I CZ 69/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 69/06

POSTANOWIENIE

Dnia 7 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z wniosku T. J.-P.

przy uczestnictwie R. P.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 listopada 2006 r.,

zażalenia wnioskodawczyni

na postanowienie Sądu Okręgowego w W.

z dnia 1 czerwca 2006 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

W dniu 23 marca 2006 r. wnioskodawczyni doręczono odpis postanowienia

Sądu Okręgowego w W. z dnia 14 lutego 2006 r. z uzasadnieniem. W dniu 23 maja

2006 r. wnioskodawczyni – reprezentowana przez pełnomocnika będącego

adwokatem – wniosła skargę kasacyjną od tego postanowienia. Skarga nie była

opłacona i zawierała wniosek o zwolnienie od „wpisu od skargi”.

W dniu 1 czerwca 2006 r. przewodniczący w Sądzie Okręgowym w W.

zarządził zwrot wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 102

ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

(Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) ze względu na niedołączenie do niego

oświadczenia obejmującego szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku,

dochodach i źródłach utrzymania wnioskodawczyni, o którym mowa w art. 102 ust.

2 powołanej ustawy. Postanowieniem wydanym tego samego dnia Sąd Okręgowy

odrzucił skargę kasacyjną jako nieopłaconą.

W zażaleniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 149 ust. 1 i art. 38 ust. 1

powołanej ustawy oraz art. 1302 § 3 k.p.c., wnosząc o uchylenie zaskarżonego

postanowienia. Zdaniem skarżącej, Sąd drugiej instancji błędnie zastosował nowe

przepisy o kosztach sądowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wbrew stanowisku skarżącej, Sąd drugiej instancji trafnie przyjął, że

zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych.

Podstawową zasadą prawa międzyczasowego w dziedzinie procesu

cywilnego jest zasada bezpośredniego działania ustawy nowej. Zasada ta

wyrażona została w art. XV § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Przepisy

wprowadzające Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 297 ze zm.).

Innymi słowy, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, przy wykonywaniu czynności

procesowych stosuje się prawo, które obowiązuje w czasie dokonywania czynności.

Wymieniona zasada ma zatem znaczenie ogólne w zakresie prawa procesowego

cywilnego (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

17 stycznia 2001 r. – zasadę prawną, III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 53,

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2003 r., IV CKN 310/01, niepubl.) i znajduje

również zastosowanie w odniesieniu do przepisów ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, skoro mają one charakter przepisów

prawa procesowego.

Istotny wyjątek od zasady bezpośredniego działania ustawy nowej

przewidziany został w art. 149 ust. 1 powołanej ustawy. Przepis ten stanowi, że

w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu

zakończenia postępowania w danej instancji, dotychczasowe przepisy o kosztach

sądowych. W rozpoznawanej sprawie wejście w życie ustawy nastąpiło po

zakończeniu postępowania przed Sądem drugiej instancji, natomiast wniesienie

skargi kasacyjnej od wydanego przez ten Sąd postanowienia miało miejsce już

w czasie jej obowiązywania.

Wniesienie

skargi

kasacyjnej

inicjuje

postępowanie

przed

Sądem

Najwyższym i – mimo że jest czynnością podejmowaną przed sądem drugiej

instancji – stanowi co do zasady pierwszą czynność postępowania kasacyjnego.

Jeżeli zatem wnioskodawczyni wniosła skargę kasacyjną w czasie obowiązywania

nowej ustawy o kosztach sądowych, to - zgodnie z zasadą bezpośredniego

działania ustawy nowej - w rachubę wchodzą tu przepisy tej ustawy. Tym samym

zawarty w zażaleniu zarzut naruszenia art. 149 ust. 1 nowej ustawy o kosztach

sądowych okazał się bezzasadny.

Skarżąca zarzuciła natomiast trafnie Sądowi drugiej instancji naruszenie art.

1302 § 3 k.p.c. W pierwszej kolejności należy uznać, że – mimo istotnej zmiany

przepisów o kosztach sądowych – nie stracił aktualności pogląd, że obowiązek

uiszczenia opłaty przy wniesieniu do sądu pisma jej podlegającego nie ogranicza

prawa żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Niedopuszczalne jest zatem

odrzucenie nieopłaconego środka zaskarżenia wniesionego przez profesjonalnego

pełnomocnika, jeżeli domagał się on jednocześnie w imieniu strony zwolnienia jej

od kosztów sądowych w zakresie obejmującym ten środek. Należy jednak

rozważyć, czy sankcja taka może być zastosowana w sytuacji, gdy wniosek

o zwolnienie od kosztów nie może odnieść zamierzonego skutku, gdyż podlega

zwrotowi przez przewodniczącego bez wezwania do uzupełnienia jego braków

formalnych, ze względu na niedołączenie do niego oświadczenia, o którym mowa

w art. 102 ust. 2 nowej ustawy o kosztach sądowych.

Hipoteza art. 1302 § 3 k.p.c. obejmuje jedynie wypadki wniesienia przez

profesjonalnych pełnomocników nienależycie opłaconych środków zaskarżenia

i środków odwoławczych. O nienależytym opłaceniu takiego środka mówić można

jedynie wówczas, gdy w chwili jego wniesienia istnieje obowiązek uiszczenia opłaty,

przy czym – co należy podkreślić – miarodajny jest tu moment wniesienia pisma

podlegającego opłacie. Jak już wskazano, złożenie wniosku o zwolnienie od

kosztów sądowych wyłącza obowiązek uiszczenia opłaty od pisma objętego

wnioskiem. Nie ma natomiast podstaw do uzależnienie takiego skutku od dalszych

losów procesowych wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Stanowiłoby to

bowiem w istocie rozszerzenie hipotezy art. 1302 § 3 k.p.c., co jest niedopuszczalne

ze względu na jego wyjątkowy charakter. W konsekwencji za nietrafne należy

uznać założenie przyjęte przez Sąd drugiej instancji, że odrzuceniu na podstawie

art. 1302 § 3 k.p.c. podlega nienależycie opłacona skarga kasacyjna podlegająca

opłacie stałej, wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika, do której dołączono

wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej, nawet jeżeli wniosek ten należało zwrócić

ze względu na niedołączenie do niego oświadczenia, o którym mowa w art. 102 ust.

2 nowej ustawy o kosztach sądowych.

W tym miejscu określić trzeba dalszy tryb postępowania po zwrocie wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych. Zagadnienie to nie było jeszcze przedmiotem

wypowiedzi Sądu Najwyższego. Należy jednak zauważyć, że podobna sytuacja

procesowa występuje po oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Według stanowiska utrwalonego w orzecznictwie i praktyce sądowej na gruncie

dotychczasowych

przepisów

o

kosztach

sądowych,

zgłoszenie

wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie, w której pismo wniesione przez

stronę osobiście lub przez jej pełnomocnika podlega opłacie w postaci wpisu

stałego lub stosunkowego, zobowiązuje sąd w razie odmownego załatwienia tego

wniosku do wezwania o uiszczenie opłaty na zasadach ogólnych (zob. uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1976 r., III CZP 11/76, OSNC 1976, nr 7-8,

poz. 162, oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1999 r., I CKN

1461/98, OSNC 1999, nr 11, poz. 196, i z dnia 31 maja 2006 r., IV CZ 40/06,

niepubl.). Stanowisko to zachowało aktualność na gruncie nowych przepisów

o kosztach sądowych. Tym samym, nadal trafne jest dotychczasowe zapatrywanie,

że – mutatis mutandis – w razie oddalenia zgłoszonego przez pełnomocnika strony

będącego radcą prawnym (adwokatem lub rzecznikiem patentowym) wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie poniesienia należnej od środka

odwoławczego lub środka zaskarżenia opłaty w wysokości stałej lub stosunkowej,

przewodniczący wzywa pełnomocnika do opłacenia tych środków w terminie

tygodniowym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2006

r., I CZ 81/06, niepubl.). Ze względu na podobieństwo sytuacji występującej po

oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i sytuacji istniejącej po

zwrocie tego wniosku, należy uznać, że również w tym ostatnim wypadku

przewodniczący powinien wezwać pełnomocnika do opłacenia skargi kasacyjnej

w terminie tygodniowym. Sąd drugiej instancji odrzucił tymczasem skargę

kasacyjną wnioskodawcy bez uprzedniego wezwania do uiszczenia wymaganej

opłaty.

Mimo trafności zarzutów skarżącej zażalenie podlega jednak oddaleniu, gdyż

zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c., skarga kasacyjna powinna zawierać

wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymaganie to

związane jest z instytucją tzw. przedsądu, uregulowaną w art. 398 9 k.p.c., a jego

spełnienie polega na wskazaniu, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne lub, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów lub, że zachodzi

nieważność postępowania lub, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Ponadto – co również nie jest bez znaczenia – w uzasadnieniu wniosku należy

przedstawić odrębną, pogłębioną argumentację prawną wskazującą na zaistnienie

powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Tymczasem

wnioskodawczyni

zaniechała

przedstawienia

jakiejkolwiek

argumentacji na poparcie postawionych tez o istnieniu potrzeby dokonania wykładni

bliżej nieokreślonych przepisów oraz o oczywistej zasadności skargi.

Skarga

kasacyjna

niezawierająca

któregokolwiek

z

elementów

konstrukcyjnych wymienionych w art. 398 § 1 k.p.c. dotknięta jest nieusuwalnym

brakiem skutkującym jej odrzuceniem przez sąd drugiej instancji w myśl art. 398 6 §

2 k.p.c. Taką właśnie sankcję zastosował Sąd Okręgowy w W.

Z podanych względów, na podstawie art. 398 14 i 3941 § 3 k.p.c., Sąd

Najwyższy oddalił zażalenie.

jc