I CZ 98/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 98/07

POSTANOWIENIE

Dnia 24 sierpnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

w sprawie z powództwa T. W.

przeciwko K. K, Miastu W.

i "I. T P" Spółce z o.o. o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 sierpnia 2007 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 1 czerwca 2007 r.,

oddala zażalenie i zasądza od powódki na rzecz pozwanej I. T P

Spółka z o.o. kwotę 120 zł tytułem kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 1.VI.2007 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

kasacyjną

powódki

podnosząc,

że

reprezentowana

przez

profesjonalnego

pełnomocnika, nie uiściła opłaty stosunkowej od skargi. Powołał się na następujące

argumenty.

Zgodnie z art. 1302 § 3 k.p.c. sąd odrzuca pismo podlegające opłacie

wniesione bez uiszczenia opłaty przez profesjonalnego pełnomocnika, co miało

miejsce w stanie faktycznym sprawy. Wraz ze zmianą regulacji normatywnej

postępowania kasacyjnego uległo zmianie również traktowanie tego postępowania

z punktu widzenia kosztów sądowych. W konsekwencji nie stosują się do niego

zwolnienia z kosztów sądowych przed sądem l i II instancji. W stanie faktycznym

sprawy powódka nie była zatem na etapie składania skargi kasacyjnej zwolniona

z kosztów sądowych. Ponadto nie złożyła też wniosku o takie zwolnienie, a zatem

skarga kasacyjna podlega odrzuceniu.

Powódka zaskarżyła to postanowienie zażaleniem i domagała się uchylenia

zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 22.XII.2004 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz.U. 2005, Nr 13, poz. 98), co miało miejsce z dniem 6 lutego

2005 r., nastąpiła zmiana charakteru postępowania kasacyjnego, które stało się

postępowaniem szczególnym,

pozostającym

poza

strukturami

sądów

powszechnych. W konsekwencji utraciło aktualność stanowisko Sądu Najwyższego

zajmowane wcześniej na tle regulacji kosztów sądowych w odniesieniu do

postępowania kasacyjnego (postanowienia Sądu Najwyższego z 20.VII.2000 r.,

III CZ 43/00, OSNC 2000, nr 11, poz. 202 i z 26.VII.2000 r., l CZ 89/00, LEX nr

51344). Na gruncie dawnych przepisów, gdy kasacja przysługiwała od orzeczeń

nieprawomocnych i była w pewnym sensie zbliżona do III instancji sądowej,

przyjmowano, że zwolnienie od kosztów sądowych przyznane na etapie

postępowania

rozpoznawczego

rozciąga

się

na

postępowanie

kasacyjne.

W konsekwencji, strona nie musiała uiszczać opłaty stosunkowej od wnoszonej

kasacji. Obecnie sytuacja jest jednak inna. Skarga kasacyjna to nadzwyczajny

środek zaskarżenia przysługujący od prawomocnych orzeczeń. W rezultacie na

pewno nie można uznać jej za kolejną instancję sądową. Wobec tego nie można

przyjmować, aby na tym etapie postępowania działało zwolnienie z kosztów

sądowych uzyskane w klasycznym postępowaniu rozpoznawczym. Na rzecz

wskazanego stanowiska przemawiają następujące argumenty.

Po

pierwsze,

odrębność postępowania

kasacyjnego

od

zwykłego

postępowania w sprawie. Odkąd skarga kasacyjna stała się nadzwyczajnym

środkiem zaskarżenia, odtąd postępowanie to ostatecznie wyszło z toku

instancyjnego, a zbliżyło się w swoim charakterze do postępowania o stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

orzeczenia

sądowego

czy

do

postępowania

wznowieniowego. Nie ulega wątpliwości, że we wskazanych przypadkach skargi

należy stosownie opłacić (albo wystąpić z wnioskiem o zwolnienie od kosztów

sądowych), niezależnie od ewentualnego zwolnienia strony z ponoszenia kosztów

w postępowaniu rozpoznawczym. Analogicznie trzeba zatem ocenić sytuację

w odniesieniu do postępowania kasacyjnego.

Po drugie, w odniesieniu do kosztów sądowych, można znaleźć pewną

analogię między obecną skargą kasacyjną a rewizją nadzwyczajną istniejącą

w polskim systemie prawnym do 1996 r. Oba te środki to nadzwyczajne środki

zaskarżenia. W przypadku rewizji było jasne, że zwolnienie od kosztów sądowych

uzyskane w toku postępowania rozpoznawczego jej nie dotyczyło i tak samo należy

w tej kwestii potraktować kasację.

Po trzecie, brak jest przepisu, który precyzyjnie określałby zakres zwolnienia

od kosztów sądowych. W konsekwencji trzeba przyjąć, że zwolnienie dotyczy

konkretnego postępowania. Za taką wykładnią przemawia wola ustawodawcy

ujawniona w art. 771 k.p.c., gdzie wyraźnie i jednoznacznie przesądził,

że zwolnienie od kosztów sądowych przyznane w postępowaniu rozpoznawczym

rozciąga się na postępowanie egzekucyjne w danej sprawie. A contrario należy

przyjąć, że nie rozciąga się na żadne inne postępowania związane ze sprawą,

jak postępowanie

o

wznowienie

postępowania

czy

właśnie

postępowanie

kasacyjne.

Nie można też podzielić zarzutów podnoszonych w zażaleniu dotyczących

relacji między zwolnieniem z kosztów sądowych a ustanowieniem pełnomocnika

z urzędu. Zgodnie z treścią art. 117 § 1 k.p.c. jedynie strona zwolniona (w całości

lub części) z kosztów sądowych ma prawo zgłosić wniosek o ustanowienie

pełnomocnika z urzędu. Podkreślić należy, że mowa (verba legis) o momencie

ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a nie o całym czasie jego działania w imieniu

strony. Wymaganie, aby strona była zwolniona z kosztów sądowych musi zostać

spełnione w chwili występowania z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika

z urzędu. W razie zmiany okoliczności, do których zalicza się stan zwolnienia strony

z kosztów sądowych, na podstawie art. 120 k.p.c. sąd cofa ustanowienie

pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik działa zatem (w zakresie pełnomocnictwa

procesowego. którego treść ustawową określa art. 91 k.p.c.) od chwili ustanowienia

do momentu cofnięcia ustanowienia albo całkowitego zakończenia sprawy.

Jak trafnie Sąd Najwyższy stwierdził w postanowieniu z 7.IV.2006 r. (III CZ 13/06,

OSNC 2006, nr 10, poz. 176), udzielenie pełnomocnictwa do reprezentowania

strony w określonej sprawie bez ograniczenia jego zakresu oznacza umocowanie

go także do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Na gruncie nowej regulacji

postępowania kasacyjnego, w odniesieniu do osób zwolnionych z kosztów

sądowych, zasadą będzie, że zwolnienie to wygaśnie z chwilą uprawomocnienia się

orzeczenia II instancji. Jednakże nie wygaśnie tym samym pełnomocnictwo

ustanowione z urzędu, a pełnomocnik będzie nadal uprawniony do wniesienia

skargi kasacyjnej. Skarga taka winna być należycie opłacona, chyba że sytuacja

materialna skarżącego nie ulegnie zmianie, bo wówczas do skargi należy dołączyć

wniosek o zwolnienie strony z ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu

kasacyjnym. Nie trzeba zatem wymagać od strony, aby przed złożeniem skargi

kasacyjnej ponownie ubiegała się wpierw o zwolnienie z kosztów sądowych

i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, bo w istocie zbędnie wydłużałoby

to przebieg postępowania i prowadziło do rutynowego w takich sytuacjach

przekraczania terminów na wniesienie kasacji, co łączyłoby się z koniecznością

składania uzasadnionego wniosku o przywrócenie owego terminu. Taka sytuacja

byłaby patologiczna i niemożliwa do tolerowania, ale wcale przy przyjęciu

prezentowanej interpretacji do niej nie dochodzi. Skoro pełnomocnictwo z urzędu

jest niezależne od zwolnienia od kosztów sądowych, to wystarczające jest, aby

pełnomocnik ustanowiony z urzędu w postępowaniu rozpoznawczym wniósł skargę

kasacyjną wraz z wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych.

Nie

można

także

podzielić

zarzutu

stawianego

sądowi,

że

był

niekonsekwentny przez dopuszczenie do udziału w postępowaniu pełnomocnika

ustanowionego z urzędu i równoczesne odrzucenie skargi kasacyjnej jako

nieopłaconej (wobec uznania, że w postępowaniu kasacyjnym nie działa zwolnienie

z kosztów sądowych dokonane na etapie postępowania rozpoznawczego).

Wykładnia zaprezentowana przez Sąd Najwyższy dowodzi trafności takiego

zachowania: wszak pełnomocnictwo zachowało swoją moc (na podstawie art. 91

k.p.c.), nie zostało cofnięte, a więc nie było podstaw do odmówienia

pełnomocnikowi

możliwości

wniesienia

skargi

kasacyjnej.

Inaczej

kwestia

wyglądała w odniesieniu do opłacenia tej skargi: wobec tego, że osoba nie została

zwolniona z kosztów postępowania na etapie postępowania kasacyjnego,

to nieopłaconą kasację należało odrzucić.

Z tych wszystkich względów uznać należy, że w obecnym stanie prawnym

udzielone stronie w toku postępowania rozpoznawczego zwolnienie od kosztów

sądowych nie rozciąga się na postępowanie wywołane wniesieniem skargi

kasacyjnej.

Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela tym samym stanowiska

zajętego przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20.X.2006 r., IV CZ 77/06,

niepubl. a podziela pogląd wypowiedziany w postanowieniach z 23.1.2007 r., III CZ

3/07, niepubl. oraz z 14.III.2007 r., l CZ 5/07, niepubl.

Z tych względów, na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39814

k.p.c., orzeczono jak w sentencji.