I CZ 72/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 72/07

POSTANOWIENIE

Dnia 29 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

del. SSA Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa RK

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Ministra Skarbu Państwa

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 29 czerwca 2007 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 kwietnia 2007 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie i odstępuje od obciążania powoda kosztami

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 5 kwietnia 2007 r. Sąd Apelacyjny odrzucił apelację

powoda RK od wyroku Sądu Okręgowego w W. z 29 czerwca 2006 r. w sprawie

przeciwko Skarbowi Państwa – Ministrowi Skarbu Państwa o zapłatę.

Sąd Apelacyjny wskazał, że wprawdzie w aktach zalega wniosek

o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie, ale złożony został przez

osobę, która nie przedłożyła pełnomocnictwa upoważniającego ją do działania

imieniem powoda. Skoro pełnomocnictwo mimo wezwania nie zostało przedłożone,

to czynność procesowa w postaci złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie

uzasadnienia wyroku, podjęta za powoda przez osobę nieumocowaną, musiała być

pominięta. Ostatecznie zatem Sąd Apelacyjny przyjął, że apelacja od wyroku

złożona została po upływie terminu liczonego od dnia, w którym minął termin do

złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem i z tej przyczyny

podlegała ona odrzuceniu (art. 373 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c.).

W zażaleniu na postanowienie z 5 kwietnia 2007 r. powód zarzucił, że

stanowisko Sądu Apelacyjnego, mimo pozorów słuszności, z formalnego punktu

widzenia powoduje dla powoda zbyt daleko idące pokrzywdzenie. Postanowienie to

kończy bowiem postępowanie w sprawie i pozbawia powoda możliwości

dochodzenia jego słusznych praw bez merytorycznego rozstrzygnięcia o ich

zasadności. Wszystkich doręczeń dla powoda Sąd dokonywał do rąk DN, jako

pełnomocnika. Powód wniósł apelację w terminie liczonym od dnia doręczenia

wyroku z uzasadnieniem osobie, którą Sąd w toku całego postępowania traktował

jako jego pełnomocnika. Powód działał w zaufaniu do czynności Sądu i wnosząc

apelację zastosował się do terminu, jaki mu został wskazany w pouczeniu. Dotyczy

to też zawiadomienia o terminie ostatniej rozprawy, po której został ogłoszony

wyrok. Skoro o tej rozprawie powód nie wiedział, to nie zaczął dla niego biec termin

do złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem. Sąd Apelacyjny

wezwał wprawdzie DN o przedłożenie pełnomocnictwa udzielonego mu przez

powoda, ale zarządzenie odnosiło się do postępowania przed Sądem Apelacyjnym,

a nie przed Sądem Okręgowym. Powód zarzucił, że zaistniałe w toku postępowania

uchybienia mogą powodować nieważność postępowania, są podstawą do

wystąpienia ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia sądowego, a poza tym uzasadniają wszczęcie przez powoda

postępowania przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości ze względu na

naruszenie zasady swobodnego przepływu kapitału. Powód podkreślał, że nie

może ponosić skutków nie zawinionych przez siebie działań oraz przebiegu

i sposobu prowadzenia dotychczasowego postępowania, powodującego naruszenie

jego konstytucyjnego prawa do sądu.

Strona pozwana wniosła o oddalenie zażalenia i zasądzenie na jej rzecz

kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z akt wynika, że zamieszkały w Niemczech powód wskazał w pozwie adres

dla doręczeń w Kancelarii Prawniczej radcy prawnego DN. Przy pozwie,

podpisanym osobiście przez powoda, nie zostało przedłożone pełnomocnictwo dla

tego radcy prawnego. W toku całego postępowania Sąd Okręgowy rzeczywiście

traktował radcę prawnego DN, jako pełnomocnika powoda, a radca prawny DN

przyjmował korespondencję kierowaną do niego, jako do pełnomocnika i

podejmował za powoda czynności procesowe.

Dwudziestego dziewiątego czerwca 2006 r. Sąd Okręgowy w W. ogłosił w

sprawie wyrok, a o rozprawie poprzedzającej jego wydanie zawiadomiony był radca

prawny DN. Piątego lipca 2006 r. DN złożył imieniem powoda wniosek o

sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem.

Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczony został radcy prawnemu DN 18 lipca

2006 r., a 1 sierpnia 2006 r. apelację od wyroku złożył imieniem powoda radca

prawny ZO, przedkładając przy tym udzielone mu pełnomocnictwo.

Ósmego stycznia 2007 r. radca prawny DN został wezwany o brakujące

pełnomocnictwo,

pod

rygorem

odrzucenia

apelacji.

W odpowiedzi

na

to

zarządzenie radca prawny ZO ponownie złożył pełnomocnictwo udzielone mu przez

powoda. O rozprawie apelacyjnej wyznaczonej na 5 kwietnia 2007 r. zawiadomiony

jednak został radca prawny DN.

Z art. 369 § 1 i 2 k.p.c. wynika, że apelację wnosi się do sądu, który wydał

zaskarżony wyrok, w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej

wyroku z uzasadnieniem. Jeżeli strona nie zażądała uzasadnienia wyroku

w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji, termin do wniesienia apelacji

biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia. Uzasadnienie

wyroku sporządza się na żądanie strony, zgłoszone w terminie tygodniowym od

dnia ogłoszenia sentencji wyroku, a w wypadku, o którym mowa w art. 327 § 2 – od

dnia doręczenia sentencji wyroku.

Z powyższego wynika, że termin do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku

rozpoczyna bieg niezależne od tego, czy strona była prawidłowo zawiadomiona

o rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku. Trafnie wskazał Sąd Apelacyjny, że

okoliczność ta mogłyby mieć znaczenie w razie badania ewentualnego wniosku

o przywrócenie terminu do podjęcia czynności procesowych prowadzących do

zaskarżenia wyroku. Nie ma zatem racji powód, o ile twierdzi, że termin do złożenia

wniosku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem nie zaczął dla niego w ogóle

biec. Termin ten rozpoczął bieg i byłby zachowany, gdyby sytuacja powoda

podlegała ocenie według reguł ustalonych w art. 369 § 1 k.p.c. Poza sporem jest,

że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie odpisu wyroku

z uzasadnieniem złożył imieniem powoda radca prawny, który nie przedłożył

pełnomocnictwa legitymującego go do działania w sprawie za powoda (art. 89

k.p.c.). Brak ten dostrzegł dopiero Sąd Apelacyjny, ale pomimo wezwania,

pełnomocnictwo nie zostało złożone do akt. Trudno przy tym zakładać, że

wezwanie o uzupełnienie pełnomocnictwa odnosiło się tylko do czynności

podejmowanych przed Sądem Apelacyjnym, skoro apelację imieniem powoda

sporządził, przedkładając pełnomocnictwo – radca prawny ZO.

Ostatecznie,

wobec

nie

wykonania

zarządzenia

obligującego

radcę

prawnego DN do wykazania, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i

doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem złożył imieniem powoda, czynność tę

Sąd Apelacyjny musiał pominąć, z takimi konsekwencjami, że zachowanie terminu

do zaskarżenia wyroku podlegało ocenie według reguł ustalonych w art. 369 § 2

k.p.c. W takich warunkach apelację złożoną przez powoda należało uznać za

spóźnioną. Powód zresztą kwestionuje to stanowisko, tylko o tyle, że nazywa je

nazbyt formalistycznym.

Oczywiście uprawnieniem powoda jest wykorzystanie tych środków, jakie

zostały stworzone w prawie krajowym i międzynarodowym dla zapewnienia ochrony

praw i wolności, do których powód się odwołuje. Wypada jednak zauważyć, że

zarzucana przez powoda nieważność postępowania w pierwszym rzędzie jest

przesłanką wznowienia postępowania (art. 401 pkt 2 k.p.c.), bo wystąpienie ze

skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest

możliwe dopiero wtedy, gdy uchylenie lub zmiana orzeczenia w drodze innych

przysługujących stronie środków prawnych.

Z przytoczonych względów zażalenie okazało się niezasadne i na podstawie

art. 39318 § 3 w związku z art. 397 § 2 i art. 385 k.p.c. podlegało oddaleniu.

Mając na uwadze sytuację materialną powoda, która zadecydowała

o przyznaniu mu zwolnienia od kosztów postępowania w sprawie oraz charakter

sprawy, na podstawie art. 102 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c., odstąpił Sąd Najwyższy od

obciążania powoda kosztami postępowania zażaleniowego.