I CZ 83/09 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 4 września 2009 r., I CZ 83/09

Na wydane na podstawie art. 396 k.p.c. postanowienie o wstrzymaniu

wykonania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, które ze względu na

sposób zabezpieczenia nie podlega wykonaniu jako tytuł zabezpieczający,

zażalenie nie przysługuje.

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk

Sędzia SN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jolanty P. przeciwko Dariuszowi L.,

Dariuszowi P. i "P.T.Q.V.", sp. z o.o. w W. o rozwiązanie spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w

dniu 4 września 2009 r. zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego w

Warszawie z dnia 31 lipca 2008 r.

oddalił zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 4 lipca 2008 r. wstrzymał

wykonalność postanowienia z dnia 20 maja 2008 r., którym zabezpieczył

powództwo w sprawie o rozwiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, do

czasu rozstrzygnięcia zażalenia wniesionego na to postanowienie. Zażalenie

powoda na postanowienie z dnia 4 lipca 2008 r. Sąd Okręgowy w Warszawie

odrzucił, uznając je za niedopuszczalne.

Sąd Apelacyjny w Warszawie, rozpoznając zażalenie powoda na to

postanowienie, powziął wątpliwość, czy na wydane na podstawie art. 396 k.p.c.

postanowienie o wstrzymaniu wykonania postanowienia w przedmiocie

zabezpieczenia przysługuje zażalenie i zagadnienie to na podstawie art. 390 § 1

k.p.c. przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje: (...)

Artykuł 741 k.p.c. reguluje na zasadach szczególnych dopuszczalność

zażalenia w postępowaniu zabezpieczającym, stanowiąc, że zażalenie przysługuje

na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia. Nie budzi

wątpliwości, że zwrot „w przedmiocie zabezpieczenia" obejmuje zarówno

postanowienia uwzględniające wniosek o udzielenie zabezpieczenia, jak i

postanowienia oddalające taki wniosek. W literaturze dominuje stanowisko, że

przepis ten powinien być rozumiany szerzej, w związku z czym dotyczy także

innego rodzaju postanowień wydawanych w postępowaniu zabezpieczającym.

Wskazuje się, że zażalenie przysługuje także na postanowienia uchylające lub

zmieniające postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia i uzależniające ich

wykonanie od uiszczenia kaucji przez uprawnionego. Pogląd ten jest uzasadniony

przy uwzględnieniu reguły wykładni językowej, która nakazuje rozumieć

postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia jako orzeczenie dotyczące

powstania, zmiany i uchylenia postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia, co

wykracza poza zakres postanowień, w których orzeczono jedynie o uwzględnieniu

lub oddaleniu wniosku o udzielenie zabezpieczenia. Stanowisko to znajduje

potwierdzenie w brzmieniu art. 742 § 3 k.p.c., który stanowi, że wniesienie

zażalenia na postanowienie uchylające lub zmieniające postanowienie o udzieleniu

zabezpieczenia wstrzymuje jego wykonanie.

Treść art. 741 k.p.c. pozwala zatem przyjąć, że zażalenie przysługuje na

wskazane postanowienia dotyczące zabezpieczenia; są one wydawane na

podstawie przepisów regulujących postępowanie zabezpieczające i stosowanie do

nich art. 741 k.p.c. nie budzi zastrzeżeń. Przepisy te nie stanowią jednak regulacji o

charakterze kompletnym, dlatego w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się

odpowiednio, w sposób uzupełniający, przepisy o postępowaniu rozpoznawczym, w

związku z czym przy ocenie dopuszczalności zażalenia należy uwzględniać również

art. 394 § 1 k.p.c. Przykładowo, dopuszczalność zażalenia na postanowienie w

przedmiocie kosztów postępowania zabezpieczającego wynika nie z art. 741, lecz z

art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.

Wymaga podkreślenia, że zagadnienie dopuszczalności zażalenia na

postanowienie o wstrzymaniu wykonania nakazu zapłaty wydanego w

postępowaniu nakazowym było w orzecznictwie oceniane na podstawie art. 492 § 3

k.p.c. Kwestia ta jest istotna w rozstrzyganej sprawie, ponieważ nakaz zapłaty

wydany w postępowaniu nakazowym stanowi z mocy prawa tytuł zabezpieczający.

Sąd Najwyższy w uchwałach z dnia 28 października 1993 r., III CZP 147/93, (OSNC

1994, nr 5, poz. 104) i 24 września 2003 r., III CZP 58/03 (OSNC 2004, nr 11, poz.

173) stwierdził, że na postanowienie o wstrzymaniu wykonania nakazu zapłaty,

wydanego w postępowaniu nakazowym, przysługuje zażalenie. Podkreślono, że za

dopuszczalnością zażalenia na tego rodzaju postanowienia przemawia, mimo braku

wyraźnej podstawy wynikającej z art. 394 § 1 k.p.c., podobieństwo w wykonaniu

wyroku zaopatrzonego w rygor natychmiastowej wykonalności i nakazu zapłaty

wydanego na podstawie weksla. Wstrzymanie wykonania takiego nakazu zapłaty i

zawieszenie rygoru natychmiastowej wykonalności rodzi dla tych tytułów podobne

skutki, skoro zaś art. 394 § 1 pkt 4 k.p.c. dopuszcza zażalenie w przedmiocie rygoru

natychmiastowej wykonalności, to przemawia to za zastosowaniem tego przepisu w

drodze analogii także do postanowienia wstrzymującego wykonanie nakazu zapłaty.

Argumentacja ta wskazuje, że ocena Sądu Najwyższego o dopuszczalności

zażalenia nie odnosiła się do wstrzymania wykonalności nakazu zapłaty jako tytułu

zabezpieczającego.

Usytuowanie art. 396 k.p.c. wśród przepisów poświęconych środkom

odwoławczym nakazuje przyjąć, że dopuszczalność zażalenia na postanowienia

wydawane na podstawie tego przepisu, niezależnie od rodzaju postępowania, w

którym zapadło orzeczenie, powinna być oceniana na zasadach ogólnych, a nie

przy zastosowaniu przepisów regulujących poszczególne rodzaje postępowań, w

których art. 396 k.p.c. może być stosowany odpowiednio, ze względu na odesłanie

zawarte w art. 13 § 2 k.p.c. Należy zatem przyjąć, że art. 741 k.p.c. nie stanowi

odpowiedniego odniesienia dla regulacji wynikającej z art. 396 k.p.c. i nie może

decydować o dopuszczalności zażalenia na postanowienia wstrzymujące

wykonanie postanowień o udzieleniu zabezpieczenia, zaskarżonych już wcześniej

na jego podstawie. Skłania to do oceny, że dopuszczalność zażalenia na

postanowienie o wstrzymaniu wykonania postanowienia o udzieleniu

zabezpieczenia, powinna być rozważana przy uwzględnieniu art. 394 § 1 k.p.c.

W art. 396 k.p.c. jest mowa o wstrzymaniu „wykonania" zaskarżonego

postanowienia. Nie ulega przy tym wątpliwości, że przepis ten pozostaje w związku

z art. 360 k.p.c., który stanowi, że postanowienia sądu stają się skuteczne w takim

zakresie i w taki sposób, jaki wynika z ich treści, z chwilą ogłoszenia, a jeżeli

ogłoszenia nie było – z chwilą podpisania sentencji. Wymaga podkreślenia, że w

literaturze nie ma jednolitości poglądów co do sposobu rozumienia pojęcia

skuteczności postanowienia na gruncie art. 360 k.p.c. Część autorów uważa, że

obejmuje ona wykonalność postanowień, inni zaś twierdzą, iż art. 360 nie odnosi się

do kwestii wykonalności postanowień, którą według ogólnych zasad należy

rozumieć jako możliwość przymusowego wykonania orzeczeń sądowych. Drugie

stanowisko jest bardziej uzasadnione, gdyż – jak wskazano – pojęcie wykonalności

orzeczeń wiąże się z inną funkcją niż ich skuteczność. Wykonalność orzeczeń

sądowych jest przy tym związana generalnie z ich prawomocnością, a wykonaniu

jako nieprawomocne podlegają te orzeczenia, które są zaopatrzone w rygor

natychmiastowej wykonalności. Prawodawca wyraźnie te pojęcia odróżnia;

przykładowo, w art. 388 k.p.c. odróżnia się wstrzymanie wykonalności

zaskarżonego orzeczenia (art. 388 § 1 k.p.c.) od wstrzymania skuteczności

zaskarżonego orzeczenia niepodlegającego wykonaniu (art. 388 § 4 k.p.c.). W

konsekwencji należy przyjąć, że art. 396, który ma niewątpliwie zastosowanie w

odniesieniu do postanowień określonych w art. 360 k.p.c., dotyczy przede

wszystkim postanowień, które stają się skuteczne, mimo że nie są

prawomocne. (...)

Sąd wydał postanowienie, w którym orzekł o wstrzymaniu wykonalności

postanowienia o zabezpieczeniu, co nie decyduje jednak o jego charakterze.

Rozstrzyga o nim przedmiot postanowienia o zabezpieczeniu, którego dotyczyło

postanowienie wydane na podstawie art. 396 k.p.c. Sąd Okręgowy zabezpieczył

powództwo przez zakazanie zbywania składników majątkowych, nakazanie

uzyskiwania zgody sądu na dokonywanie czynności prawnych na kwotę powyżej

50 000 zł i wpisanie do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego

ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu o rozwiązanie spółki oraz wskazanych

sposobach zabezpieczenia. Postanowienie to nie podlegało zatem wykonaniu w

tym znaczeniu i nie miało charakteru, który zezwalał na wstrzymanie jego

wykonalności. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2008 r. Sąd Okręgowy orzekł zatem o

wstrzymaniu skuteczności zaskarżonego postanowienia. Wymagało to dokonania

oceny, czy na tego rodzaju postanowienie przysługuje zażalenie. Jak podniesiono,

powinna być ona dokonana przy zastosowaniu art. 394 § 1 k.p.c., zgodnie z którym

na tego rodzaju postanowienie zażalenie nie przysługuje. Sąd Okręgowy zasadnie

odrzucił zatem zażalenie na postanowienie z dnia 4 lipca 2008 r. Zażalenie na to

postanowienie, które rozpoznał Sąd Najwyższy, było ze wskazanych przyczyn

pozbawione uzasadnionych podstaw i podlegało oddaleniu na podstawie art. 394 1 §

3 i 39814 k.p.c.