I CZ 62/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 62/09

POSTANOWIENIE

Dnia 6 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi E.P.

o wznowienie postępowania w sprawie z powództwa E.P.

przeciwko Spółdzielni "Z." w likwidacji i "Z." Spółce z o.o.

o zapłatę, zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Najwyższego

z dnia 1 kwietnia 2008 r.,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 listopada 2009 r.,

zażalenia skarżącego na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 czerwca 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 czerwca 2008 r. Sąd Apelacyjny

odrzucił skargę powoda o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym

postanowieniem tego Sądu z dnia 4 października 2007 r., odrzucającym apelację

powoda na podstawie art. 1302 § 3 i 4 zd. 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny stwierdził, że nie

występuje podstawa wznowienia z art. 4011 k.p.c., wskazana przez skarżącego,

bowiem powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2007 r.

P 39/06 (Dz. U. Nr 247, poz. 1845) uznał za niezgodny z Konstytucją art. 130 2 § 4

zdanie 1 w zw. z art. 494 § 1 k.p.c. tylko w zakresie w jakim w postępowaniu

w sprawach gospodarczych przewiduje, że sąd odrzuca nieopłacone zarzuty od

nakazu zapłaty wniesione przez przedsiębiorcę nie reprezentowanego przez

adwokata lub radcę prawnego, bez uprzedniego wezwania do uiszczenia należnej

opłaty. Wyrok ten zatem nie dotyczy innych środków zaskarżenia i środków

odwoławczych co sprawia, że art. 1302 § 4 zd. 2 k.p.c. nadal obowiązuje

w odniesieniu do apelacji wniesionej przez przedsiębiorcę nie reprezentowanego

przez adwokata lub radcę prawnego, a więc nie istnieje podstawa do wznowienia

postępowania przewidziana w art. 4011 k.p.c., wskazana przez powoda.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik powoda zarzucił

naruszenie

art.

4011

k.p.c.

stwierdzając,

że

powołany

wyrok

Trybunału

Konstytucyjnego powinien być interpretowany rozszerzająco, zgodnie z treścią jego

uzasadnienia, z którego wynika, że cała regulacja art. 130 2 § 4 zd. 1 k.p.c. jest

niezgodna z Konstytucją, a wyrok dotyczy jedynie zarzutów od nakazu zapłaty tylko

dlatego, że Trybunał był związany granicami przedstawionego mu pytania

prawnego. W piśmie z dnia 5 sierpnia 2008 r., stanowiącym uzupełnienie zażalenia,

skarżący podał jako dodatkową podstawę skargi o wznowienie postępowania wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie SK 20/07,

w wyniku którego regulacja art. 1302 § 4 zd.1 w zw. z art. 1302 § 3 k.p.c. została

uznana za niezgodną z konstytucją w zakresie przewidującym w postępowaniu

gospodarczym

odrzucenie

przez

sąd

wszystkich

nieopłaconych

środków

odwoławczych lub środków zaskarżenia, wniesionych przez przedsiębiorcę nie

reprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego, bez wezwania do

uiszczenia należnej opłaty. Wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4011 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania również

w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego

z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie

którego zostało wydane orzeczenie. Przepis ten, nawiązujący do art. 190 ust. 4

Konstytucji,

wskazuje,

że

wyrok

Trybunału

Konstytucyjnego

stwierdzający

niezgodność z Konstytucją jakiegoś przepisu wywołuje nie tylko skutek bezpośredni

w postaci utraty mocy obowiązującej tego przepisu, z chwilą ogłoszenia orzeczenia

(lub inną chwilą w nim wskazaną), lecz wywołuje też skutek pośredni, polegający

na otwarciu przez takie orzeczenie możliwości podważenia prawomocnego

rozstrzygnięcia sądowego przez żądanie wznowienia postępowania co do orzeczeń

wydanych wcześniej, na podstawie przepisu uznanego później za niezgodny

z Konstytucją. Przepisy art. 190 ust. 4 Konstytucji i art. 401 1 k.p.c. nie zawężają

kręgu podmiotów, którym służy skarga o wznowienie tylko do stron postępowania

w sprawie, w której została zainicjowana kontrola Trybunału, a zatem należy

uznać, że skarga o wznowienie służy stronom w każdej sprawie, w której przed

wydaniem orzeczenia Trybunału zapadło rozstrzygnięcie na podstawie przepisu

uznanego następnie przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją. Przeciwdziałaniu

destabilizacji prawnej do jakiej mogłoby dojść w wyniku takiego uregulowania

skutków pośrednich wyroków Trybunału Konstytucyjnego służy przewidziane w art.

407 § 2 k.p.c. ograniczenie krótkim, trzymiesięcznym terminem, możliwości

wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Termin ten biegnie od dnia wejścia

w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a jeżeli w chwili wydania

orzeczenia Trybunału, orzeczenie stanowiące przedmiot wznowienia nie było

jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został

następnie

odrzucony,

termin

biegnie

od

dnia

doręczenia

postanowienia

o odrzuceniu, a w wypadku wydania go na posiedzeniu jawnym- od dnia

ogłoszenia tego postanowienia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy

stwierdzić, że rację miał Sąd Apelacyjny uznając, iż w chwili wniesienia skargi

o wznowienie postępowania nie istniała podstawa wznowienia z art. 4011 k.p.c.

wskazana przez skarżącego, bowiem powołany przez niego wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2007 r. P 39/06 nie stwierdził niezgodności

z Konstytucją art. 1302 § 4 zd. 1 k.p.c. w zakresie, w jakim miał on zastosowanie

w postanowieniu zaskarżonym skarga o wznowienie postępowania, to jest

w zakresie, w jakim przewidywał odrzucenie w sprawach gospodarczych, bez

wzywania

do

uiszczenia

opłat,

nie

opłaconej

apelacji,

wniesionej

przez

przedsiębiorcę nie reprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego. Wyrok

ten nie mógł zatem stanowić podstawy przedmiotowej skargi o wznowienie

postępowania.

Jednakże w toku postępowania zażaleniowego doszło do zmiany stanu

prawnego, którą Sąd Najwyższy ma obowiązek wziąć pod uwagę przy

rozstrzyganiu zażalenia (art. 316 § 1 w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 397 § 2 k.p.c.). W dniu 26 czerwca 2008 r. Trybunał Konstytucyjny wydał

wyrok w sprawie SK 20/07 (Dz. U. Nr 122 poz.796), w którym stwierdził

niezgodność z Konstytucją

art. 1302 § 4 zd. 1 w zw. z art. 1302 § 3 k.p.c.,

w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.), w zakresie, w jakim

w

postępowaniu w sprawach gospodarczych przewiduje, że sąd odrzuca

nieopłacone

środki odwoławcze

lub

środki

zaskarżenia,

wniesione

przez

przedsiębiorcę nie reprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego, bez

uprzedniego wezwania do uiszczenia należnej opłaty. Wyrok ten stwierdza zatem

niezgodność z Konstytucją przepisu, na podstawie którego Sąd Apelacyjny

prawomocnym postanowieniem z dnia 4 października 2007 r. wydanym w sprawie

odrzucił apelację powoda, co jest przedmiotem obecnie rozpoznawanej skargi o

wznowienie postępowania. W piśmie stanowiącym uzupełnienie zażalenia,

pełnomocnik powoda wskazał ten wyrok jako „dodatkową” podstawę wznowienia i

niewątpliwie w świetle art. 4011 k.p.c. może on stanowić podstawę wznowienia

postępowania zakończonego wskazanym wyżej postanowieniem z dnia 4

października 2007 r.

Rozważenia wymaga, czy skarżący mógł w taki sposób uzupełnić podstawę

wznowienia i czy uczynił to w wymaganym terminie. Jak wskazano wyżej, zgodnie

z art. 407 § 2 k.p.c., powód mógł na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 26 czerwca 2008 r. wnieść skargę o wznowienie postępowania w terminie

3 miesięcy od dnia wejścia w życie tego orzeczenia, a więc w ciągu 3 miesięcy od

dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, co nastąpiło w dniu 10 lipca 2008 r.

Pismo stanowiące uzupełnienie zażalenia i wskazujące powyższy wyrok Trybunału

Konstytucyjnego, jako podstawę wznowienia wpłynęło do Sądu Apelacyjnego w

dniu 5 sierpnia 2008 r., a więc przed upływem trzymiesięcznego terminu od dnia

wejścia w życie wyroku Trybunału, wobec czego termin wskazany w art. 407 § 2

k.p.c. został zachowany. Z uwagi na charakter postępowania zażaleniowego i

zakres kognicji Sądu w tym postępowaniu należy przyjąć, że jeżeli sąd odrzucił

skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 401 1 k.p.c. uznając, że

wskazany jako podstawa wznowienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczy

przepisu stanowiącego podstawę wydania zaskarżonego orzeczenia, a w toku

postępowania

zażaleniowego

zapadł i wszedł

w życie

wyrok

Trybunału

Konstytucyjnego, który w świetle art. 4011 k.p.c. może być podstawą takiego

wznowienia, skarżący może skutecznie powołać się na tę podstawę dopiero w

postępowaniu zażaleniowym, jeżeli uczyni to w terminie określonym w art. 407 § 2

k.p.c. W przeciwnym wypadku mógłby bowiem zostać w ogóle pozbawiony

możliwości wznowienia postępowania na podstawie tego wyroku Trybunału z uwagi

na krótki termin wznowienia, przewidziany w tym przepisie.

Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 16 w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie.