I CZ 78/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 78/09

POSTANOWIENIE

Dnia 26 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa P. F.

przeciwko M. F. i K. J.

o zachowek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 listopada 2009 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Okręgowego w W.

z dnia 10 czerwca 2009 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 10 czerwca 2009 r. odrzucił

skargę kasacyjną powoda od wyroku tego Sądu z dnia 30 października 2008 r.

wskazując, że skarga ta, z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia niższą niż

pięćdziesiąt tysięcy złotych, jest niedopuszczalna (art. 3982 § 1 k.p.c.). Sąd

Okręgowy uznał przy tym, że w sprawie o zachowek – z uwagi na występujące po

stronie pozwanych spadkobierców współuczestnictwo formalne - o dopuszczalności

skargi kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia, oceniana osobno

w odniesieniu do każdego z pozwanych.

W zażaleniu na powyższe postanowienie powód wniósł o jego uchylenie,

kwestionując wyrażoną przez Sąd Okręgowy ocenę charakteru współuczestnictwa

łączącego pozwanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącej, współuczestnictwo po stronie

pozwanych jest współuczestnictwem formalnym w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 2

k.p.c.; ich zobowiązania z tytułu zachowku są bowiem zobowiązaniami jednego

rodzaju, opartymi na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej. Nie ulega

wątpliwości, że powód dochodzący roszczeń z tytułu zachowku od obojga

pozwanych w jednej sprawie, mógłby realizować je także w osobnych procesach

w odniesieniu do każdego z pozwanych, w których każdy z nich odpowiadałby do

wysokości

obciążającej

go

części

zobowiązania.

W

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego przyjmuje się – z powołaniem się na przytoczone okoliczności – że

również po stronie spadkobierców osoby obciążonej zapisem, pozwanych

o wykonanie zapisu, zachodzi współuczestnictwo formalne w rozumieniu art. 72

§ 1 pkt 2 k.p.c. (por. uzasadnienie postanowienie z dnia 21 stycznia 1999 r., I CKN

1041/98, niepubl.).

Niezależnie od tego zapatrywania należy wskazać, że – według stanowiska

judykatury, podzielanego przez skład orzekający – przy ocenie dopuszczalności

skargi kasacyjnej z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia nie można zliczać

wartości kilku roszczeń dochodzonych przez powoda od kilku osób nie tylko wtedy,

gdy łączy je współuczestnictwo formalne, a także wówczas, gdy po stronie

pozwanej występuje współuczestnictwo materialne wynikające z oparcia praw

i obowiązków na tej samej podstawie faktycznej i prawnej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia z dnia 17 stycznia 1997 r., I PKN 65/96, OSNAPiUS 1997,

nr 17, poz. 317; z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 61/97, OSNP 1998/1/16 oraz z dnia

11 czerwca 2002 r., I PZ 50/02, niepubl.).

W

uzasadnieniu

obowiązywania

tego

rewizyjnego

zapatrywania

modelu

trafnie

kontroli

wskazano,

instancyjnej,

że

w

okresie

wypadku

współuczestnictwa materialnego, sąd rewizyjny mógł – stosownie do art. 384 k.p.c.

– rozpoznać sprawę na rzecz współuczestników, którzy wyroku nie zaskarżyli. Była

to istotna właściwość współuczestnictwa materialnego wpływająca na sposób

określania wartości przedmiotu sporu jako wartości wspólnej dla wszystkich

współuczestników. Od nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego dokonanej

w 1996 r. uprawnienie do rozpoznania sprawy na rzecz współuczestników, którzy

nie wnieśli apelacji, przysługuje tylko w razie wspólności ich praw (art. 378 § 3

k.p.c.). Przy tej formie współuczestnictwa materialnego zaskarżenie wyroku przez

jednego lub przeciwko jednemu ze współuczestników powoduje uprawomocnienie

się wyroku w stosunku do pozostałych współuczestników, którzy go nie zaskarżyli.

Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów o postępowaniu apelacyjnym

i kasacyjnym

zerwana

została

materialna

więź łącząca

współuczestników

materialnych oparta na tożsamości podstawy faktycznej i prawnej praw lub

obowiązków. W fazie postępowań odwoławczych więź prawna łącząca tych

współuczestników zbliżona została do współuczestnictwa formalnego, stąd też

wartość przedmiotu zaskarżenia – dla oceny dopuszczalności skargi kasacyjnej –

należy oceniać

odrębnie dla roszczeń

skierowanych

przeciwko

każdemu

z pozwanych.

Gdyby zatem nawet uznać – jak chce tego skarżący – że w rozpoznawanej

sprawie pozwanych łączy współuczestnictwo materialne, wynikające z faktu, że

przedmiotem sporu są ciążące na nich obowiązki oparte na tej samej podstawie

faktycznej i prawnej, to okoliczność ta nie stanowiłaby przesłanki do skutecznego

zakwestionowania zaskarżonego postanowienia.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w związku

z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

md