I CZ 94/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 94/11

POSTANOWIENIE

Dnia 28 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. D.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 października 2011 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie o kosztach

zawarte w wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 24 stycznia 2011 r.,

1) odrzuca zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego objęte

punktem 1 wyroku z dnia 24 stycznia 2011 r.;

2) uchyla zaskarżone postanowienie objęte punktem 3 wyroku

Sądu Okręgowego z dnia 24 stycznia 2011 r. i w tym zakresie

przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu w

postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 24 stycznia 2011 r. obniżył zasądzoną

powodowi od pozwanego, wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 22 czerwca 2010 r.,

sumę zadośćuczynienia z kwoty 22800 zł do kwoty 7800 zł, a postanowieniami

objętymi

punktami

i

i

odwoławczego.

pierwszoinstancyjnego

zniósł

wzajemnie

koszty

Na uzasadnienie

postępowania

rozstrzygnięcia

w

przedmiocie kosztów procesu podał, że o kosztach orzekł na podstawie art. 100 zd.

1 k.p.c.

Pozwany w zażaleniu zarzucił naruszenie art. 100 k.p.c. przez niewłaściwe

zastosowanie

zasady

wzajemnego

zniesienia

kosztów

zamiast

zasady

stosunkowego ich rozdziału, skoro przegrał w nieznacznej jedynie części oraz art.

328 § 2 w związku z art. 361 k.p.c. przez niewyjaśnienie motywów takiego

rozstrzygnięcia. Domagał się zmiany zaskarżonych orzeczeń i zasądzenia od

powoda na jego rzecz kwoty 386 zł tytułem zwrotu kosztów procesu

w postępowaniu

przed

Sądem

pierwszej

instancji

oraz

kwoty

1148

zł

w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie

na

postanowienie

objęte

punktem

opisanego wyroku

Sądu

Okręgowego jest niedopuszczalne, z uwagi na to, że nie zostało przewidziane art.

394 1 § 1 pkt 2 k.p.c. W art. 3941 § 1 i § 2 k.p.c. określone zostały rodzaje orzeczeń

sądu drugiej instancji, które mogą być przedmiotem zaskarżenia w drodze

zażalenia. Katalog tak zaskarżalnych postanowień jest wyczerpujący, co oznacza,

że

zaskarżeniu

zażaleniem

do

Sądu

Najwyższego

podlega

tylko

takie

postanowienie, które zostało w powołanym przepisie wymienione. Wprowadzenie

z dniem 22 maja 2009 r., ustawą z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U Nr 69, poz. 592), w art. 394 1 § 1 punktu 2

k.p.c.

związane

było

z realizacją

zasady co

najmniej

dwuinstancyjnego

postępowania sądowego także w odniesieniu do postanowień o kosztach

postępowania apelacyjnego, wydanych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji.

Takie postanowienia nie były objęte kontrolą instancyjną. Nie ma podstaw do

przyjęcia, że zwrot „nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji”

mógłby być rozumiany jako obejmujący inne jeszcze postanowienia w kwestii

kosztów procesu, wydawane przez sąd drugiej instancji. Przyjętą w systemie

zwykłych

środków

odwoławczych

zasadę

dwuinstancyjności

wypełnia

to

uregulowanie w odniesieniu do konkretnie wskazanego rodzaju postanowień.

Nie daje ono uprawnienia do objęcia jego zakresem pojęciowym postanowień

wydanych przez sąd drugiej instancji w przedmiocie kosztów procesu dotyczących

postępowania pierwszoinstancyjnego. Powołane przez skarżącego argumenty

natury aksjologicznej i celowościowej nie mogą doprowadzić do przyjęcia

dopuszczalności środka zaskarżenia, którego nie przewiduje tak omawiany przepis,

jak i art. 3941 § 2 k.p.c. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z dnia

9 lutego 2010 r., SK 10/09, sprzeczności art. 394 1 § 2 k.p.c. z art. 78 w związku

z art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 32 Konstytucji w zakresie, w jakim nie dawał

podstaw

do

zaskarżenia

postanowienia

w

przedmiocie

kosztów

procesu

zasądzanych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji, nie doprowadziło do

zmiany tego uregulowania i wprowadzenia przepisu przewidującego zażalenie,

które miałby rozpoznawać Sąd Najwyższy. Nie można zatem podzielić dążenia

skarżącego do przyjęcia dopuszczalności zażalenia, które nie zostało objęte

ustawą. Nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek o przekazanie sprawy do

rozstrzygnięcia powiększonemu składowi sędziów Sądu Najwyższego, ponieważ

nie spełnia przesłanek przewidzianych art. 39817 § 1 k.p.c. Wbrew stanowisku

skarżącego dokonana interpretacja art. 3941 § 1 i § 2 k.p.c. przemawia za tym, że

nie wyłoniło się w rozpoznawanej sprawie zagadnienie prawne budzące poważne

wątpliwości.

Z tych przyczyn zażalenie dotyczące postanowienia objętego punktem

pierwszym opisanego wyroku Sądu Okręgowego należało odrzucić w oparciu o art.

370 w związku z art. 373, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

Zażalenie na postanowienie zawarte w punkcie 3 wymienionego wyroku

Sądu Okręgowego jest uzasadnione.

Zastosowanie przez sąd jednej z zasad orzekania o kosztach procesu,

przewidzianych art. 98 do 107 k.p.c., uzależnione jest od wyniku sprawy oraz jej

okoliczności faktycznych. W art. 100 k.p.c. wyrażona została zasada kompensaty

kosztów procesu, która stanowi wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik

procesu, umożliwiając sprawiedliwe rozłożenie kosztów pomiędzy stronami w razie

częściowego uwzględnienia żądania lub obrony. W jej ramach sąd może orzec

o wzajemnym zniesieniu kosztów, stosunkowym ich rozdziale lub obciążeniu jednej

ze stron obowiązkiem zwrotu całości kosztów. Wybór

możliwości wzajemnego

zniesienia kosztów lub stosunkowego ich rozdziału powinien być podyktowany

względami słuszności, których nie należy utożsamiać z dowolnością. Podjęcie

decyzji wymaga ustalenia zakresu, w jakim każda ze stron utrzymała się

z dochodzonym żądaniem lub podjętą obroną, rozmiaru poniesionych przez nie

kosztów (sumy kosztów) oraz wysokości kosztów przypadających na każdą z nich,

stosownie do wyniku sporu. Rozważenie tych wyliczeń zezwala na ocenę, czy

adekwatną do wyniku sporu i wysokości poniesionych kosztów jest zasada

wzajemnego zniesienia, którą należy przyjmować za podstawę orzeczenia, jeśli

żądanie uwzględnione zostało w około połowie, przy mniej więcej równej wysokości

poniesionych przez strony kosztów. Na takie stosowanie tej kompensacyjnej reguły

wskazuje ugruntowane już i podzielane w rozpoznawanej sprawie stanowisko Sądu

Najwyższego (por. postanowienia Sądu najwyższego z dnia 28 lutego 1985 r., II CZ

21/85, niepubl.; z dnia 10 maja 1985 r., II CZ 56/85, niepubl.; wyrok z dnia

11 grudnia 2007 r., I PK 157/07, OSNP 2009/3-4/33).

Stosunkowy rozdział

kosztów procesu może być uznany za usprawiedliwiony w okolicznościach

konkretnej sprawy, jeśli różnica, zarówno w zakresie utrzymania się z żądaniem lub

obroną, jak

i w rozmiarze poniesionych kosztów, jest istotna i zniesieniu ich

sprzeciwiałyby się względy słuszności. Zastosowanie go wymaga również

dokonania

opisanych

wyliczeń,

spełniających

w postanowieniami Sądu Najwyższego z dnia

wskazania

określone

16 października 1987 r.,

I CZ 126/97, niepubl.; z dnia 31 stycznia 1991 r., II CZ 255/90, OSP i KA 1991/1112/530 i wyrokiem z dnia 21 lutego 2002 r., I PKN 932/00, OSNP 2004/4/63.

Zaskarżone postanowienie nie zawiera żadnej argumentacji, która była założeniem

dokonanego wyboru wzajemnego zniesienia kosztów postępowania apelacyjnego.

Uniemożliwia to dokonanie oceny czy był on miarodajnym osądem, adekwatnie

rozważającym względy słuszności, wynik sporu i wysokość kosztów poniesionych

przez strony.

Z uwagi na powyższe względy zaskarżone postanowienie należało uchylić

w oparciu o art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. i sprawę przekazać

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Orzeczenie o kosztach

postępowania zażaleniowego pozostawione zostało końcowemu rozstrzygnięciu na

podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 391 § 1, art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c.