I CZ 66/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 66/09

POSTANOWIENIE

Dnia 5 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Skarbu

Państwa

przeciwko PAN, A.J. i M.J.

o ustalenie nieważności umowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 listopada 2009 r.,

zażalenia strony powodowej na postanowienie Sądu Okręgowego w W.

z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 12 maja 2009 r. Sąd Okręgowy w W. odrzucił skargę

kasacyjną powoda - Skarbu Państwa - Ministra Skarbu Państwa od wyroku Sądu

Okręgowego w W. z dnia 28 listopada 2008 r. Sąd odwoławczy uznał, że skarżący

uchybił 2 - miesięcznemu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. W ocenie

Sądu termin ten upłynął w dniu 27 marca 2009 r., natomiast skarga została

wniesiona dopiero 4 kwietnia 2009 r. Sąd wyjaśnił, że termin liczył, uznając za

prawidłowe doręczenie odpisu wyroku dokonane powodowi na adres Ministra

Skarbu Państwa w dniu 28 listopada 2008 r., nie znalazł bowiem podstaw do

doręczenia tego orzeczenia Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

Powyższe

postanowienie

strona

powodowa

zaskarżyła

zażaleniem,

domagając się jego uchylenia w całości. Zarzuciła naruszenie art. 398 5 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 133 § 3 zd. 2 k.p.c. i art. 133 § 2 k.p.c. W przekonaniu powoda odpis

wyroku z uzasadnieniem prawidłowo powinien zostać doręczony Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa,

reprezentowania

Skarbu

Ministrowi Skarbu Państwa

jako

Państwa

organowi

przed

wyłącznie

Sądem

uprawnionemu

Najwyższym.

do

Doręczenie

uprawniało powoda do uznania tej czynności sądu

za niebyłą, ewentualnie do przyjęcia jej skuteczności dopiero od momentu, kiedy

powód przekazał Prokuratorii otrzymany odpis orzeczenia i jego motywów.

Złożenie skargi kasacyjnej nastąpiło przy uwzględnieniu drugiej koncepcji –

z dochowaniem terminu 2 miesięcy od chwili otrzymania przez Prokuratorię od

Ministra Skarbu Państwa (w dniu 4 lutego 2009 r.) odpisu wyroku z uzasadnieniem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jak wynika z art. 67 § 2 zd. 2 k.p.c. zakres zastępstwa procesowego Skarbu

Państwa, wykonywanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, określać

należy w oparciu o regulację zawartą w ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 169, poz. 1417 ze zm.). W art. 4 ust. 1 pkt 1

tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w chwili złożenia przez Ministra Skarbu

Państwa wniosku o doręczenie odpisu wyroku Sądu II instancji z uzasadnieniem

oraz w momencie realizacji tego wniosku przez Sąd) ustawodawca powierzył

Prokuratorii Generalnej wykonywanie wyłącznego zastępstwa procesowego Skarbu

Państwa przed Sądem Najwyższym, z wyłączeniem spraw wskazanych w art. 4

ust. 4, do których jednak nie zalicza się spór niniejszy. Zdaniem skarżącego

czynnością, która zapoczątkowuje konieczny udział Prokuratorii w postępowaniu

jest moment doręczenie odpisu wyroku sądu II instancji, ponieważ tylko

Prokuratoria uprawniona jest do podjęcia decyzji o potrzebie wniesienia skargi

kasacyjnej. Dlatego doręczenie tego odpisu musi być dokonane Prokuratorii, a nie

jednostce organizacyjnej Skarbu Państwa, której właściwość dla doręczeń,

wynikająca dotąd z art. 133 § 3 w zw. z § 2 k.p.c., zostaje z tą chwilą wyłączona

przez art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

Taki pogląd miał także zaakceptować Sąd Najwyższy w wyroku z 5 października

2007 r. (I CSK 223/07).

Stanowiska skarżącego nie można jednak przyjąć. Wskazane wyżej

przepisy, określające zakres uprawnień Prokuratorii do podejmowania czynności

w zakresie wyłącznego zastępstwa przewidzianego w art. 4 ust. 1 pkt 1 powołanej

ustawy (w brzmieniu obowiązującej przy podejmowaniu działań istotnych dla

rozstrzygnięcia o zasadności zażalenia), ograniczają je do „wyłącznego zastępstwa

procesowego Skarbu Państwa przed Sądem Najwyższym”. Są zatem węższe od

przewidzianego w art. 871 § 1 k.p.c. zakresu czynności objętych przymusem

profesjonalnego

zastępstwa

procesowego

w

postępowaniu

przed

Sądem

Najwyższym, które obejmuje także expressis verbis czynności procesowe związane

z

tym

postępowaniem,

a

podejmowane

przed

sądem

niższej

instancji.

Jednak nawet w wypadku tego ostatniego przepisu wniosek o doręczenie

orzeczenia sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem złożony na podstawie art.

§

k.p.c.

nie

jest

uznawany

za

czynność

procesową

związaną

z postępowaniem przed Sądem Najwyższym z uwagi na brak bezpośredniego

związku z postępowaniem przed tym Sądem. Złożenie przez stronę wniosku

o doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem nie oznacza nic innego, jak

wolę zapoznania się z motywami zapadłego orzeczenia i podjęcie decyzji, co do

ewentualnego wniesienia skargi kasacyjnej (por. postanowienia SN z dnia:

20 października 2005 r., IV CZ 99/05 -niepubl.; 18 stycznia 2008 r., V CZ 122/07 -

niepubl.; 5 września 2008 r., l CZ 67/08 - niepubl.; 29 czerwca 2006 r., IV CZ 52/06

- niepubl.). Wniosek kierowany jest do sądu II instancji i przez ten sąd realizowany

– nie można zatem ani jego złożenia, ani też doręczenia na jego podstawie

wnioskującemu żądanego odpisu orzeczenia i uzasadnienia uznać za przejaw

postępowania przed Sądem Najwyższym. Odwoływanie się przez skarżącego do

uprawnień Prokuratorii w zakresie decyzji o potrzebie wniesienia skargi kasacyjnej

nie może wpłynąć na odmienną ocenę. Możliwość terminowego przygotowania

i wniesienia skargi kasacyjnej przez Skarb Państwa w wystarczającym stopniu

zabezpiecza długi, 2-miesieczny termin do wystąpienia ze taką skargą oraz

ustanowiony w art. 12 ust. 2 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa

obowiązek niezwłocznego przekazania Prokuratorii przez podmiot reprezentujący

Skarb Państwa informacji i dokumentów zgromadzonych w sprawie wraz ze swoim

stanowiskiem

dotyczącym

zasadności

podjęcia

czynności

przed

Sądem

Najwyższym, szczegółowymi informacjami o przedmiocie postępowania oraz

dowodami w sprawie. Sposób uregulowania zasad współdziałania pomiędzy

jednostką organizacyjną Skarbu Państwa a Prokuratorią w art. 12 ust. 2 cytowanej

ustawy oraz w § 11 pkt 2 wykonawczego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów

z dnia 20 marca 2006 r. w sprawie zakresu i trybu współdziałania Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa przy wykonywaniu zastępstwa procesowego Skarbu

Państwa z podmiotami reprezentującymi Skarb Państwa (Dz.U. Nr 46, poz. 330)

wskazuje na pozostawienie zadań związanych z wystąpieniem o odpis orzeczenia

sądu odwoławczego i jego uzasadnienie oraz otrzymaniem tych dokumentów

w gestii podmiotów reprezentujących Skarb Państwa, a nie Prokuratorii jako

podmiotowi wyłącznie uprawnionemu do występowania za Skarb Państwa przed

Sądem Najwyższym. Szczególnie wyraźnie wynika to z określenia merytorycznej

zawartości stanowiska dotyczącego zasadności podjęcia czynności przed Sądem

Najwyższym, które podmiot reprezentujący powinien przekazać Prokuratorii wraz

z informacjami i dokumentacją. Stanowisko to, według § 11 pkt 2 rozporządzenia

wykonawczego, powinno odnosić się do treści uzasadnienia orzeczenia sądu

drugiej instancji, skargi kasacyjnej wniesionej przez inną stronę (uczestnika)

postępowania albo zagadnienia prawnego przedstawionego Sądowi Najwyższemu;

do stanowiska dołącza się całość materiałów zgromadzonych w sprawie

(akta podręczne). Oczywiste jest, że odniesienie się do treści uzasadnienia jest

możliwe tylko w wypadku jego otrzymania. A skoro podmiot reprezentujący Skarb

Państwa ma takie stanowisko przekazać Prokuratorii niezwłocznie po powzięciu

wiadomości o zaistnieniu okoliczności, które mogą uzasadniać podjęcie czynności

przed Sądem Najwyższym, to znaczy że do niego należy zadbanie o podjęcie

kroków

przygotowawczych,

kasacyjnej

i

jemu

należy

warunkujących

doręczyć

dopuszczalność

odpis

orzeczenia

z

złożenia

skargi

uzasadnieniem.

We wskazywanym przez skarżącego wyroku Sądu Najwyższego w sprawie I CSK

223/07 nie znalazł się wywód, wskazujący na przyjęcie przez ten Sąd odmiennego

stanowiska. Sąd jedynie stwierdził, że „dla Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa

termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął bieg od chwili doręczenia odpisu

wyroku sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem”, nie precyzując adresata,

któremu dokonano doręczenia. Nawet jednak przyjmując, że pogląd ten był

odmienny od zajętego w niniejszej sprawie – Sąd Najwyższy w aktualnym składzie

go nie podziela z przyczyn wyżej przedstawionych.

W konsekwencji Sąd Okręgowy w W. słusznie uznał, że termin do złożenia

skargi kasacyjnej rozpoczął bieg od chwili doręczenia 27 stycznia 2009 r. odpisu

wyroku tego Sądu z dnia 28 listopada 2008 r. wraz z uzasadnieniem Ministrowi

Skarbu Państwa do rąk pracownika Ministerstwa upoważnionego do odbioru pism.

Doręczenie to nastąpiło zgodnie z wymaganiami art. 133 § 2 w zw. z art. 133 § 3

zd. 2 k.p.c. W konsekwencji skarga wniesiona w dniu 4 kwietnia 2009 r., złożona

została po terminie określonym w art. 3985 § 1 k.p.c., który upłynął z dniem 27

marca 2009 r. Uzasadniało to jej odrzucenie na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c.

Z tych przyczyn zgodnie z postanowieniami art. 394 1 § 3 k.p.c. w zw. z art.

39814 k.p.c. zażalenie należało oddalić.