I CZ 79/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 79/12

POSTANOWIENIE

Dnia 8 sierpnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie ze skargi A. D. o wznowienie postępowania zakończonego

postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 14 listopada 2008 r.,

w sprawie z wniosku A. D., J. D.

i T. E.-K.

przy uczestnictwie A. D., M. D., W. D., Miasta Stołecznego Warszawa, H. S., A. D.

i A. G.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 8 sierpnia 2012 r.,

zażalenia skarżącej na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 10 października 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy odrzucił skargę A. D. o

wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem tego Sądu z dnia 14

listopada 2008 r. Z uzasadnienia kwestionowanego orzeczenia wynika, że

skarżąca, żona uczestnika J. D., nie brała udziału w postępowaniu dotyczącym

żądania stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, ale

wiedziała zarówno o tym, że jest ono prowadzone, jak i o wydanym przez Sąd

Okręgowy postanowieniu. Nie podjęła jednak żadnych działań mających na celu

wstąpienie do postępowania, uznając, że jako współposiadaczka nieruchomości

jest automatycznie objęta skutkami postępowania, a zatem kwestia jej udziału nie

ma znaczenia. Wobec tego nie może powoływać się na podstawę wskazaną w art.

pkt

k.p.c.

Ponadto skarga

została

złożona

po

upływie

terminu

przewidzianego w art. 407 § 1 k.p.c., ponieważ wiedza o toczącym się

postępowaniu obejmuje również wiedzę o wydaniu w dniu 14 listopada 2008 r.

postanowienia kończącego postępowanie odwoławcze, zwłaszcza w posiedzeniu,

podczas którego Sąd dokonał ogłoszenia go, brał udział mąż skarżącej.

W zażaleniu skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia,

zarzucając że z obrazą art. 328 § 2 k.p.c. Sąd nie odniósł się do kwestii, czy

powinna być wezwana do udziału w postępowaniu, skoro jej posiadanie mogło

również prowadzić do nabycia własności. Naruszenie art. 407 § 1 k.p.c. Sąd

Okręgowy wiąże

z przyjęciem domniemania, że miała wiedzę o postępowaniu

prowadzonym na wniosek jej męża oraz świadomość konieczności udziału w niej

i wydania niekorzystnego orzeczenia. Skargę wniosła przed upływem terminu

określonego w art. 407 § 1 k.p.c., liczonego od wydania prawomocnego

postanowienia o odrzuceniu jej wniosku o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepisy

Kodeksu

postępowania

cywilnego

regulujące

postępowanie

o stwierdzenie zasiedzenia nie określają kręgu zainteresowanych, odsyłając

w tym zakresie, zgodnie z systematyką księgi drugiej do art. 510 § 1 k.p.c., który

przewiduje, że zainteresowanym jest każdy, czyich spraw dotyczy wynik

postępowania.

Wskazuje

to

na

szerokie

ujęcie

tego

wyrażenia

w

tym

znaczeniu, że zainteresowanie wynikiem obejmuje zarówno bezpośredni, jak

i pośredni interes, wskazujący na udział w postępowaniu. Należy zatem przyjąć,

że zainteresowanymi bezpośrednio udziałem w postępowaniu o stwierdzenie

zasiedzenia są dotychczasowy właściciel oraz ten, kto twierdzi, że nabył własność

rzeczy przez zasiedzenie. Pośrednie zainteresowanie i możliwość brania udziału

w postępowaniu dotyczy osób, które mają rzecz w posiadaniu nieprowadzącym do

zasiedzenia

(dzierżawca,

użytkownik),

a

w

odniesieniu

do

zasiedzenia

nieruchomości właściciele sąsiednich nieruchomości, jeśli wysuwają pretensje do

tej nieruchomości lub przygranicznych pasów gruntu. Sąd ma obowiązek czuwania

z urzędu nad tym, aby w postępowaniu brali udział wszyscy zainteresowani.

W celu ustalenia kręgu zainteresowanych może żądać od wnioskodawcy lub

uczestników

postępowania

informacji,

które

pozwolą

na

ustalenie

kręgu

zainteresowanych i jeżeli nie biorą udziału w postępowaniu, na wezwanie ich do

udziału w sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia

2001 r., I CKN 1359/00, niepubl.). Niezależnie od tego uzupełnienie kręgu

uczestników może być dokonane także z inicjatywy osoby zainteresowanej, która

wiedząc o toczącym się postępowaniu powinna domagać się dopuszczenia do

udziału w nim (art. 510 § 1 k.p.c.). Niewezwanie do udziału w sprawie nie prowadzi

do nieważności postępowania, ale stanowi uchybienie procesowe, które może mieć

wpływ na wynik sprawy. Niewzięcie przez zainteresowanego udziału w sprawie nie

powoduje nieważności postępowania (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2010 r., III CZP 112/09, OSNC 2010, nr 7-8,

poz.98). W art. 524 § 2 k.p.c. przyznane zostało zainteresowanemu, który nie brał

udziału w postępowaniu, uprawnienie do wniesienia skargi o wznowienie

postępowania, jeżeli wydane postanowienie narusza jej prawa, przy czym chodzi tu

o naruszenie prawa materialnego. Odesłanie w art. 524 § 2 zd. 2 k.p.c. do

przepisów o wznowieniu postępowania z powodu pozbawienia możności działania

(art. 401 pkt 2 k.p.c.) oznacza, że zainteresowany zobowiązany jest do wykazania,

że nie brał udziału w postępowaniu zakończonym kwestionowanym orzeczeniem

z przyczyn od siebie niezależnych. Nie wypełnia tego wymagania fakt niebrania

przez zainteresowanego w postępowaniu mimo, iż widział o tym, że takie

postępowanie jest prowadzone, ale nie wstąpił do niego, choć nic nie stało na

przeszkodzie wykonaniu uprawnienia objętego art. 510 § 1 k.p.c. (por. uchwała

Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1974 r., III CZP 88/74, OSNCP 1974, nr 1,

poz. 4). Wobec tego skarżący powinien uprawdopodobnić, że nie wiedział

o toczącym się postępowaniu i brak jest jakiejkolwiek jego winy w niewzięciu

udziału w sprawie.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy przyjął, że skarżąca wiedziała

o toczącym się postępowaniu, a o wydaniu skarżonego postanowienia dowiedziała

się w dniu jego ogłoszenia, opierając się na niejednoznacznych wypowiedziach

pisemnych oraz domniemaniu, że skoro wiedział mąż skarżącej, to wiedziała i ona.

Dla takiej konstatacji brak, na obecnym etapie sprawy, dostatecznych podstaw.

Skarżąca posiadała materialnoprawne uprawnienie do udziału w sprawie

o stwierdzenie zasiedzenia, a zatem celem stwierdzenia istnienia przesłanek

objętych art. 524 § 2 w związku z art. 401 pkt 2 k.p.c. należało co najmniej

ją wysłuchać. Chodzi bowiem o przesłanki zawinienia, które są związane

ze świadomością charakteru postępowania i udziału w nim, co ma szczególne

znaczenie, w wypadku, gdy ma miejsce samoistne posiadanie nieruchomości

przez współmałżonków.

Zachodziła

również,

dla

oceny

kwestii

wiedzy

o postępowaniu i zawinienia skarżącej, konieczność rozważenia wszystkich

okoliczności sprawy. Dotyczy to także dochowania terminu do wniesienia skargi

przewidzianego art. 407 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1

w związku z art. 3941 § 3 i art. 13 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie

i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.