I CZ 65/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 65/14 POSTANOWIENIE Dnia 23 października 2014 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)‎SSN Grzegorz Misiurek‎SSA Elżbieta Fijałkowska (sprawozdawca) w sprawie z wniosku Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót Ogrodniczych Spółki ‎z o.o. w W.‎przy uczestnictwie H. R., Skarbu Państwa - Prezydenta m. W., J. L., W. M., Miasta W. ‎i J. R.‎o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym ‎w Izbie Cywilnej w dniu 23 października 2014 r.,‎zażalenia uczestnika postępowania Miasta W. ‎na postanowienie Sądu Okręgowego w W.‎z dnia 14 stycznia 2014 r. uchyla zaskarżone postanowienie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego ‎w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

UZASADNIENIE

Miejskie Przedsiębiorstwo Robót Ogrodniczych sp. z o.o. w W. wniosło w dniu 21 marca 2006 r. o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości o powierzchni 5.531 m2, położonej w W. przy ul. L., składającej się z 3 działek ewidencyjnych w obrębie 2-03-12 o numerach 44/1 - własność Skarbu Państwa, 44/2 - własność Z. R., J. B. i H. R. oraz 44/3 - własność Skarbu Państwa. Wnioskodawca wskazał, że jest użytkownikiem nieruchomości, stanowiącej funkcjonalną całość, na której prowadzi działalność gospodarczą od 1974 r. Utworzona została tam na podstawie decyzji lokalizacyjnej z 1969 r. baza zieleni.

Wnioskodawca jest następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego, a następnie komunalnego. Po modernizacji działka 44/2 została podzielona na dwie działki: o nr 44/4 - własność w ¼ W. M., w ¼ J. L. i w ½ H. R. oraz nr 44/5 - własność Z. R. W odniesieniu do pozostałych działek wnioskodawca cofnął wniosek, a sąd umorzył postępowanie.Postanowieniem z dnia 8 listopada 2012 r. Sąd Rejonowy w W. stwierdził, że m. W. nabyło przez zasiedzenie z dniem 7 października 2004 r. własność działek nr 44/5 o powierzchni 331 m2, położonej w W. przy ul.

L. 42 i 44/4 o powierzchni 88 m2, położonej w W. przy ul. N. z obrębu 2-03-12, opisanych na mapach sporządzonych przez Urząd Miasta W. Biuro Geodezji i Katastru z dnia 30 września 2011 r. o nr […] i […]. Mapy te Sąd uznał za integralną część orzeczenia oraz ustalił, że uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Na skutek apelacji uczestników J. L. i W. M., którzy zaskarżyli postanowienie w części, tj. co do pkt 1 obejmującego działkę 44/4, Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 14 stycznia 2014r. uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w W., pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.W uzasadnieniu Sąd Okręgowy stwierdził, że nie została rozpoznana istota sprawy, gdyż Sąd Rejonowy nie ustalił granic zasiadywanych działek, nie poczynił ustaleń co do tego, czy znajdują się one w posiadaniu wnioskodawcy oraz czy były przedmiotem wywłaszczenia w 1970 r.

Ponadto wskazał, że w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji kwestionowany był fakt, że cała zasiadywana działka jest w granicach ogrodzenia. Sąd stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie tworzy spójnej całości; rozważenia i chronologicznych dokładnych ustaleń wymaga kwestia władania nieruchomością, zaś ustalenie daty zasiedzenia na 7 października 2004 r. budzi wątpliwość co do jej prawidłowości. Ponadto drugą, wskazaną jako nie mniej istotną przyczyną uchylenia zaskarżonego orzeczenia, było naruszenie przepisów art. 217 § 1 w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety.

W ocenie Sądu Okręgowego, zaistniały przesłanki do zastosowania przepisu art. 386 § 4 k.p.c. tj. nierozpoznanie istoty sprawy i konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części.Zażalenie na postanowienie złożył uczestnik postępowania – m. W., zaskarżył je w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucał naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez przyjęcie, iż Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 379 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez wydanie orzeczenia z przekroczeniem granic zaskarżenia wyznaczonych apelacją uczestników J.

L. i W. M.; art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez sporządzenie pisemnego orzeczenia o treści, która nie pozwala zdekodować procesu myślowego Sądu drugiej instancji w zakresie przesłanek orzeczenia poza zakresem zaskarżenia wynikającym z apelacji uczestników J. L. i W. M.Żalący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zniesienie postępowania przed Sądem drugiej instancji w części dotyczącej nieruchomości położonej w W., stanowiącej działkę ew. nr 44/5 z obrębu 0312 2-03-12 i przekazanie sprawy w pozostałej części Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od uczestników J.

L. i W. M. kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, wedle norm przepisanych.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.Zakresem kontroli Sądu Najwyższego przy rozpoznawaniu przewidzianego w art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenia na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji objęte jest jedynie to, czy sąd odwoławczy prawidłowo zastosował art. 386 § 2 lub § 4 k.p.c. Ocena, czy istniała formalna, procesowa podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku (odpowiednio postanowienia w postępowaniu nieprocesowym) i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania powinna być przeprowadzona bez szerszego wdawania się w merytoryczne podłoże samej sprawy.

Sąd Najwyższy rozpatrując zażalenie, sprawdza jedynie, czy rzeczywiście doszło do nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo, że wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.), bądź też, że w rachubę wchodziła podstawa nieważności postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.). Kontrola Sądu Najwyższego w tak określonych granicach nie polega na merytorycznym badaniu apelacji ani stanowiska sądu drugiej instancji, co do przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie.Sąd Okręgowy w zasadzie powołał się na jedną przyczynę uchylenia orzeczenia wymagającą rozważenia, tj. nierozpoznanie istoty sprawy.

Wskazanie również, jako przyczyny uchylenia, na konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geodety, nie wyczerpuje przesłanki art. 386 § 4 k.p.c., że wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Oceny, czy sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się na podstawie analizy żądań pozwu (wniosku) i przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, nie zaś na podstawie ewentualnych wad postępowania wyjaśniającego, czy błędów w związku z subsumpcją ustalonych faktów pod normę materialnoprawną.

Przez pojęcie "nierozpoznania istoty sprawy" w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. należy rozumieć nierozstrzygnięcie o żądaniu stron, czyli niezałatwienie przedmiotu sporu (wyrok Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315; postanowienia Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 22; z 15 lipca 1998 r. II CKN 838/97; z 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98; wyroki Sądu Najwyższego z 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 Nr 3, poz. 36; z 21 października 2005 r., III CK 161/05; z 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2).

Wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna tego zwrotu pozwala na przyjęcie, że wszelkie inne wady rozstrzygnięcia, dotyczące naruszeń prawa materialnego, czy też procesowego (poza nieważnością postępowania i nieprzeprowadzeniem postępowania dowodowego w całości), nie uzasadniają uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że taka sytuacja nie miała miejsca. Wątpliwości Sąd Okręgowego budziły bowiem ustalenia odnoszące się do władania nieruchomością, które wynikały z wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia orzeczenia Sądu pierwszej instancji i ustalenia dotyczące daty zasiedzenia.

Wykazywane przez Sąd Okręgowy niedomagania w zakresie dotyczącym ustaleń faktycznych nie oznaczały zaniechania zbadania materialnej (istotnej) podstawy żądania wniosku. Tego rodzaju uchybienia oraz braki w postępowaniu dowodowym i uchybienia prawu materialnemu popełnione w procesie subsumpcji powinny być w systemie apelacji pełnej załatwiane bezpośrednio w postępowaniu apelacyjnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12; z dnia 20 czerwca 2014r.,I CZ 33/14).Nie jest uzasadnione rozważanie zarzutów naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 379 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., polegających na wydaniu orzeczenia z przekroczeniem granic zaskarżenia wyznaczonych apelacją uczestników J.

L. i W. M. oraz art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. które są nieadekwatne do celu i przeznaczenia instytucji zażalenia w jej kształcie normatywnym sprecyzowanym w art. 3941 § 11 k.p.c. Merytoryczne ustosunkowanie się do nich związane byłoby z bezpośrednią kontrolą trafności oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sądu drugiej instancji i oznaczałoby przejęcie przez Sąd Najwyższy jako zażaleniowy roli Sądu Najwyższego jako sądu kasacyjnego.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815 § 1 zd. pierwsze w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., postanowił jak w sentencji, a w zakresie orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego na podstawie art. 108 § 2 w zw. z art. 39821, art. 3941 § 3 k.p.c.