I CZ 61/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 61/06

POSTANOWIENIE

Dnia 10 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

w sprawie z wniosku R. K.

przy uczestnictwie R. K.

przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w […]

o uznanie wyroku sądu zagranicznego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 10 listopada 2006 r.,

zażalenia wnioskodawczyni

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 czerwca 2006 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2006 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek

wnioskodawczyni o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty od skargi

kasacyjnej. W uzasadnieniu wyraził pogląd, że opłacenie środka odwoławczego nie

jest odrębną czynnością procesową i z tego względu nie może być skutecznie

wniesiony wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty od tego rodzaju

środka zaskarżenia. Skoro postanowienie z uzasadnieniem zostało doręczone

pełnomocnikowi wnioskodawczyni w dniu 7 lutego 2006 r., skarga kasacyjna

została wniesiona w dniu 7 kwietnia 2006 r., a opłata uiszczona w dniu 8 kwietnia

2006 r., tj. po terminie, to podlegała odrzuceniu na podstawie art. 398 6 § 2 k.p.c.

W

zażaleniu

pełnomocnik

wnioskodawczyni

wniósł

o

uchylenie

zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przywrócenie terminu może dotyczyć czynności procesowej, przy

czym równocześnie z jego wniesieniem strona powinna jej dokonać (art. 168 § 1

k.p.c.). Czynnością procesową jest wniesienie środka zaskarżenia, który powinien

spełniać wymagania formalne i zostać należycie opłacony. Środek zaskarżenia od

którego nie została uiszczona opłata w prawidłowej wysokości podlega odrzuceniu

(art. 130 § 3 k.p.c.).

W

judykaturze

kilkakrotnie

wyrażono

pogląd,

że

opłacenie

środka

odwoławczego nie jest odrębną czynnością procesową w rozumieniu art. 169 § 3

k.p.c.. lecz stanowi jej element, (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

7 czerwca 2002 r., IV CZ 92/02, niepublikowane, z dnia 12 lipca 1957 r. l CZ

131/57, OSPiKA 1958, nr 4, poz. 103 oraz z dnia 27 stycznia 2005 r., II UZ 48/04,

niepublikowane) i z tego względu wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia

opłaty od środka odwoławczego nie może być skutecznie wniesiony.

Wyrażano także stanowisko przeciwne (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego:

z dnia 2 września 1981 r., II CZ 107/81 niepublikowane, z dnia 20 września 2002 r.,

III RN 140/01. OSNP 2003, nr 17. poz. 411 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia

17 lipca 1979, IV CR 232/79, OSPiKA 1980. nr 7-8, poz. 143).

De lega lata, tj. po wejściu w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398, dalej „u.k.s.c.") art. 130

§ 1 k.p.c. odpowiada treści art. 137 d.k.p.c. i obejmuje swą hipotezą zarówno braki

formalne jak i fiskalne pisma procesowego. Powrót do koncepcji unormowania

obydwu

tych

kwestii

w kodeksie

postępowania

cywilnego

jest

wyrazem

podobieństwa pomiędzy postępowaniem związanym z nienależytym uiszczeniem

opłat sądowych, a postępowaniem w przedmiocie uzupełnienia braków formalnych

pism procesowych. Po wprowadzeniu ostatnich zmian legislacyjnych w literaturze

został nawet wyrażony pogląd, zbyt daleko idący, że nieuiszczenie należnej opłaty

jest brakiem formalnym pisma.

Choć więc nadal występują odrębności pomiędzy tymi postępowaniami,

zwłaszcza w regulacji skutków braków formalnych i fiskalnych, to podobieństwo

tych unormowań przemawia za tym aby kwestę dopuszczalności przywracania

terminu do usunięcia braków formalnych pism procesowych oraz do uiszczania

opłat od tych czynności procesowych traktować podobnie. Skoro w judykaturze

dominuje pogląd o przywracalności terminu do uzupełnienia braków formalnych

pism procesowych (por. np. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia

1967 r. l CZ 149/66, OSNCP 1967, nr 9, poz. 186), a w doktrynie jest on

w zasadzie jednolity, to powinno się także dopuścić możliwość przywrócenia

terminu do uzupełnienia braków w zakresie opłat sądowych.

W piśmiennictwie zwrócono uwagę, że nieprzywracalne są tylko terminy

długie (por. np. art. 169 § 4 k.p.c., art. 408 k.p.c.), gdy tymczasem terminy do

uiszczenia opłat, podobnie jak do uzupełnienia braków formalnych, nie posiadają tej

cechy, czyli kwalifikują się z tego względu do terminów przywracalnych. Na gruncie

art. 130 § 1 k.p.c. i art. 1302 § 2 k.p.c. jest to w zasadzie termin tygodniowy,

a w wypadkach objętych hipotezami art. 1302 § 1 i 3 k.p.c., terminem tym jest

nawet ściśle określona chwila, tj. wniesienie do sądu pisma procesowego

podlegającego opłacie.

Gdy środek zaskarżenia z brakiem fiskalnym został wniesiony w terminie

i nieodrzucony, gdyż skarżący wcześniej wystąpił z wnioskiem

o przywrócenie

terminu do wniesienia opłaty, to zgodnie z wymaganiem zawartym w art. 169 § 3

k.p.c. powinien on jednocześnie uiścić należną opłatę sądową. Brak jest natomiast

w takim wypadku podstaw do zażądania ponownego wniesienia takiego środka

gdyż uprzednio wniesiony zachował jeszcze byt prawny. Jest to argument

przemawiający za tym aby przyjąć, że uiszczenie opłaty od pozwu, lub środka

zaskarżenia stanowi jednak odrębną, choć akcesoryjną, czynność procesową

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 1979 r., IV CR 232/79, OSPIKA

1980, nr 7 - 8. poz. 143).

Za dokonaną wykładnią przemawia także - utrzymany już na gruncie obecnie

obowiązującej ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - kierunek

judykatury akceptujący zapatrywanie, że w razie oddalenia zgłoszonego przez

profesjonalnego pełnomocnika wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych

w zakresie poniesienia należnej od środka zaskarżenia opłaty stałej lub

stosunkowej przewodniczący wzywa pełnomocnika do opłacenia tego środka

w terminie

tygodniowym

(por.

postanowienie

Sądu

Najwyższego

z

dnia

4 października 2006 r., l CZ 81/06, niepublikowane).

Odrzucenie środka zaskarżenia niweczy wszelkie skutki procesowe

związane z jego wniesieniem i dlatego nie można traktować środka odwoławczego

prawomocnie odrzuconego jako ponownie wniesionego wraz z wnioskiem o

przywrócenie terminu (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11

sierpnia 1999 r., III CKN 367/99, OSNC 2000, nr 3, poz. 47 oraz uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000r. III ZP 1/2000, OSNC

2001, nr1, poz. 1).

Według art. 10 u.k.s.c. obowiązek uiszczenia opłaty sądowej powstaje

dopiero w chwili wniesienia do sądu pisma podlegającego opłacie. Z treści tego

przepisu wynika, że wniosek o przywrócenie terminu

do uiszczenia opłaty od

środka odwoławczego może być skutecznie wniesiony tylko wtedy, gdy środek taki

został faktycznie wniesiony, lecz nie został w terminie opłacony, jak również pod

warunkiem, że nie został jeszcze odrzucony. Uprawomocnienie się postanowienia

o odrzuceniu nieopłaconego w terminie środka odwoławczego wniesionego od

orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie powoduje, że takie postanowienie

jest wiążące dla sądu (art. 365 k.p.c.) i jako kończące postępowanie w sprawie nie

może być więc uchylone na podstawie art. 359 k.p.c.

Niezaskarżalne, gdyż nie kończące postępowania w sprawie (por. np.

uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego: z dnia 24 listopada 1998 r.,

III CZP 44/98, OSNC 1999, nr 5, poz. 87, z dnia 31 maja 2000 r.,, III CZP1/00,

OSNC 2001, nr 1, poz.1 i z dnia 6 października 2000 r., III CZP 31/00, ONSC 2001,

nr 2, poz. 22 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2005 r.,

III CNP 4/05, Biul. S.N. 2005, nr 10, s. 14) postanowienie o oddaleniu wniosku

o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej wywarło wpływ

na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do odrzucenia skargi kasacyjnej. Badanie na

podstawie art. 380 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. i art. 3943 § 3 k.p.c. w wyniku tzw.

uprzedniej kontroli prawidłowości tego orzeczenia przy rozpoznawaniu zażalenia na

odrzucenie skargi kasacyjnej jest dopuszczalne (por. np. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 8 marca 2000 r., l CZ 259/99, z dnia 15 stycznia 2001,

II CZ197/04, z dnia 23 września 2004 r., III CZ 71/04 niepublikowane i z dnia

21 listopada 2001 , l CZ 165/01, OSNC 2002, nr 7-8, poz. 102). Warunkiem jednak

takiej kontroli niezaskarżalnego postanowienia, które miało wpływ na wynik sprawy,

jest

zamieszczenie

w

środku

odwoławczym

stosownego

wniosku

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 września 2004 r., III CZ 71/04

niepublikowane i z dnia 15 stycznia 2001 r., l PZ 85/00, OSNP 2002 nr 19, poz.

464). Gdy w sprawie występuje profesjonalny pełnomocnik wniosek powinien być

jednoznacznie sformułowany, gdyż nie ma podstaw do przypisywania pismom

przez niego wnoszonym treści wprost w nich nie wyrażonych (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2005 r., II CZ 197/04 i powołane już z dnia

4 października 2006 r., l CZ 81/06, niepublikowane)

Skarżący takiego wniosku w zażaleniu nie zawarł, a same tylko rozważania

dotyczące nietrafności poglądu o niedopuszczalności wniosku o przywrócenie

terminu do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej nie mogą wywołać skutku

określonego w art. 380 k.p.c.

Z tych względów na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. Sąd

Najwyższy orzekł jak w sentencji.

db