I CZ 97/00 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 3 października 2000 r., I CZ 97/00

Na zarządzenie przewodniczącego w sądzie drugiej instancji o wezwaniu

do uiszczenia wpisu od kasacji zażalenie nie przysługuje.

Przewodniczący: Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

Sędziowie SN: Maria Grzelka, Iwona Koper

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 3 października 2000 r. na posiedzeniu

niejawnym sprawy z powództwa Marka R. przeciwko Andrzejowi A. o ochronę praw

autorskich, na skutek zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego

w Warszawie z dnia 29 lutego 2000 r.,

postanowił oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 29 lutego 2000 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie

odrzucił kasację pozwanego Andrzeja A. od wyroku tego Sądu z dnia 2 września

1999 r. wobec nieuiszczenia w wyznaczonym terminie należnego wpisu.

W zażaleniu pozwany zarzucił wadliwość stanowiska Sądu Apelacyjnego,

według którego niedopuszczalne jest zażalenie na zarządzenie o wezwaniu

skarżącego do uiszczenia wpisu od kasacji. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie jest bezsporne, że pełnomocnik pozwanego został wezwany

do uiszczenia wpisu od kasacji, ale wpis ten nie został uiszczony w wyznaczonym

terminie.

Przyjęcie – co utrzymuje skarżący – że zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia

wpisu od kasacji podlegało zaskarżeniu zażaleniem wyłączałoby możliwość

badania prawidłowości tego zarządzenia w postępowaniu wywołanym zażaleniem

na inną decyzję – postanowienie o odrzuceniu kasacji. Jednakże skład Sądu

Najwyższego rozpoznający niniejszą sprawę za trafne uznaje stanowisko, które już

zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 kwietnia 1999 r., I CKN 120/99

(„Przegląd Sądowy” 1999, nr 11-12, s. 189) co do niezaskarżalności zarządzenia o

wezwaniu do uiszczenia wpisu od kasacji. Porównanie ust. 2 art. 22 ustawy z dnia

13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 24, poz.

110 ze zm. – dalej "u.k.s.c.") z jego ust. 1 prowadzi do wniosku, że ustawa wyłącza

możliwość zaskarżenia zażaleniem zarządzenia przewodniczącego w sądzie

drugiej instancji o wezwaniu do uiszczenia wpisu od kasacji (w tym o wyznaczeniu

wysokości tego wpisu).

Nie można podzielić poglądu, że takie uregulowanie jest niezgodne z

Konstytucją, wobec czego sąd uprawniony jest do niestosowania go i na podstawie

art. 8 ust. 2 Konstytucji powinien bezpośrednio zastosować jej art. 176 ust. 1, z

czego ma wynikać że na wymienione zarządzenie przysługuje zażalenie. Należy

zwrócić uwagę, że poza art. 176 ust. 1 w Konstytucji znajduje się art. 78,

dopuszczający wyjątki od zasady zaskarżalności wszystkich orzeczeń i decyzji

wydanych w pierwszej instancji. Wykładnia przytoczonych przepisów, respektująca

zasadę spójności i niesprzeczności przepisów Konstytucji, prowadzi do wniosku,

że Konstytucja wymaga istnienia środka zaskarżenia od każdego orzeczenia

wydanego w postępowaniu w pierwszej instancji, które kończy postępowanie

(merytorycznie bądź formalnie) prowadzone w sprawie, ale dopuszcza

przewidzianą ustawą możliwość nieprzysługiwania środka zaskarżenia od

postanowienia rozstrzygającego kwestie uboczne (wpadkowe, incydentalne)

występujące w sprawie lub od zarządzenia dotyczącego tych kwestii. Dlatego nie

jest niezgodny z Konstytucją np. art. 394 § 1 k.p.c., nie przewidujący w procesie

cywilnym zażalenia na szereg postanowień sądu pierwszej instancji

rozstrzygających różnego rodzaju kwestie uboczne oraz na zarządzenia

przewodniczącego dotyczące takich kwestii. Wypada przy tym zauważyć, że takie

postanowienia i zarządzenia podlegają kontroli sądu drugiej instancji w sytuacji

określonej w art. 380 k.p.c.

Wprawdzie skarżący nie złożył wyraźnego wniosku o rozpoznanie zarządzenia

o wezwaniu do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia i zarządzenia

o wezwaniu do uiszczenia wpisu od kasacji oraz postanowienia o odrzuceniu

zażalenia na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od kasacji ani nie

powołał się na art. 380 k.p.c. (w związku z art. 362 i 39318 k.p.c. w brzmieniu sprzed

zmiany dokonanej ustawa z dnia 24 maja 2000 r. – Dz.U. Nr 48, poz. 554 w

związku z art. 5 ust. 2 tej ustawy), ale oczywiste jest, że intencją zażalenia jest

poddanie kontroli przez Sąd Najwyższy wymienionych zarządzeń i postanowienia.

Drogę ku temu otwiera okoliczność, że nie podlegają one (co do zarządzenia o

wezwaniu do uiszczenia wpisu od kasacji – jak to wskazano wyżej) zaskarżeniu

zażaleniem.

Ustosunkowując się zatem do zarządzeń Kierownika Sekcji Kasacji

o wezwaniu do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia i o wezwaniu

do uiszczenia wpisu od kasacji i do postanowienia Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu

zażalenia na to zarządzenie, należy stwierdzić, że nie nasuwają one zastrzeżeń co

do ich zasadności i że wymienione zarządzenia były w pełni skuteczne.

Zasadność postanowienia o odrzuceniu zażalenia wynika z tego, co już

wyżej powiedziano.

Według jednolitej, utrwalonej praktyki sądowej, mającej oparcie w § 63 ust. 1

pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r. –

Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz.

218 ze zm. – dalej „Regulamin sądowy”), wezwanie strony do usunięcia braków

pisma procesowego i do uiszczenia należnej opłaty od wniesionego przez tę stronę

pisma, należy do przewodniczącego wydziału właściwego sądu. Nie ma przepisu,

który kompetencję tę przekazywałby expressis verbis kierownikowi sekcji działającej

w ramach wydziału. Sekcje takie są wszakże jednostkami organizacyjnymi sądów

powszechnych tworzonymi, jeżeli rodzaje i liczba spraw za tym przemawiają, na

podstawie § 18 Regulaminu sądowego, którego wydanie ma oparcie w ustawie (art.

37 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych,

jedn. tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Z takiego uregulowania wynika,

że w wypadku utworzenia sekcji w ramach wydziału, do sekcji należy załatwiania

spraw określonych w akcie o jej utworzeniu, a kompetencje, jakie w tych sprawach

ma przewodniczący wydziału, należą do sędziego kierującego sekcją. Kierownik

Sekcji Kasacji I Wydziału Cywilnego Sądu Apelacyjnego w Warszawie był zatem

osobą uprawnioną do wydania zarządzeń o wezwaniu pozwanego do wskazania

wartości przedmiotu zaskarżenia i o wezwaniu pozwanego do uiszczenia wpisu od

kasacji.

Wobec tego, że kasacją zaskarżony został w całości wyrok oddalający

apelację pozwanego, którą wniósł on od wyroku zobowiązującego go –

na podstawie art. 24 § 1 k.c. – do złożenia odpowiedniego oświadczenia

i zasądzającego od niego na podstawie art. 448 k.c. kwotę 15 000 zł na rzecz

Polskiego Czerwonego Krzyża, kasacja wniesiona została w sprawie o prawo

niemajątkowe i roszczenie majątkowe, gdyż roszczenie z art. 448 k.c. ma charakter

roszczenia samoistnego i jego byt materialnoprawny nie jest uwarunkowany

pozostałymi roszczeniami dochodzonymi na podstawie art. 24 § 1 k.c.

(uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26

czerwca 1985 r., III CZP 27/85, OSNCP 1985, nr 12, poz. 185). Pozwany

obowiązany był więc wskazać w kasacji wartość przedmiotu zaskarżenia

odnoszącą się do roszczenia majątkowego (art. 3933 k.p.c. w brzmieniu sprzed

zmiany dokonanej ustawą z dnia 24 maja 2000 r.), czego nie uczynił.

Jeżeli w wezwaniu do usunięcia wymienionego braku nie było podane – jak

twierdzi skarżący – że wezwanie dotyczy wskazania wartości przedmiotu

zaskarżenia „w zakresie roszczenia majątkowego”, nie stanowiło to uchybienia. Nie

mogło bowiem budzić wątpliwości u prawnika będącego adwokatem, do którego

wezwanie zostało skierowane, że nie dotyczyło ono wskazania wartość zaskarżenia

w zakresie prawa niemajątkowego. Kategorie wartości przedmiotu sporu i –

odpowiednio – wartości przedmiotu zaskarżenia odnoszą się tylko do spraw

(roszczeń) majątkowych (art. 19 i 393 pkt 1 in fine k.p.c. w brzmieniu sprzed zmiany

dokonanej ustawą z dnia 24 maja 2000 r. k.p.c.). W wykonaniu wezwania

pełnomocnik pozwanego prawidłowo zresztą wskazał jako wartość przedmiotu

zaskarżenia kwotę 15 000 zł, odpowiadającą sumie zasądzonej od pozwanego na

rzec PCK. W tych okolicznościach, w zarządzeniu o wezwaniu do uiszczenia wpisu

od kasacji wpis ten trafnie ustalony został na kwotę 6150 zł, odpowiadającą

wysokości wpisu ostatecznego ustalonego w wyroku sądu pierwszej instancji od

prawa niemajątkowego (5000 zł) i wpisu stosunkowego od kwoty 15 000 zł (§ 1 pkt

1 i 2 oraz § 7 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia

1996 r. w sprawie wysokości wpisów w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 154, poz. 753

ze zm.). Należy zauważyć, że w tej samej wysokości był ustalony wpis od apelacji

wniesionej w sprawie przez pozwanego, której zakres zaskarżenia był taki sam, jak

zakres zaskarżenia kasacją, i pozwany, nie kwestionując zarządzenia o wezwaniu

go do uiszczenia tego wpisu, wpłacił go w wyznaczonym terminie.

Praktyka ponownego wzywania do uiszczenia wpisu od środka zaskarżenia,

na którą powołuje się skarżący, dotyczy sytuacji, gdy wobec wezwania

do uiszczenia wpisu, w terminie zakreślonym do dokonania tej czynności, strona

składa wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych albo zażalenie na zarządzenie

przewodniczącego w przedmiocie obowiązku uiszczenia wpisu od apelacji,

zażalenia, sprzeciwu od wyroku zaocznego lub zarzutów od nakazu zapłaty, które

są czynnościami dopuszczalnymi, a wniosek lub zażalenie zostaną oddalone w

całości lub w części. Inną sytuacją jest odrzucenie zażalenia na zarządzenie o

wezwaniu do uiszczenia wpisu od kasacji. W tej sytuacji chodzi o złożenie środka

zaskarżenia, który – jak już powiedziano wyżej – nie przysługuje. Wniesienie go nie

wywołuje zatem żadnych skutków prawnych. W szczególności, nie niweczy

skuteczności zaskarżonego nim zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od

kasacji i jego odrzucenie nie rodzi po stronie sądu (przewodniczącego) obowiązku

w postaci ponownego wzywania do uiszczenia tego wpisu. Przyjęcie, że po

odrzuceniu zażalenia na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od kasacji

powstaje obowiązek ponownego wezwania strony do uiszczenia tego wpisu,

prowadziłoby do bezpodstawnego przedłużania przez sąd (przewodniczącego)

terminu ustawowego do uiszczenia wpisu od kasacji (art. 16 ust. 1 u.k.s.c.).

Wprawdzie jako podstawę wydania zaskarżonego postanowienia Sąd

Apelacyjny błędnie powołał art. 395 k.p.c., ale nie jest to postanowienie wydane bez

podstawy prawnej. Podstawę tę stanowi art. 16 ust. 3 u.k.s.c.

Z przytoczonych względów zażalenie jest bezzasadne i jako takie podlegało

oddaleniu (art. 385 k.p.c. w związku z art. 39319 k.p.c. i art. 28 u.k.s.c.).