoby pan Adam Roch był sędzią niezawisłym i prawidłowo umocowanym do orzekania w rozumieniu tak prawa krajowego, jak i europejskiego”.

Odwołanie się do standardu europejskiego Sąd Najwyższy traktuje jako odwołanie się do standardu strasburskiego.W sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (wyrok pilotażowy z dnia 23 listopada 2023 r., skarga nr 50849/21) Europejski Trybunał Praw Człowieka zdefiniował problem powoływania sędziów w Polsce przy udziale KRS ukształtowanej według obecnie obowiązujących przepisów jako tzw. problem systemowy oraz zdefiniował tzw. środki generalne, jakie Polska powinna wdrożyć w celu wykonania tego wyroku. Mając na względzie stanowisko zawarte w tym orzeczeniu należy uznać, że orzekanie przez sędziego Sądu Najwyższego powołanego w ww. procedurze stanowi naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC i może wiązać się z odpowiedzialnością finansową państwa.

Sąd Najwyższy ma na względzie najnowsze orzecznictwo ETPCz, w którym aprobowane są kolejne ugody zawierane ze skarżącymi wskazującymi na naruszenie ich prawa do sądu ustanowionego ustawą na skutek wydawania orzeczeń przez Sąd Najwyższy z udziałem wadliwie powołanych sędziów. Trzeba odnotować, że w ramach zawartych ugód rząd zobowiązał się do wypłacenia skarżącym zadośćuczynień w kwocie po 10.000 euro (por. m.in. decyzje ETPCz z dnia 5 grudnia 2024 r.: Cupał i inni p. Polsce, skarga nr 30049/22; Zieliński p. Polsce, skarga nr 3423/22;

Łabudek p. Polsce, skarga numer 43727/21).Co prawda okoliczności wskazujące na wadliwość powołania SSN Adama Rocha były podnoszone w pierwotnym wniosku o jego wyłączenie, jednak w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2023 r. Sąd Najwyższy nie wypowiedział się w przedmiocie znaczenia faktu pierwotnego powołania Pana Adama Rocha na urząd sędziego Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Izba ta, choć była organem powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, jednak sama nie miała statusu sądu w rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020, OSNK 2020, z. 2, poz. 7; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22;

W. Wróbel, Izba Dyscyplinarna jako sąd wyjątkowy w rozumieniu art. 175 ust. 2 Konstytucji RP, Palestra 2019, nr 1-2, s. 17-33). Na taką ocenę statusu tej Izby pozawala także decyzja samego ustawodawcy, który ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259) zlikwidował Izbę Dyscyplinarną Sądu Najwyższego, a ponadto wskazał na możliwość wzruszenia wydanych przez nią prawomocnych orzeczeń (art. 18 wspomnianej ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r.). Wskazana okoliczność jedynie wzmacnia tezę, że skład Sądu Najwyższego z udziałem sędziów, którzy uprzednio orzekali w Izbie Dyscyplinarnej, nie został wyposażony w gwarancje strukturalnej niezależności i nie jest sądem ustanowionym ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się na nieprawidłowości przeniesienia sędziów orzekających uprzednio w Izbie Dyscyplinarnej do Izby Karnej Sądu Najwyższego, co nastąpiło z mocy decyzji Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. W związku z tą procedurą wskazuje się, że Konstytucja RP nie przewiduje możliwości powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, czy też z mocy samej ustawy, zaś akt nominacji Prezydenta RP na stanowisko sędziego dokonywany jest w ramach określonego konkursu dotyczącego konkretnego rodzaju sądu.

Osoba, która ubiegała się o stanowisko sędziego w danym sądzie nie jest wiec uprawniona do orzekania w sądzie innego rodzaju (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2023 r., III KK 186/23, OSNK 2023, z. 5-6, poz. 30; podobnie: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2023 r., I KK 85/23 oraz z dnia 5 stycznia 2023 r., II KK 531/22). Wskazane w orzecznictwie wątpliwości co do sposobu przeniesienia sędziów zlikwidowanej Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego do Izby Karnej tego Sądu stanowią dodatkowy argument na rzecz tezy o zasadności wyłączenia od orzekania w tej sprawie SSN Adama Rocha.W ocenie Sądu Najwyższego w obecnym składzie, wniosek należało uwzględnić również z uwagi na konieczność zapewnienia stronie postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu w rozumieniu prawa krajowego.

Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o SN, pozostaje związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020, gdzie stwierdzono, że: „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego. Wynikającego z uchwały połączonych Izb stanu rzeczy nie zmieniło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in.: w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie je podziela.

Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, a także jest aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; z dnia 14 stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia 2025 r., I KO 127/24; z dnia 17 stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II KK 322/24).

Podsumowując, celem zapewnienia uczestnikom postępowania dostępu do sądu niezależnego i bezstronnego w rozumieniu konwencyjnym i konstytucyjnym, a także mając na względzie wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w przypadku orzekania przez Sąd Najwyższy w obecnie wyznaczonym składzie, należało wyłączyć SSN Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu sprawy I KK 162/23.Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia. [PŁ][a.ł]‎