I CZ 81/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 81/10

POSTANOWIENIE

Dnia 5 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa H. K.

przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Finansów

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 listopada 2010 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 28 kwietnia 2010 r.,

sygn. akt I ACa (…),

1)

oddala zażalenie w części zaskarżającej postanowienie odrzucające skargę

kasacyjną (punkt 2 sentencji), a w pozostałej części odrzuca zażalenie;

2)

nie obciąża powoda kosztami postępowania zażaleniowego przed Sądem

Najwyższym;

3)

przyznaje adwokatowi B. K. z Kancelarii Adwokackiej w W. od Skarbu Państwa Sądu Apelacyjnego kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) powiększoną o

właściwą stawkę podatku od towarów i usług tytułem kosztów pomocy prawnej

udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem

Najwyższym.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek

powoda o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 9 października 2009 r., w sprawie I ACa (…), a w konsekwencji

odrzucił skargę kasacyjną powoda, jako wniesioną z uchybieniem terminu określonego

w art. 3985 § 1 k.p.c.

Sąd drugiej instancji uznał, że nie miało miejsca uchybienie terminowi do

wniesienia skargi kasacyjnej bez winy strony powodowej. Stwierdził, z powołaniem się

na orzecznictwo, że czynności związane z ustanowieniem adwokata z urzędu nie mają

wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a odmowa sporządzenia skargi

kasacyjnej

przez

pierwszego

pełnomocnika

z

urzędu

nie

jest

okolicznością

uzasadniającą przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wobec braku podstaw do

przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wskutek braku przesłanek z art.

168 § 1 k.p.c. wniosek w tym przedmiocie należało oddalić, a spóźnioną skargę

kasacyjną odrzucić, stwierdził Sąd drugiej instancji.

Postanowieniem z dnia 28 maja 2010 r. Sąd Apelacyjny uzupełnił powyższe

postanowienie odstępując w pkt 3 od obciążenia powoda kosztami postępowania

związanymi z rozpoznaniem wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi

kasacyjnej.

Postanowienie po jego uzupełnieniu zaskarżył w całości powód zarzucając

naruszenie art. 169 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a także art. 398 6 § 2 k.p.c. i wniósł o

uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia.

Z powołaniem się na podstawę art. 380 k.p.c. żalący wniósł o ocenę przez Sąd

Najwyższy zasadności postanowienia o odmowie przywrócenia terminu i uchylenie

także tego postanowienia, a nadto o zasądzenie nieopłaconych kosztów zastępstwa

procesowego z urzędu.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący wywodzi, że uchybienie terminowi do

wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło bez winy powoda, bo wskutek spóźnionego

poinformowania powoda przez pierwszego pełnomocnika z urzędu o odmowie

wniesienia skargi kasacyjnej oraz w następstwie opóźnienia w wyznaczeniu drugiego z

pełnomocników. Żalący wywodzi, że gdyby wiedział, iż między tymi dwoma zdarzeniami

minie ponad miesiąc to mógłby poszukiwać pełnomocnika z wyboru do sporządzenia

skargi kasacyjnej, lecz zakładał, że kolejno wyznaczony pełnomocnik będzie w stanie

sporządzić skargę w ustawowym terminie.

Pozwany Skarb Państwa w odpowiedzi na zażalenie powoda wniósł o oddalenie

zażalenia na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej i o zasądzenie

kosztów zastępstwa procesowego wywołanych wniesieniem zażalenia.

W ocenie strony pozwanej, ani odmowa pełnomocnika z urzędu wniesienia skargi

kasacyjnej, ani zmiana osoby tego pełnomocnika nie mogą stanowić przyczyny

uzasadniającej przywrócenie terminu. Świadome zaniechanie pełnomocnika powoda z

urzędu złożenia skargi kasacyjnej wywołało skutki bezpośrednio w sferze uprawnień

samego powoda, a taka odmowa pełnomocnika ani nie wstrzymuje biegu terminu, ani

nie uzasadnia jego przywrócenia, stwierdził pozwany Skarb Państwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie okazało się w części niedopuszczalne i zostało odrzucone, natomiast w

pozostałej części było bezzasadne i podlegało oddaleniu.

Uwzględniając fakt zaskarżenia postanowienia w całości, które w chwili

zaskarżenia składało się już z trzech punktów sentencji, uwzględniając uzupełnienie

dokonane postanowieniem z dnia 28 maja 2010 r., należało uznać, że w zakresie

zaskarżającym oddalenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi

kasacyjnej (pkt 1 sentencji) zażalenie to było niedopuszczalne, bo nie przysługiwało ani

na mocy art. 3941 § 1 k.p.c., ani też na mocy art. 3941 § 2 k.p.c., gdyż to zaskarżone

postanowienie sądu drugiej instancji nie jest postanowieniem kończącym postępowanie

w sprawie.

Natomiast odnośnie do zaskarżonego także postanowienia zawartego w pkt 3

sentencji, w którym Sąd II instancji odstąpił od obciążania powoda kosztami

postępowania, to chociaż zażalenie na to postanowienie było dopuszczalne z mocy art.

3941 § 1 pkt 2 k.p.c., to jednak należało je odrzucić wobec braku interesu prawnego

(gravamen) żalącego, ponieważ zaskarżone postanowienie zawiera rozstrzygnięcie

korzystne dla powoda.

Natomiast w pozostałym zakresie zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Rozpoznając wniosek żalącego o zbadanie na mocy art. 380 k.p.c. zasadności

postanowienia oddalającego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi

kasacyjnej, Sąd Najwyższy podzielił stanowisko Sądu drugiej instancji o braku podstaw

do uwzględnienia ostatnio wymienionego wniosku, a to wobec braku wystąpienia

przesłanki z art. 168 § 1 k.p.c. w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Powód zachował

się biernie od chwili podjęcia przez pierwszego pełnomocnika z urzędu adw. A.

Pęczkowskiego w dniu 18 grudnia 2009 r. decyzji o odmowie sporządzenia skargi

kasacyjnej aż do dnia 12 stycznia 2010 r., tj. do chwili zwrócenia się przez powoda z

pismem do Sądu o zmianę pełnomocnika z urzędu. Tymczasem w orzecznictwie

reprezentowane jest stanowisko, że badanie początku biegu terminu do wystąpienia z

wnioskiem

o

przywrócenie

terminu

do

wniesienia

skargi

kasacyjnej, którego

przedmiotem powinny być wszystkie okoliczności mające wpływ na uchybienie

terminowi, obejmuje nie tylko datę wyznaczenia pełnomocnika, ale także jego działania

po powzięciu wiadomości o jego ustanowieniu, przy uwzględnieniu charakteru sprawy i

stopniu jej zawiłości (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2005 r., II

UZ 53/05). Trzeba jednak podkreślić, że nawet jeśli pełnomocnik złożył wniosek o

przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w ciągu tygodnia od chwili

ustanowienia, to wniosek taki nie może być uwzględniony, jeżeli strona bez

usprawiedliwionej przyczyny (np. z powodu opieszałości lub niezdecydowania) wystąpiła

o ustanowienie dla niej pełnomocnika na kilka dni przed upływem terminu do wniesienia

skargi kasacyjnej, wskutek czego wydanie przez sąd postanowienia o jego ustanowieniu

nastąpiło już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2000 r., I CKN 747/00, nie publ., uchwała składu siedmiu

sędziów z dnia 17 lutego 2009 r., III CZP 117/08, OSNC 2009/7-8/91).

W tym stanie rzeczy zasadnie przyjął Sąd Apelacyjny, że brak jest podstaw do

przyjęcia, iż uchybienie terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło bez winy

powoda, a zatem nie było podstaw w świetle art. 168 § 1 k.p.c. do uwzględnienia

wniosku o przywrócenie terminu.

W konsekwencji powyższego zasadne było postanowienie o odrzuceniu skargi

kasacyjnej powoda jako wniesionej z uchybieniem wymaganego terminu do jej

wniesienia, a zatem zażalenie na to postanowienie podlegało oddaleniu na mocy art.

39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

Na mocy art. 102 k.p.c. Sąd Najwyższy odstąpił od obciążania powoda kosztami

postępowania zażaleniowego przed Sądem Najwyższym.

O kosztach pomocy prawnej świadczonej powodowi z urzędu w postępowaniu

zażaleniowym orzeczono na podstawie §§ 19 i 20 w zw. z § 6 pkt 7 i § 13 ust. 2 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).