I CZ 50/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 50/11

POSTANOWIENIE

Dnia 9 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

SSA Marek Machnij

w sprawie ze skargi Z. L. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z dnia 23 maja 2007 r., w sprawie z powództwa Powiatowego

Urzędu Pracy w P.

przeciwko Z. L.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 września 2011 r.,

zażalenia skarżącego na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 14 grudnia 2010 r.,

1)

2)

uchyla zaskarżone postanowienie w części obejmującej

odrzucenie skargi o wznowienie postępowania z udziałem

Powiatu P. i w tym zakresie skargę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając

temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

zażaleniowego,

oddala zażalenie w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 14 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę o

wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z 23

maja 2007 r. Skarga ta została oparta m.in. na przesłance nieważności

postępowania z powodu braku zdolności sądowej powoda – Powiatowego Urzędu

Pracy w P. (art. 401 pkt 2 k.p.c.), bowiem jako przeciwników procesowych skarżący

wskazał Powiatowy Urząd Pracy w P. oraz Powiat P. – Powiatowy Urząd Pracy w

P. Sąd Apelacyjny uznał, że skarga o wznowienie postępowania skierowana

przeciwko tym podmiotom jest niedopuszczalna. Po pierwsze, Powiatowy Urząd

Pracy w P. nie posiada zdolności sądowej, przez co skarga podlega w stosunku do

niego odrzuceniu na podstawie art. 406 k.p.c. w zw. z art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. Po

drugie, Powiat P. – Powiatowy Urząd Pracy w P. nie był stroną postępowania,

którego wznowienia żąda skarżący, przez co skarga w stosunku do niego nie może

zostać wniesiona.

W zażaleniu na postanowienie z 14 grudnia 2010 r., skarżący zarzucił

naruszenie art. 406 k.p.c. w zw. z art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c., wnosząc o jego

uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest częściowo zasadne. Trafnie stwierdził Sąd Apelacyjny, że

skarga o wznowienie postępowania skierowana przeciwko Powiatowemu Urzędowi

Pracy w P., będącemu powiatową jednostką organizacyjną nieposiadającą

osobowości prawnej jest niedopuszczalna. Brak zdolności sądowej tej jednostki

organizacyjnej miał więc charakter pierwotny i nieusuwalny. Sąd Najwyższy

w składzie rozpoznającym zażalenie podziela wniosek sformułowany przez Sąd

Najwyższy w postanowieniach z 11 marca 2009 r. (I CZ 9/09, niepubl.) oraz

15 stycznia 2010 r. (I CZ 98/09, niepubl.), wydanych w związku z poprzednią

skargą Z. L. o wznowienie postępowania, że kwestia zdolności sądowej,

stanowiąca przesłankę wznowienia postępowania w oparciu o art. 401 pkt 2 k.p.c.,

warunkuje także samą dopuszczalność takiej skargi na podstawie art. 199 i art.

1099 w zw. z art. 406 k.p.c. (tak również Sąd Najwyższy w postanowieniu

z 3 grudnia 2008 r., V CSK 339/08, OSNC-ZD 2009, nr 3, poz. 79, BSN 2009, nr 2,

poz. 13). W efekcie złożenia skargi o wznowienie postępowania nie jest zatem

dopuszczalne wszczęcie postępowania z udziałem takiej struktury organizacyjnej,

która zdolności sądowej nie ma i nie miała. Orzeczenie wydane w stosunku do

podmiotu pozbawionego zdolności sądowej w sposób pierwotny i nieusuwalny

w rażący sposób przeczyłoby podstawowym regułom postępowania cywilnego,

w oczywisty sposób naruszając prawo. Funkcjonowanie w obrocie orzeczenia o tak

wysokim stopniu wadliwości mogłoby pociągnąć za sobą szereg dalszych ujemnych

następstw, zarówno dla interesów prywatnych, jak i interesu publicznego.

Postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania służby przy tym badaniu,

w jakim stopniu na wynik sprawy wpłynęły wady, którymi dotknięte było

prawomocnie zakończone postępowanie i usuwaniu skutków tych wadliwości, a nie

ich utrwalaniu. W konsekwencji, wznowienie postępowania z uwagi na brak

zdolności sądowej strony możliwe jest zasadniczo jedynie w razie uzyskania przez

nią zdolności sądowej po uprawomocnieniu się orzeczenia. Sąd Apelacyjny trafnie

odrzucił zatem skargę o wznowienie postępowania stosownie do art. 410 § 1 zd. 1

k.p.c., o ile miała ona prowadzić do wznowienia postępowania z udziałem jednostki

organizacyjnej pozbawionej zdolności sądowej.

Inaczej ocenić natomiast trzeba zasadność zażalenia co do części

rozstrzygnięcia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania w stosunku do

Powiatu P. Wydanie tego rozstrzygnięcia przez Sąd Apelacyjny z poprzestaniem

wyłącznie na argumencie, że podmiot ten nie brał udziału w postępowaniu, którego

dotyczy skarga o wznowienie postępowania nastąpiło przedwcześnie. Analizę tego

problemu wypada zacząć od wskazania, że skarga o wznowienie postępowania

złożona została przez pozwanego w sprawie. O tym, w jakim układzie

podmiotowym postępowanie ma się toczyć decyduje powód, bo to on identyfikuje

strony stosunku prawnego, w relacjach pomiędzy którymi ma istnieć dochodzone w

procesie roszczenie. Strony stosunku prawnego, na tle którego powstało

roszczenie o zapłatę kwoty dochodzonej od pozwanego w prawomocnie

zakończonym

postępowaniu

z działalnością

której

oznaczył

związane

było

kierownik

jednostki

roszczenie,

a

organizacyjnej,

mianowicie

kierownik

Powiatowego Urzędu Pracy w P. Takie oznaczenie powoda zostało zaakceptowane

przez Sądy, przed którymi postępowanie się toczyło, bez wyjaśnienia, czy kierownik

Powiatowego Urzędu Pracy w P. dochodzi roszczenie bezpośrednio na rzecz tej

jednostki organizacyjnej czy też na rzecz osoby prawnej, w strukturach której ona

działa. Z oświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w P. w odpowiedzi na skargę o

wznowienie postępowania z 23 listopada 2010 r. (k. 83) wynika jedynie, że

wyrokowi nadana została klauzula wykonalności w stosunku do dłużnika, a

aktualnie toczy się postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko

małżonce dłużnika. Wyrok zasądzający świadczenie został zatem uznany za tytuł

egzekucyjny i po zaopatrzeniu klauzulą wykonalności stał się podstawą egzekucji

przeciwko

samemu

dłużnikowi.

W postępowaniach

klauzulowych

oraz

w

postępowaniu egzekucyjnym kwestia zdolności sądowej wierzyciela ma takie samo

znaczenie jak w procesie. Z akt sprawy nie wynika jednak, na czyją rzecz nadana

została klauzula wykonalności tytułowi egzekucyjnemu wskazującemu jako

uprawnionego Powiatowy Urząd Pracy w P. ani też na czyją rzecz egzekwowane

są zasądzone kwoty.

Informacje te pozwoliłby ocenić, czy wierzycielem

egzekwującym jest Powiatowy Urząd Pracy w P. czy - pomimo nieprecyzyjnego

oznaczenia w tytule egzekucyjnym - Powiat P. W pierwszym przypadku, wobec

braku zdolności sądowej tej jednostki organizacyjnej, postępowanie egzekucyjne

należałoby umorzyć na podstawie art. 824 § 1 pkt 2 k.p.c. Wyrok zasądzający

świadczenie na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy w P. nie korzystałby przy tym z

powagi rzeczy osądzonej w stosunku do Powiatu P., który - jako podmiot

posiadający zdolność sądową - mógłby raz jeszcze wytoczyć powództwo o

zasądzenie należności.

Wywód Sądu Apelacyjnego w zakresie odrzucenia skargi o wznowienie

postępowania z udziałem Powiatu P. jest więc niepełny, bo pomija wyjaśnienie

okoliczności istotnych dla oceny w jakim faktycznie układzie podmiotowym toczyło

się prawomocnie zakończone postępowanie, na czyją rzecz należność została

zasądzona i jaki podmiot wierzytelność tę egzekwuje. Ocena możliwości

wznowienia postępowania na rzecz Powiatu P. wymagała rozważenia dalej idących

konsekwencji

wydania

pozbawionego

zdolności

prawomocnego

sądowej,

w

wyroku

w

szczególności

stosunku

sposobu

do

podmiotu

prowadzenia

postępowania egzekucyjnego, przekładającego się na zakres powagi rzeczy

osądzonej.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39814 i art. 39815 w zw. z art. 3941

§ 3 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c.

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu.