I CZ 99/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 99/08

POSTANOWIENIE

Dnia 14 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSA Dariusz Dończyk

w sprawie z powództwa J. W.

przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście R.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 listopada 2008 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 11 września 2008 r.,

sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 11 września 2008 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

kasacyjną powódki J. W., jako podstawę prawną wskazując art. 1302 § 3 k.p.c. w zw. z

art. 370 i art. 39821 k.p.c. Zdaniem tego Sądu skargę należało potraktować jako

nieopłaconą, ponieważ zawarty w niej wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej dotknięty

był brakiem formalnym (nie dołączono do niego oświadczenia o stanie rodzinnym,

majątku, dochodach i źródłach utrzymania powódki) i został zwrócony zarządzeniem

przewodniczącego z dnia 11 września 2008 r. na podstawie art. 102 ust. 4 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398

ze zm. – dalej „u.k.s.c.”). Ponieważ wniosek zwrócony pozbawiony zostaje skutków

prawnych, Sąd Apelacyjny przyjął, że w rezultacie skarga wniesiona przez powódkę nie

zawierała wniosku o zwolnienie od opłaty sądowej, a jednocześnie nie została opłacona,

co uzasadniało jej odrzucenie.

W zażaleniu skarżąca wniosła o uchylenie powyższego postanowienia. W oparciu

o treść art. 380 k.p.c. złożyła także wniosek o rozpoznanie zarządzenia z 11 września

2008 r. o zwrocie jej wniosku o zwolnienie od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej,

podnosząc, że w uzasadnieniu skargi znajdowały się informacje pozwalające Sądowi na

dokonanie oceny możliwości poniesienia tej opłaty przez powódkę.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powódka niesłusznie podważa prawidłowość zarządzenia o zwrocie wniosku o

zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej. Art. 102 § 2 u.k.s.c. nie ogranicza obowiązku

dołączenia do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oświadczenia zawierającego

szczegółowe dane o sytuacji rodzinnej i majątkowej strony do wypadku, kiedy

oświadczenie takie nie było jeszcze w sprawie złożone. Ten formalny wymóg musi być

spełniony zawsze, kiedy strona ubiega się o przyznanie jej choćby częściowego

zwolnienia od kosztów i nie może być zastąpiony ogólnym odwołaniem się

pełnomocnika strony do wcześniej dostarczonych przez stronę danych. Oświadczenie

musi pochodzić od strony i zawierać informacje wskazane w rozporządzeniu Ministra

Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie określenia wzoru oświadczenia o

stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby fizycznej ubiegającej

się o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 27, poz.

200). Nie dyskwalifikuje go pominięcie formy znormalizowanego druku, o ile treść

odpowiada powyższym wymaganiom. W rozpatrywanym wypadku nie budzi wątpliwości,

że tak rozumiane oświadczenie nie zostało przez pełnomocnika dołączone.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego podlega jednak uchyleniu z innych przyczyn.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 listopada 2006 r. (I CZ 69/06, nie

publ.), który to pogląd podziela skład rozpatrujący niniejszą sprawę, niedopuszczalne

jest odrzucenie nieopłaconego środka zaskarżenia wniesionego przez profesjonalnego

pełnomocnika, jeżeli domagał się on jednocześnie w imieniu strony zwolnienia jej od

kosztów sądowych w zakresie obejmującym ten środek, także wówczas, jeżeli wniosek

ten należało zwrócić ze względu na niedołączenie do niego oświadczenia, o którym

mowa w art. 102 ust. 2 u.k.s.c. Hipoteza art. 130 2 § 3 k.p.c. obejmuje bowiem jedynie

wypadki wniesienia przez profesjonalnych pełnomocników środków zaskarżenia i

środków odwoławczych nienależycie opłaconych w momencie wniesienia, a więc takich

dla których obowiązek uiszczenia opłaty rzeczywiście istnieje w chwili wniesienia, a nie

jest jedynie potencjalny, uzależniony od podejmowanych później czynności. Zgodnie z

ugruntowanym poglądem złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wyłącza

obowiązek uiszczenia opłaty od pisma objętego wnioskiem. Tym samym skarga

kasacyjna powódki nie była w chwili wnoszenia pismem nieopłaconym w rozumieniu art.

1302 § 3 k.p.c. Stała się nim dopiero po zwrocie wniosku o zwolnienie powódki od

opłaty. Sytuacja ta jest podobna do występującej po oddaleniu wniosku strony o

zwolnienie od kosztów sądowych i analogiczny powinien być w tym wypadku tryb

dalszego

postępowania.

Oznacza

to,

że

przewodniczący

powinien

wezwać

pełnomocnika do opłacenia wniesionego środka w terminie tygodniowym (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2006 r., I CZ 81/06, niepubl.).

Sąd drugiej instancji odrzucił tymczasem skargę kasacyjną powódki bez uprzedniego

wezwania jej pełnomocnika do uiszczenia wymaganej opłaty.

Z tych przyczyn zażalenie należało uwzględnić na podstawie art. 394 1 § 3 k.p.c.

w zw. z art. 39815 § 1 k.p.c.