I CZ 84/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 84/11

POSTANOWIENIE

Dnia 28 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z wniosku Krzysztofa G. i Mirosława T.

przy uczestnictwie Stronnictwa Demokratycznego

o wpisanie zmian do ewidencji partii politycznych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 października 2011 r.,

zażalenia wnioskodawców na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 14 kwietnia 2011 r.,

oddala zażalenie; oddala wniosek uczestnika postępowania

o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania

zażaleniowego przed Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 7 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny, w wyniku apelacji

uczestnika postępowania Stronnictwa Demokratycznego, zmienił zaskarżone

postanowienie Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że oddalił wniosek

Krzysztofa G. i Mirosława T. o wpis zmian w składzie organów Stronnictwa

Demokratycznego w ewidencji partii politycznych.

Wnioskodawcy

złożyli

od

tego

postanowienia

skargę

kasacyjną.

Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny skargę tę odrzucił jako

niedopuszczalną. W ocenie Sądu, skarga kasacyjna przysługuje jedynie od

postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślenia wpisu z

ewidencji partii politycznych. Wynika to z art. 22 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o

partiach politycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857 ze zm.; dalej jako

„u.p.p.”). Jednocześnie brak jest uzasadnienia wynikającego z wykładni systemowej

i konstytucyjnej zasady równości wobec prawa dla przyjęcia tezy, że w odniesieniu

do partii politycznych wolą ustawodawcy było umożliwienie zaskarżania skargą

kasacyjną wszystkich rozstrzygnięć sądu drugiej instancji, podczas gdy w wypadku

innych podmiotów podlegających wpisowi do rejestru ograniczył tę możliwość

jedynie do orzeczeń o podstawowym znaczeniu dla bytu tych podmiotów –

dotyczących ich wpisu bądź wykreślenia wpisu.

Wnioskodawcy złożyli zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego,

którym została odrzucona ich skarga kasacyjna. Zarzucili w nim naruszenie art. 22

u.p.p. przez błędną zawężającą wykładnię i przyjęcie, że w sprawie ewidencji partii

politycznej

skarga

kasacyjna

przysługuje

wyłącznie

od

postanowienia

w przedmiocie wpisu partii politycznej do ewidencji lub wykreślenia wpisu partii

z ewidencji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 22 u.p.p., w sprawach o wpis partii politycznej do ewidencji

stosuje

się

przepisy

Kodeksu

postępowania

cywilnego

o

postępowaniu

nieprocesowym, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy, z tym że kasacja

przysługuje jedynie od postanowień sadu drugiej instancji w przedmiocie wpisu lub

wykreślenia wpisu z ewidencji. W ten, autonomiczny sposób, pomimo odesłania do

bezpośredniego stosowania Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu

nieprocesowym,

została

uregulowana

kwestia

dopuszczalności

kasacji

w postępowaniu sądowym z zakresu ewidencji partii politycznych. W związku

z treścią art. 5 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych

(Dz.U. z 2005 r., Nr 13, poz. 98) dotychczasowa kasacja, o której mowa w art. 22

u.p.p., oznacza skargę kasacyjną w rozumieniu ustawy nowelizującej Kodeks

postępowania cywilnego. Postępowanie dotyczące ewidencji partii politycznych jest

uregulowane w samodzielny i odrębny sposób w stosunku do postępowania

rejestrowego a zatem bezpośrednie stosowanie przepisów o postępowaniu

nieprocesowym nie dawałoby podstawy do zastosowania do tego postępowania art.

5191 § 3 k.p.c. regulującego zagadnienie dopuszczalności skargi kasacyjnej

w postępowaniu rejestrowym. Dlatego nie zasługuje na uwzględnienie wyrażana

w piśmiennictwie opinia, że gdyby regulacja zawarta w art. 22 u.p.p. miała stanowić

powtórzenie regulacji zawartej w art. 5191 § 3 k.p.c., to postanowienie ograniczające

dopuszczalność kasacji zawarte w art. 22 u.p.p. byłoby zbędne.

Skarga kasacyjna w postępowaniu ewidencyjnym została ograniczona do

dwóch kategorii postanowień sądu drugiej instancji, a mianowicie do postanowień

w przedmiocie wpisu partii do rejestru oraz od postanowień w przedmiocie

wykreślenia wpisu z ewidencji. Potwierdza to przede wszystkim użycie w art. 22

u.p.p. - dla określenia zakresu spraw, w których skarga kasacyjna jest

dopuszczalna - ścieśniającej formuły - jedynie „od postanowień sądu drugiej

instancji

w

przedmiocie

wpisu

lub

wykreślenia

wpisu

z

ewidencji…”.

W postępowaniu sądowym z zakresu ewidencji partii politycznych mogą zapaść

także inne orzeczenia co do istoty sprawy. Zgodnie z art. 12 ust.2 u.p.p., przez wpis

rozumie się także zmianę oraz wykreślenie wpisu. Wobec tego w postępowaniu

nieprocesowym z zakresu ewidencji partii politycznych mogą być wydane

postanowienia co do istoty sprawy w przedmiocie: wpisu partii do ewidencji,

w przedmiocie zmiany wpisów już dokonanych, a dotyczących partii już wpisanej do

ewidencji, a w końcu także w przedmiocie wykreślenia wpisu partii politycznej

z ewidencji.

Przez postanowienia sądu drugiej instancji „w przedmiocie wpisu lub

wykreślenia wpisu” należy rozumieć nie tylko orzeczenia, w których sąd drugiej

instancji bezpośrednio rozstrzygnął o wniosku o wpis lub wykreślenie wpisu

w orzeczeniu

zmieniającym

postanowienie

Sądu

Okręgowego

ale

także

postanowienia oddalające zażalenie na postanowienia sądu pierwszej instancji o

odmowie wpisu partii politycznej do ewidencji jak i na postanowienia o wykreśleniu

z ewidencji

wpisu partii (zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21

marca 2006 r., sygn. akt III CSK 48/2006 , OSNC 2007/1/12).

Pominięcie w art. 22 u.p.p., w zakresie regulacji dotyczącej skargi

kasacyjnej, postanowień w przedmiocie zmian wpisów oznacza, że od tych

postanowień, wydanych przez sąd drugiej instancji, skarga kasacyjna nie

przysługuje. Wykładnię tę wspiera także użycie w tym samym zdaniu,

wypełniającym treść normatywną art. 22 u.p.p., dwóch różnych określeń

odnoszących się do ewidencji partii politycznych, z jednej strony w związku

z zastosowaniem przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu

nieprocesowym, z drugiej zaś - w związku z regulacją dopuszczalności skargi

kasacyjnej w postępowaniu dotyczącym ewidencji partii politycznych. Według

początkowego postanowienia tego artykułu, przepisy Kodeksu postępowania

cywilnego o postępowaniu nieprocesowym stosuje się „w sprawach o wpis partii

politycznej do ewidencji”, a zatem stosownie do art. 12 ust. 2 u.p.p. w sprawach

o wpis partii politycznej do ewidencji, zmianę wpisów już dokonanych a także

wykreślenia wpisu. W końcowej części tego samego zdania, dla określenia zakresu

dopuszczalności

skargi

kasacyjnej

wskazane

zostały

już

tylko

niektóre

postanowienia sądu drugiej instancji, spośród „spraw o wpis partii politycznych do

ewidencji” od których skarga kasacyjna jest dopuszczalna. Wskazuje to na wyraźną

wolę ustawodawcy ograniczenia skargi kasacyjnej do postanowień sądu drugiej

instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślania wpisu z ewidencji.

Rozwiązanie przyjęte w ustawie o partiach politycznych odpowiada

dostępności skargi kasacyjnej w sprawach rejestrowych (art. 6941 § 1) i innych

postępowaniach rejestrowych (art. 6941 § 2 k.p.c.). Podobny pogląd wyraził Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 stycznia 2003 r., I CZ 196/2002, (OSP 2004,

nr 1, poz. 4). Według art. 5191 § 3 k.p.c., w postępowaniu rejestrowym skarga

kasacyjna przysługuje jedynie od postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie

wpisu lub wykreślenia z rejestru podmiotu podlegającemu rejestracji. Jest to wyraz

zachowania

spójności ochrony w zakresie

dostępności skargi kasacyjnej

podmiotów podlegających wpisowi do ewidencji partii politycznych, wpisowi

w Krajowym Rejestrze Sądowym, jak też osób objętych innymi postępowaniami

rejestrowymi. Skorzystanie ze skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka

zaskarżenia ograniczone jest jedynie do najistotniejszych orzeczeń kreujących lub

niweczących byt prawny tych podmiotów.

Przyjętej wykładni art. 22 u.p.p. nie sprzeciwia się przytoczony w zażaleniu

art. 11 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który statuuje zasadę wolności

w zakresie tworzenia i działania partii politycznych. Konstytucja Rzeczypospolitej

Polskiej, obok sformułowanego w art. 45 prawa do sądu, dla jego wzmocnienia,

zastrzega w art. 176, że postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne.

W ten sposób zostało określone prawo jednostki do zaskarżania orzeczeń, ale

wydanych wyłącznie przez sąd pierwszej instancji. Konstytucja, jak to już

wielokrotnie

wyjaśniano

w

orzecznictwie

Trybunału

Konstytucyjnego,

nie

gwarantowała prawa do wniesienia kasacji ani do rozpoznania sprawy przez Sąd

Najwyższy (por. np. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 sierpnia

2001 r., Ts 58/01, OTK 2001, nr 6, poz. 207, z dnia 18 września 2001 r., Ts 71/01,

OTK 2002, nr 7, poz. 239, z dnia 5 listopada 2001 r., Ts 95/01, OTK 2002, nr 1,

poz. 74 lub z dnia 29 stycznia 2002 r., Ts 95/01, OTK- B 2002, nr 1, poz. 75; z dnia

17 września 2002 r. Ts 73/02, OTK-B 2003, nr 2, poz. 92; z dnia 6 lutego 2003 r.,

Ts 128/02, OTK-B 2003, nr 3, poz. 172). Stwierdzenie to jeszcze bardziej

uzasadnia aktualny model postępowania cywilnego, w którym skarga kasacyjna

stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń sądu drugiej

instancji. Dlatego ustawowe wyłączenie określonych spraw z zakresu postępowania

spod

kontroli

kasacyjnej

Sądu

Najwyższego

nie

narusza

standardów

konstytucyjnych, a zwłaszcza nie ogranicza konstytucyjnych swobód w zakresie

tworzenia i działania partii politycznych.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c. w zw. z art.

3941 § 1 i 3 k.p.c. oddalił zażalenie wnioskodawcy.

Uczestnik postępowania złożył wniosek o zasądzenie kosztów postępowania

zażaleniowego w piśmie procesowym stanowiącym odpowiedź na zażalenie, które

zostało wniesione bezskutecznie, bo po upływie dwutygodniowego terminu (art. 167

k.p.c.) określonego w art. 372 k.p.c. w zw. z art. 394 1 § 3 oraz art. 39821 k.p.c.

Wobec tego, że roszczenie uczestnika o zwrot kosztów wygasło (art. 109 § 1 k.p.c.

zob. też postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2001, III CKN 116/01,

nie publ.; z dnia 22 kwietnia 2010 r., II CZ 3/10, nie publ.; z dnia 8 lipca 2010 r.,

II Cz 50/10, nie publ.) Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.

db