I CZ 53/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 53/11

POSTANOWIENIE

Dnia 9 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSA Marek Machnij (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa B. G.

przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej P. w W.

o ustalenie nieistnienia uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 września 2011 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 2 marca 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie:

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 2 marca 2011 r. odrzucił apelację

powódki od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 25 listopada 2010 r. i zasądził od

powódki na rzecz pozwanej kwotę 135 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Apelacyjny stwierdził, że

apelacja została wniesiona przez osobę, która nie może pełnić funkcji

pełnomocnika w postępowaniu cywilnym w oparciu o przepis art. 87 § 1 k.p.c. Sąd

Apelacyjny nie podzielił stanowiska powódki, że możliwość pełnienia powyższej

funkcji przez ustanowionego przez nią pełnomocnika może wynikać z istniejącego

między nimi stałego stosunku zlecenia, udokumentowanego przedłożoną do akt

sprawy umową stałego zlecenia z dnia 22 czerwca 2010 r., na mocy której

zleceniobiorca zobowiązał się do prowadzenia kompleksowej obsługi interesów

prawnych zleceniodawcy (tj. powódki) przed organami Spółdzielni Budowlano –

Mieszkaniowej „P.” w W. w zakresie przygotowywania pism, wniosków, skarg etc.,

dotyczących

spraw

związanych

z

wykonywaniem

praw

i obowiązków

zleceniodawcy – członka wymienionej Spółdzielni.

Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę, że po myśli art. 87 § 1 k.p.c.

o dopuszczalności

wyłącznie

fakt

udzielenia

pozostawania

pełnomocnictwa

pełnomocnika

procesowego

w

stałym

nie

decyduje

stosunku

zlecenia

z mocodawcą, ale ponadto wymaga się, aby konkretna sprawa wchodziła w zakres

tego zlecenia. Zachodzi to wówczas, gdy przedmiot sprawy, tj. żądanie pozwu

i jego podstawa faktyczna, obejmuje czynność prawną lub usługę wchodzącą

w zakres zlecenia. Taka sytuacja nie występuje w niniejszej sprawie, w której

umowa stałego zlecenia została zawarta już po jej wszczęciu, wobec czego nie

może być mowy o tym, aby przedmiot tej sprawy wchodził w zakres udzielonego

zlecenia.

Ustalenie, iż pełnomocnik powódki, który wniósł apelację w jej imieniu, nie

może pełnić tej funkcji w postępowaniu cywilnym, skutkuje ponadto wykluczeniem

możliwości potwierdzenia przez samą stronę czynności dokonanych przez tę

osobę, więc apelacja podlegała odrzuceniu na podstawie art. 370 k.p.c. w zw. z art.

373 k.p.c.

W zażaleniu na powyższe postanowienie powódka wniosła o jego uchylenie.

W uzasadnieniu zażalenia zakwestionowała pogląd Sądu Apelacyjnego, że

przedmiot niniejszej sprawy nie może wchodzić w zakres udzielonego zlecenia z tej

przyczyny, iż umowa stałego zlecenia została zawarta już po wszczęciu niniejszej

sprawy. Wskazała, że ten pogląd jest oczywiście błędny, ponieważ umowa stałego

zlecenia została zawarta w dniu 22 czerwca 2010 r., a przedmiotowa sprawa

została wszczęta pozwem wniesionym w dniu 6 lipca 2010 r., a zatem w tej dacie

umowa stałego zlecenia już istniała. Ponadto zakwestionowała stanowisko, iż stałe

zlecenie, stanowiące podstawę udzielenia pełnomocnictwa procesowego, nie może

dotyczyć spraw mających swoje źródło w zdarzeniach zaistniałych przed

zawarciem takiej umowy.

Pozwana nie ustosunkowała się do zażalenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Skarżący trafnie zarzucił, że Sąd Apelacyjny – pomimo prawidłowego

ustalenia, iż pozew w niniejszej sprawie został wniesiony w dniu 6 lipca 2010 r.,

a umowa stałego zlecenia między powódką a jej pełnomocnikiem G. N. została

zawarta w dniu 22 czerwca 2010 r. – przyjął błędny wniosek o zawarciu w/w umowy

już po wszczęciu przedmiotowej sprawy. Ta okoliczność nie miała jednak

decydującego znaczenia dla oceny zasadności obecnego zażalenia. Przede

wszystkim wziąć bowiem trzeba pod uwagę relacje, jakie w świetle art. 87 § 1 k.p.c.

powinny zachodzić między istnieniem stałego stosunku zlecenia a udzieleniem

przez stronę pełnomocnictwa procesowego osobie pozostającej z nią w takim

stosunku. Chodzi o to, że istnienie stałego stosunku zlecenia powinno

w konkretnym wypadku mieć charakter niejako pierwotny w stosunku do udzielenia

pełnomocnictwa procesowego w danej sprawie. Oznacza to, iż najpierw powinien

istnieć między stroną a jej pełnomocnikiem procesowym stały stosunek zlecenia,

a dopiero potem możliwe jest udzielenie takiemu zleceniobiorcy pełnomocnictwa

procesowego, ale jedynie wtedy, gdy konkretna sprawa pozostaje w związku

z przedmiotem istniejącego między nimi stałego stosunku zlecenia.

Na taki sposób rozumienia powyższego zagadnienia wskazano zwłaszcza

w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2008 r. sygn. akt III CZP 51/08

(OSNC 2009/7-8/104), w której uzasadnieniu stwierdzono, że okolicznością

doniosłą przy ustanawianiu pełnomocnika nie jest to, czy zlecenie obejmowało

zastępowanie zleceniodawcy przed sądem, lecz to, że potrzeba żądania

rozstrzygnięcia przez sąd wiąże się lub wynika z okoliczności faktycznych objętych

udzielonym uprzednio zleceniem. W przeciwnym razie pominięte zostałoby

wynikające z art. 87 § 1 k.p.c. ustawowe ograniczenie zakresu pełnomocnictw

udzielanych w postępowaniu cywilnym dla osób pozostających w stałym stosunku

zlecenia, które mogą być pełnomocnikami tylko wtedy, gdy przedmiot sprawy

wchodzi w zakres tego zlecenia.

Podzielając to stanowisko i odnosząc je do okoliczności niniejszej sprawy,

zauważyć należy, że z treści umowy stałego zlecenia z dnia 22 czerwca 2010 r.

wynika, że na jej podstawie zleceniobiorca zobowiązał się wobec powódki do

podejmowania

bliżej

wymienionych

czynności

przed

organami

pozwanej

spółdzielni. Można zatem przyjąć, że w zakres przedmiotu zlecenia nie wchodziło

zasadniczo i pierwotnie reprezentowanie powódki przez zleceniobiorcę przed

sądem, lecz w sferze stosunków prawnych łączących ją z pozwaną. Między

stronami tej umowy powstał więc stosunek prawny odrębny od ustanowionego

następnie stosunku pełnomocnictwa procesowego. Na podstawie tego stosunku

zleceniobiorca mógł reprezentować powódkę wobec pozwanej Spółdzielni w sferze

łączących ich stosunków prawnych, w szczególności w zakresie stosunku

członkostwa.

Z

tego

punktu

widzenia

zakwestionowane

przez

Sąd

Apelacyjny

pełnomocnictwo procesowe nie obejmowało bezpośrednio sfery stosunków

prawnych między powódką a pozwaną Spółdzielnią, dla której wystarczająca była

sama umowa stałego zlecenia z dnia 22 czerwca 2010 r., lecz obejmowało

reprezentowanie powódki w postępowaniu cywilnym. Dotyczyło więc innej sfery

prawnej i jego podstawę stanowiło odrębne od tej umowy zdarzenie prawne w

postaci jednostronnego oświadczenia woli o udzieleniu pełnomocnictwa. Natomiast

związek między tymi stosunkami prawnymi polegał na tym, że powódka udzieliła

pełnomocnictwa procesowego G. N. właśnie dlatego, iż istniał między nimi odrębny

stosunek prawny w postaci umowy stałego zlecenia, na podstawie którego mogła

domagać się od niej wykonania tego pełnomocnictwa, ponieważ obejmowało ono

spór, wiążący się ze sprawami, w zakresie których reprezentowała powódkę wobec

spółdzielni, będącej przeciwnikiem procesowym mocodawcy w niniejszej sprawie.

Oznacza to, że wbrew odmiennemu poglądowi Sądu Apelacyjnego przedmiot tej

sprawy wchodzi w zakres istniejącego między nimi stałego stosunku zlecenia.

Dodać wypada, że dla stwierdzenia, iż przedmiot obecnej sprawy wchodzi

w zakres tego zlecenia nie może mieć decydującego znaczenia sama data

zawarcia umowy stałego zlecenia. Istotne jest bowiem, że zgodnie z treścią tej

umowy chodzi o reprezentowanie interesów powódki wobec konkretnego podmiotu,

a nie bezpośrednio i wyłącznie o wystąpienie zleceniobiorcy jedynie w charakterze

pełnomocnika procesowego zleceniodawcy bez reprezentowania go w innym

zakresie. Ponadto uwzględnić należy, że przynajmniej w świetle zamiaru stron,

któremu dały wyraz w szczególności w nazwie i treści umowy, chodzi o nawiązanie

stałego (trwałego), a nie jedynie doraźnego stosunku prawnego między nimi,

wiążącego się z niniejszym procesem (zob. podobnie w post. SN z dnia 15 maja

2007 r. sygn. akt V CZ 32/07, Lex 485996).

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w postanowieniu.