I CZ 59/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 59/13

POSTANOWIENIE

Dnia 19 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Agnieszka Piotrowska

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej S. […]

przy uczestnictwie A. D.-P.

o wpis wzmianki o przyłączeniu się do toczącej egzekucji,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 19 czerwca 2013 r.,

zażalenia wnioskodawczyni

na postanowienie Sądu Okręgowego w W.

z dnia 6 lutego 2013 r.,

odrzuca zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2012 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek

Wspólnoty Mieszkaniowej „S.” o dokonanie wpisu w dziale III księgi wieczystej

wzmianki o przyłączeniu się do egzekucji (art. 927 k.p.c.) z nieruchomości A. D.-P.

Wnioskodawczyni

zaskarżyła

to

postanowienie

apelacją.

Sąd

Okręgowy

postanowieniem z dnia 20 września 2012 r. oddalił apelację wnioskodawczyni, a

postanowieniem z dnia 6 lutego 2013 r. odrzucił jej skargę kasacyjną na oddalenie

apelacji. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 lutego 2013 r. Sąd Okręgowy

wyjaśnił, że w sprawach wieczystoksięgowych o wpisy ostrzeżeń i wzmianek

skarga kasacyjna na postanowienie sądu drugiej instancji jest niedopuszczalna.

Postanowienie sądu drugiej instancji w tych sprawach nie jest orzeczeniem co do

istoty sprawy w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c.

Na

postanowienie

wnioskodawczyni

wniosła

Sądu

Okręgowego

zażalenie

z

w postaci

dnia

lutego

elektronicznej.

2013

r.

Pełnomocnik

wnioskodawczyni, wezwany do uzupełnienia braków zażalenia przez podpisanie

jego wydruku, odmówił wezwaniu. Wyjaśnił, że zażalenie opatrzył bezpiecznym

podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego

certyfikatu, a taki podpis jest równoważny podpisowi odręcznemu. W ocenie

pełnomocnika wnioskodawczyni, opatrzenie zażalenia bezpiecznym podpisem

elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu

umożliwia - nie wdrożony, jego zdaniem, właściwie w Polsce - art. 5 ust. 1

dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 1999/93/WE z dnia 13 grudnia 1999 r.

w sprawie wspólnotowych ram w zakresie podpisów elektronicznych (Dz. Urz. UE

2000 L nr 13, s. 12 - dalej: „dyrektywa 1999/93/WE”).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniesienie środka odwoławczego drogą elektroniczną jest dopuszczalne –

jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 maja 2012 r., III CZP 9/12 - tylko

wtedy, gdy przepis szczególny tak stanowi. Choć regulacje zawarte w art. 125 § 2 1,

art. 126 § 5, art. 50531 i art. 6943 k.p.c. pozwalają na wyróżnienie, obok tradycyjnej

(papierowej), także elektronicznej postaci pisma procesowego, wniesienie pisma

procesowego drogą elektroniczną może być zrównane pod względem skutków

prawnych z wniesieniem pisma procesowego w postaci tradycyjnej tylko w razie

istnienia odpowiedniej infrastruktury technicznej, pozwalającej sądowi odbierać

pisma procesowe w postaci elektronicznej w sposób dostosowany do ich funkcji

i uwzględniający doniosłość wyrażonych w nich oświadczeń stron (czynności

procesowych); tak jak to ma miejsce w przypadku elektronicznego postępowania

upominawczego (art. 50528 i nast. k.p.c.). Jeżeli w zakresie danego postępowania

takiej infrastruktury nie ma, w związku z czym nie ma także przepisu szczególnego

dopuszczającego

składanie

pism

procesowych

w

postaci

elektronicznej,

skuteczność prawną wniesionemu drogą elektroniczną pismu procesowemu może

zapewnić tylko złożenie na wezwanie sądu, tj. w trybie art. 130 § 1 w związku z art.

126 § 1 pkt 4 k.p.c., własnoręcznego podpisu na wydruku. Bezpieczny podpis

elektroniczny weryfikowany za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu do

tego nie wystarcza. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego są przepisami

odrębnymi w rozumieniu art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie

elektronicznym (Dz.U.2013.262) i wyłączają w odniesieniu do pism procesowych

zrównanie skutków prawnych dokumentów podpisanych własnoręcznie oraz

danych

w

postaci

elektronicznej

opatrzonych

bezpiecznym

podpisem

elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu.

Za nietrafne należy uznać twierdzenia wnioskodawczyni o braku prawidłowej

recepcji art. 5 ust. 1 dyrektywy 1999/93/WE w zakresie procedury cywilnej

i wynikającej

stąd

bezpośredniej

skuteczności

tego

przepisu

w

Polsce,

pozwalającej wnioskodawczyni na złożenie zażalenia w niniejszej sprawie

w postaci elektronicznej.

Zgodnie z art. 288 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

(dawniej art. 249 Traktatu ustanawiające Wspólnotę Europejską) dyrektywa wiąże

państwo członkowskie jedynie w odniesieniu do rezultatu, który ma być za

jej pomocą osiągnięty; formy i środki urzeczywistnienia tego rezultatu są

pozostawione do swobodnego wyboru organów krajowych. Swoboda, jaką mają

państwa członkowskie, przy wyborze środków zmierzających do osiągnięcia celów

określonych

w

dyrektywie,

sprawia,

że

przepisy

bezpośrednio nie kształtują sytuacji prawnej jednostki.

dyrektywy

w

zasadzie

Tylko wyjątkowo dopuszcza się możliwość bezpośredniego powołania się

przez

jednostkę

względem

państwa

członkowskiego

na

przewidziane przepisami dyrektywy niewdrożonej prawidłowo: gdy

uprawnienie

treść tego

uprawnienia jest jasna, bezwarunkowa i z istoty swej nie wymaga wydawania

odrębnego aktu prawnego. (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości z dnia:

4 grudnia 1974 r., C-41/74, /sprawa Yvonne van Duyn przeciwko Home Office/;

5 kwietnia 1979 r., C-148/78 /sprawa Pubblico Ministero przeciwko Tullio Ratti/;

19 stycznia 1982 r., C-8/81 /sprawa Ursula Becker przeciwko Finanzamt MünsterInnenstadt/; 26 lutego 1986 r., C-152/84 /sprawa M.H. Marshall przeciwko

Southampton and South-West Hampshire Area Health Authority (Teaching)/;

12 lipca 1990 r., C-188/89 /sprawa A. Foster i in. przeciwko British Gas plc/;

19 listopada 1991 r., C-6/90 oraz C-9/90 / sprawy Andrea Francovich przeciwko

Rebublice Włoskiej oraz Danila Bonifaci i in. przeciwko Rebublice Włoskiej/;

5 października 2004 r., C-397-403/01 /sprawy Bernhard Pfeiffer i in. przeciwko

Deutsches Rotes Kreuz, Kreisverband Waldshut eV/).

W sprawie nie ma podstaw do takiego wyjątkowego bezpośredniego

zastosowania art. 5 ust. 1 dyrektywy 1999/93/WE.

Przede wszystkim celem dyrektywy 1999/93/WE nie było przyznanie

jednostkom

uprawnienia

do

wnoszenia

w postaci elektronicznej środków

odwoławczych lub innych środków zaskarżenia w postępowaniu przed sądem

państwa członkowskiego, ani do opatrywania takich środków zaawansowanym

podpisem elektronicznym. Z art. 5 ust. 1 dyrektywy 1999/93/WE wynikają dwa

nakazy skierowane do państwa członkowskiego. Jeden (ust. 1 lit. b i ust. 2) dotyczy

zagwarantowania dopuszczenia zaawansowanych podpisów elektronicznych jako

dowodów w postępowaniu sądowym. Nakaz ten

może być w prowadzonych

rozważaniach od razu pominięty jako wyraźnie pozostający bez związku

z dopuszczalnością wnoszenia środków odwoławczych lub innych środków

zaskarżenia. Drugi nakaz (ust. 1 lit. a) dotyczy zapewnienia, aby kwalifikowany

podpis elektroniczny spełniał w odniesieniu do danych w postaci elektronicznej

prawny wymóg podpisu w takim samym stopniu, jak podpis własnoręczny

w odniesieniu do danych na papierze. Zrównanie w odniesieniu do czynności

procesowych obejmujących środki zaskarżenia skutków zaawansowanego podpisu

elektronicznego ze skutkami własnoręcznego podpisu musi jednak respektować

swoistość tych czynności, wyrażającą się tym, że są one adresowane do sądu

i dotyczą władzy sądowniczej, w związku czym mają charakter publicznoprawny.

Jeżeli celem prawodawcy unijnego byłoby przyznanie jednostce w art. 5 ust.

1 dyrektywy 1999/93/WE skutecznego względem państwa członkowskiego

uprawnienia do wnoszenia w postaci elektronicznej środków odwoławczych lub

innych środków zaskarżenia w postępowaniu sądowym, to musiałoby to mieć taką

postać jak w art. 16 rozporządzenia (WE) nr 1896/2006 Parlamentu Europejskiego

i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. ustanawiającego postępowanie w sprawie

europejskiego nakazu zapłaty (Dz. Urz. UE 2006 L nr 399, s. 1). W art. 16 ust. 4

tego rozporządzenia przewidziano, że sprzeciw od europejskiego nakazu zapłaty

wnosi się w formie papierowej lub za pomocą innego środka komunikacji, w tym

komunikacji elektronicznej, akceptowanego przez państwo członkowskie wydania

i dostępnego dla sądu wydania. Według art. 16 ust. 5 tego rozporządzenia sprzeciw

tylko wtedy, gdy jest - stosownie do art. 16 ust. 4 - składany w postaci

elektronicznej, musi być podpisany zgodnie z art. 2 ust. 2 dyrektywy 1999/93/WE,

a podpis taki uznany w państwie członkowskim wydania bez możliwości

uzależnienia od dodatkowych wymagań. Taki podpis nie jest jednak wymagany,

jeżeli w sądach państwa członkowskiego wydania funkcjonuje alternatywny system

komunikacji elektronicznej, do którego dostęp ma określona grupa uprzednio

zarejestrowanych uwierzytelnionych użytkowników, i który umożliwia bezpieczną

identyfikację tych użytkowników (por. także art. 7 ust. 5 i 6 powoływanego

rozporządzenia w odniesieniu do pozwu o wydanie europejskiego nakazu zapłaty).

Celem dyrektywy 1999/93/WE - jak wynika z art. 1 ust. 1 oraz pkt 4

preambuły - było zapewnienie właściwego funkcjonowania wspólnego rynku

w zakresie swobodnego przepływu towarów i usług w płaszczyźnie komunikacji

elektronicznej

i

handlu

elektronicznego.

Zróżnicowanie

skutków

prawnych

wynikłych ze stosowania podpisu elektronicznego w porządkach prawnych

poszczególnych państw członkowskich mogłoby stanowić bariery ograniczające tę

swobodę.

Co prawda w punktach 7 i 19 preambuły dyrektywy 1999/93/WE wspomina

się o stosowaniu podpisów elektronicznych w dziedzinie komunikacji pomiędzy

administracją (władzami) a obywatelem, także w sferze wymiaru sprawiedliwości,

jednak komunikacja ta nie może być utożsamiana z wnoszeniem środków

odwoławczych lub innych środków zaskarżenia (podobnie Sąd Najwyższy

w postanowieniu dnia 26 marca 2009 r., I KZP 39/08).

W konsekwencji, wykładnia przepisów art. 5 ust. 2 ustawy o podpisie

elektronicznym oraz art. 125 § 21 i art. 126 § 5 k.p.c. dokonywana

z uwzględnieniem celu dyrektywy 1999/93/WE (por. w związku z tym wyroki

Trybunału Sprawiedliwości z dnia: 10 kwietnia 1984 r., C-14/83 /sprawa Sabine

von Colson i Elizabeth Kamann przeciwko Land Nordrhein-Westfallen/; 13 listopada

1990 r., C-106/89 /sprawa Marleasing SA przeciwko La Comercial Internacional de

Alimentación SA/; 14 lipca 1994 r., C-91/92 / sprawa Paola Faccini Dori przeciwko

Recreb Srl./; 5 października 2004 r., C-397-403/01 /sprawy Bernhard Pfeiffer i in.

przeciwko Deutsches Rotes Kreuz, Kreisverband Waldshut eV/) nie uprawnia do

przyjęcia, że wobec

braku w Kodeksie postępowania cywilnego przepisu

szczególnego, który by to dopuszczał,

strona postępowania sądowego,

uregulowanego w tym kodeksie może wnieść środek odwoławczy lub środek

zaskarżenia w postaci elektronicznej albo opatrzyć go podpisem elektronicznym.

Odmienny

pogląd

w

podobnej

kwestii

wyrażony

przez

Naczelny

Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2012 r., I OSK 1317/12,

nie przekonuje.

Przewidzianego w art. 5 ust. 1 lit. a dyrektywy 1999/93/WE nakazu

zapewnienia, aby kwalifikowany podpis elektroniczny spełniał w stosunku do

danych w postaci elektronicznej prawny wymóg podpisu w takim samym stopniu,

jak podpis własnoręczny w stosunku do danych na papierze, nie można byłoby

w odniesieniu do środków odwoławczych lub innych środków zaskarżenia w postaci

elektronicznej uznać za nakaz samoistny, tj. taki, którego realizacja nie wymaga

wydania przez państwo członkowskie odrębnego aktu prawnego. W uchwale Sądu

Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r., III CZP 9/12, trafnie przyjęto, że umożliwienie

stronom dokonywania czynności procesowych w postaci elektronicznej albo

opatrywania ich podpisem elektronicznym wymaga wprowadzenia regulacji

dotyczącej infrastruktury technicznej służącej sądom do odbierania danych

obejmujących czynności procesowe dokonane w takiej postaci.

W odniesieniu do postępowania toczącego się w niniejszej sprawie takiej

regulacji brak.

Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 6 § 3

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

jw