I CZ 74/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 74/08

POSTANOWIENIE

Dnia 15 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa Banku (…) S.A. z siedzibą w W.

przeciwko J. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 października 2008

r.,

zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 9 kwietnia 2008 r.,

sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2008 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

kasacyjną pozwanego J. S. z powodu nieuiszczenia opłaty stosunkowej obliczonej od

wskazanej przez skarżącego wartości przedmiotu zaskarżenia. Zdaniem Sądu całkowite

zwolnienie od kosztów sądowych, które pozwany uzyskał w postępowaniu przed sądem

powszechnym, nie obejmuje postępowania kasacyjnego. Zatem ograniczenie opłaty od

skargi kasacyjnej do uiszczenia jedynie opłaty podstawowej, w sytuacji w której

skarżący nie zawarł w skardze wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, oznacza, że

skarga kasacyjna nie została należycie opłacona i podlega odrzuceniu bez wzywania do

uiszczenia opłaty (art. 1302 § 3 k.p.c.).

W zażaleniu pełnomocnik pozwanego wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia. Zarzucił, że zarysowane w orzecznictwie Sąd Najwyższego rozbieżności

dotyczące kwestii, czy udzielone w postępowaniu przed sądem powszechnym

zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje także postępowanie kasacyjne, zostały

rozstrzygnięta – w sposób niekorzystny dla skarżącego – dopiero w podjętej po

wniesieniu skargi kasacyjnej uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

5 czerwca 2008 r., III CZP 142/08 (niepubl.).

Powód, powołując się na przytoczoną uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego, wniósł o oddalenie zażalenia pozwanego i zasądzenie kosztów

postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Po nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego ustawami z dnia 2 lipca i 22

grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 172, poz. 1804 i Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98)

pojawiła się w orzecznictwie rozbieżność dotycząca kwestii, czy udzielone stronie w

postępowaniu przed sądem powszechnym zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje

także postępowanie kasacyjne. W judykaturze Sądu Najwyższego dominował kierunek

wykładni rozstrzygający wspomnianą kwestię pozytywnie (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 30 maja 2006 r., I CZ 23/06, z dnia 26 lipca 2006 r., IV CZ 59/06, z

dnia 20 października 2006 r., IV CZ 77/06, z dnia 9 listopada 2006 r., IV CZ 85/06, z

dnia 30 maja 2007 r., I CZ 54/07, z dnia 29 listopada 2007 r., III CZ 49/07, niepubl.).

Pojawiły się jednak także orzeczenia, w których Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że

udzielone stronie w toku postępowania rozpoznawczego zwolnienie od kosztów

sądowych nie obejmuje postępowania kasacyjnego (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 23 stycznia 2007 r., III CZ 3/07 i z dnia 14 marca 2007 r. I CZ 5/07,

niepubl.).

Ujawnioną rozbieżność w orzecznictwie przesądził Sąd Najwyższy podjętą – na

wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego – uchwałą składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07 (Biul. SN 2008, nr 6, poz.

7), w której przyjął, że zwolnienie od kosztów sądowych, przyznane w postępowaniu

przed sądem powszechnym, nie obejmuje postępowania kasacyjnego. Uchwale nadano

moc zasady prawnej.

W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że ze względu na dążenie

do umocnienia oddziaływania podjętej uchwały i ujednolicenia praktyki, a także do

uniknięcia komplikacji, które mogłyby nastąpić na skutek stosowania uchwały jako

argumentu

przy

wnoszeniu

skarg o

wznowienie

postępowania

zakończonego

orzeczeniami opartymi na wykładni odmiennej niż w niej zastosowana, rozważył także

zakres jej związania – jako zasady prawnej – w czasie. Podstawę do tych rozważań

dał głoszony w literaturze oraz w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego pogląd, że

w sytuacji, w której występowały rozbieżności interpretacyjne w praktyce funkcjonowania

prawa – w zachowaniu podmiotów zobowiązanych do przestrzegania norm prawnych

oraz w działaniach organów powołanych do ich stosowania – istnieje możliwość

ograniczenia wstecznego stosowania ustalonej interpretacji przepisu (por. uchwałę

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 1995 r., W 9/94, OTK Zb. Urz. 1995, nr 1,

poz. 20). Do rozważań tych skłaniała także – jak podkreślono w uzasadnieniu uchwały –

wnikliwa, zasługująca w pełni na akceptację analiza zdań odrębnych Sędziów Sądu

Najwyższego do uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2007

r., BSA I-4110-5/07 (OSNC 2008, nr 4, poz. 42). W konsekwencji, Sąd Najwyższy

stwierdził, że dokonana w uchwale wykładnia ma zastosowanie na przyszłość, od dnia

jej podjęcia.

To oznacza, że nie ma podstaw, mimo podjęcia uchwały III CZP 142/08, do

odrzucenia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, skoro skarga została wniesiona kilka

miesięcy przed podjęciem przytoczonej uchwały, a skarżący zastosował się do

dominującego wówczas odmiennego poglądu wyrażanego w orzecznictwie Sądu

Najwyższego. Przyjęte rozstrzygnięcie pozwala także uniknąć sytuacji, w której strona

ponosiłaby niekorzystne dla niej konsekwencje rozbieżności w orzecznictwie, istniejącej

w okresie oczekiwania na jej autorytatywne rozstrzygnięcie przez skład powiększony

Sądu Najwyższego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2008 r. IV CZ

52/08, niepubl.).

Z

przedstawionych

powodów

Sąd

Najwyższy

orzekł,

postanowienia (art. 39815 § 1 w związku z art. 3981 § 3 k.p.c.).

jak

w

sentencji