I CZ 75/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 75/10

POSTANOWIENIE

Dnia 29 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z powództwa E. B.

przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej „P.(...)” w W.

o ustalenie nieważności umowy, przydział lokalu i ustanowienie spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu,

na skutek skargi E. B. o wznowienie postępowania

w sprawach VI ACa (…) i VI ACa (…) zakończonych prawomocnymi wyrokami Sądu

Apelacyjnego z dnia 6 lipca 2006 r.

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 października

2010 r.,

zażalenia skarżącej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 7 stycznia 2010 r., sygn. akt VI ACa (…), VI

ACa (…),

1)

oddala zażalenie;

2)

zasądza od E. B. na rzecz Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej „P.(...)” w

W. kwotę 1.200 zł tytułem kosztów postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokami z 5 października 2004 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił w całości

powództwa E. B. przeciwko pozwanej Spółdzielni. Apelacje powódki od tych orzeczeń

zostały oddalone przez Sąd Apelacyjny wyrokami z 6 lipca 2006 r., sygn. VI ACa (…) i

sygn. VI ACa (…). W skardze z 23 października 2006 r. E. B. wniosła o wznowienie

postępowań w obu sprawach i wskazała, że podstawą dla obu wyroków Sądu

Apelacyjnego były fałszywe zeznania Prezesa pozwanej oraz podrobione dokumenty, a

w sprawie istnieją dodatkowe dowody i okoliczności faktyczne, które skarżąca wykryła

po zapoznaniu się z aktami księgi wieczystej prowadzonymi dla nieruchomości, której

dotyczył spór.

Postanowieniem z 28 stycznia 2009 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę, wskazując

na brak istnienia podstaw do wznowienia postępowania. Postanowieniem z 26 sierpnia

2009 r., sygn. akt I Cz (…), Sąd Najwyższy uchylił to postanowienie z powodu

naruszenia art. 410 § 1 k.p.c., gdyż skarżąca nie została wezwana do uzupełnienia

braku skargi przez doprecyzowanie podstawy wznowienia postępowania identyfikowanej

przez nią jako oparcie wyroków na podrobionym dokumencie. Według Sądu

Najwyższego, okoliczności te zostały powołane w uzasadnieni skargi, ale Sąd

Apelacyjny nie przeanalizował ich przed wydaniem orzeczenia.

W toku ponownego rozpoznawania sprawy przez Sąd Apelacyjny, skarżąca

podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko,

wskazując, że o sfałszowaniu

dokumentów świadczy sposób ustanowienia użytkowania wieczystego, w związku

z którym Spółdzielnia nie poniosła kosztów nabycia i uzbrojenia gruntów. Dokumentami,

które zgodnie z twierdzeniami skarżącej miały zostać w ten sposób podrobione są:

pismo procesowe pełnomocnika pozwanej z 6 lipca 2004 r. [przez niezgodne z prawdą

wskazanie, że w zamian za zrzeczenie się przez skarżącą praw do dotychczasowego

lokalu uzyskała ona zwolnienie z pokrycia w ramach wkładu całości kosztów budowy - k.

(…)] wraz z załącznikiem [przez nieprawdziwe informacje co do rozliczenia inwestycji i

kosztów budowy oraz podpisanie go niezgodne z zasadami reprezentacji Spółdzielni - k.

(…)], a także załącznik do umowy z 1 grudnia 2007 r. „Zasady realizacji inwestycji

budowy budynku mieszkalnego przy ulicy B.” [przez podanie niezgodnej z prawdą

wysokości kosztów budowy - k. (…)]. Skarżąca stwierdziła także, że dla Sądu

Apelacyjnego wiążące jest to, że Sąd Najwyższy uznał okoliczności przytoczone

w skardze a wskazujące na podrobienie dokumentów za przesłankę uzasadniającą

wznowienie postępowania.

Zaskarżonym

postanowieniem

Sąd

Apelacyjny

odrzucił

skargę

powódki

o wznowienie postępowań, wskazując, że nie została ona oparta na ustawowej podstawie (art. 410 § 1 k.p.c.). Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd Najwyższy uchylając

poprzednie postanowienie nie przesądził tego, że skarga spełnia ustawowe przesłanki

wznowienia, natomiast wskazał jedynie na popełnienie w sprawie uchybienia o

charakterze proceduralnym. Okoliczności przytoczone przez skarżącą jako uzasadnienie podrobienia wymienionych w skardze dokumentów nie dają się przy tym pogodzić

z rozumieniem tego pojęcia jako przesłanki wznowienia postępowania. Dla przyjęcia, że

dokument został przerobiony konieczne byłoby bowiem dowiedzenie, że osoba, od

której miałby on pochodzić, nie jest rzeczywistym autorem oświadczenia, zaś

przerobienie rozumiane być powinno jako wprowadzenie do dokumentu przez osobę

trzecią zmian lub poprawek naruszajacych jego autentyczność. Konieczne jest przy tym,

by nieautentyczny dokument stanowił merytoryczną podstawę rozstrzygnięcia. Skarżąca

nie wykazała żadnej z tych okoliczności, a podała jedynie, że wymienione przez nią

dokumenty zawierają informacje niezgodne z prawdą, co w świetle art. 403 § 1 pkt 1

k.p.c. nie może stanowić przesłanki wznowienia postępowania. Również brak

podpisania jednego z dokumentów w sposób zgodny z zasadami reprezentacji

Spółdzielni przez członków jej Zarządu nie wpływa na jego autentyczność. Z uzasadnień

orzeczeń sądów obu instancji wynika przy tym, że żaden z tych dokumentów nie

stanowił merytorycznej podstawy rozstrzygnięcia w sprawie.

W zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego skarżąca wniosła o jego

uchylenie w całości i zarzuciła, że zostało ono wydane z naruszeniem: - art. 410 § 1

k.p.c. przez odrzucenie skargi o wznowienie postępowania, mimo istnienia podstaw

wznowienia wskazanych w tym przepisie, bowiem dokumenty wystawione przez pozwaną zawierają informacje sprzeczne z prawdą w zakresie faktów istotnych dla sprawy,

a skoro skarżąca odszukała te dokumenty dopiero po zapoznaniu się z księgą

wieczystą, do której z uwagi na treść art. 361 ust. 4 w zw. z ust. 3 u.k.w.h. miała

ograniczony dostęp, to nie mogła ich przedstawić we wcześniejszym postępowaniu; art. 386 § 6 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. przez pominięcie

wiążących ustaleń Sądu Najwyższego, który uznał, że w sprawie spełniona została

przesłanka wznowienia postępowania w postaci oparcia wyroku na podrobionym

dokumencie; - art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 316 k.p.c. w zw. z art. 361 k.p.c. w zw. z

art. 406 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego sprawy.

Pozwana wniosła o oddalenie zażalenia i przyznanie jej rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wbrew stanowisku skarżącej, w sprawie nie zostały spełnione przesłanki

wznowienia postępowania, o których mowa w art. 403 § 1 pkt 1 i art. 403 § 2 k.p.c.

Należy zauważyć, że instytucja wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny,

gdyż umożliwia wzruszenie prawomocnych orzeczeń sądów. Z tego powodu przesłanki

wznowienia powinny być interpretowane w sposób ścisły (tak SN w postanowieniu z 12

grudnia 2002 r., III AO 23/02, niepubl.).

Trafnie przyjął Sąd Apelacyjny, że za podrobiony uznaje się dokument sporządzony w całości przez inną osobę niż ta, od której ma pochodzić, natomiast przerobienie dokumentu polega na dokonaniu zmian w jego treści (tak SN w wyroku z 16

maja 2007 r., III CSK 56/07, niepubl i postanowieniu z 12 października 2007 r., V CZ

91/07, OSNC-ZD 2008, nr 3, poz. 83). Odrębnie traktować natomiast należy tzw. fałsz

intelektualny dokumentu, tj. poświadczenie w jego treści nieprawdy przez autora

działającego we własnym imieniu. Powódka zarzuca, że osoby działające w imieniu

pozwanej sporządziły wskazane w skardze dokumenty, ale zawarły w nich nieprawdziwe

informacje, a to wyklucza możliwość uznania tych dokumentów za podrobione lub

przerobione. Należy też zauważyć, że pismo procesowe pełnomocnika pozwanej w

żadnym wypadku nie może być traktowane jako dowód w sprawie, podlegający ocenie z

punktu widzenia art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c.

Skarżąca nie wykazała także drugiej koniecznej przesłanki wznowienia

wynikającej z art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c., a mianowicie, że podrobiony lub przerobiony dokument stanowił podstawę wydania wyroku. Warunku tego nie spełnia samo zaliczenie

dokumentu do materiału dowodowego lecz konieczne jest także dowiedzenie

funkcjonalnego związku między tym dokumentem a wydanym rozstrzygnięciem (tak SN

w postanowieniu z 20 października 2005 r., I CZ 80/05, niepubl.). W świetle okoliczności

wskazanych przez skarżącą nie można uznać, by w rozpoznawanej sprawie związek

taki miał miejsce.

Skarżąca niezasadnie podnosi także, że w postępowaniu, którego dotyczy skarga

nie mogła skorzystać z dowodów w postaci aktu notarialnego i decyzji o ustanowieniu

użytkowania wieczystego. Z art. 361 ust. 3 w zw. z ust. 4 u.k.w.h. wynika wprawdzie, że

dostęp do akt księgi wieczystej ma jedynie osoba legitymująca się interesem prawnym,

pojęcie to rozumiane jest jednak szeroko i obejmuje wszystkie osoby, których praw

dotyczy treść księgi wieczystej (por. S. Rudnicki [w:] Ustawa o księgach wieczystych i

hipotece. Przepisy o postępowaniu w sprawach wieczysto- księgowych. Komentarz,

Warszawa 2010, s. 232). Z tego powodu należy uznać, że skarżącej w całym toku

postępowania służyło prawo wglądu do akt księgi wieczystej i zgłaszania na tej

podstawie wniosków dowodowych. W zażaleniu nie stwierdzono przy tym, by

dokumenty powołane jako nowe dowody w sprawie mogły mieć wpływ na jej wynik,

stosownie do art. 403 § 2 k.p.c.

Bezzasadny jest wreszcie zarzut, że Sąd Apelacyjny pominął ustalenia Sądu

Najwyższego co do istnienia podstaw dla wznowienia postępowania. W postanowieniu z

26 sierpnia 2009 r. Sąd Najwyższy stwierdził jedynie, że poprzednie postanowienie

Sądu Apelacyjnego wydane zostało z naruszeniem przepisów proceduralnych (art. 410

§ 1 k.p.c.) i nie przesądził sprawy co do meritum. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd

Najwyższy wskazał, że treść skargi - wbrew ocenie Sądu Apelacyjnego - zawiera

powołanie okoliczności mających świadczyć (zdaniem skarżącej) o sfałszowaniu

dokumentów, które zostały pominięte przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Ocena tych

okoliczności z punktu widzenia przesłanek wznowienia postępowania pozostawiona

została autonomicznej decyzji Sądu Apelacyjnego.

W świetle powyższego uznać trzeba, że Sąd Apelacyjny dostatecznie

przeanalizował okoliczności, na które powoływała się powódka dla uzyskania

wznowienia postępowania i prawidłowo te okoliczności ocenił w świetle ustawowych

kryteriów decydujących o dopuszczalności wznowienia. Zażalenie powódki zostało

zatem oddalone (art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c.). O kosztach postępowania

zażaleniowego, Sąd Najwyższy orzekł w uwzględnieniu wniosku zgłoszonego w

odpowiedzi na zażalenie, na podstawie art. 98 i art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 13 ust. 2 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Dz. U. 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.