I CZ 48/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 48/07

POSTANOWIENIE

Dnia 30 maja 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Barbara Myszka

w sprawie z powództwa G. Spółki z o.o. w W.

przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowo-Usługowo-Produkcyjnemu K. Spółce

z o.o. w W.

o zapłatę

i z powództwa wzajemnego Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowo-Produkcyjnego

K. Spółki z o.o.

przeciwko G. Spółce z o.o.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 maja 2007 r.,

zażalenia pozwanego (powoda wzajemnego)

na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 28 grudnia 2006 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 grudnia 2006 r. Sąd Apelacyjny

odrzucił skargę kasacyjną pozwanego - powoda wzajemnego Przedsiębiorstwa

Handlowo

–

Usługowo

-

Produkcyjnego

„K.”

Spółki

z ograniczoną

odpowiedzialnością w W. od wyroku tegoż Sądu z dnia 4 lipca 2006 r.

W uzasadnieniu podał, że wartość przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego w

zakresie powództwa głównego wynosi 64 529,22 zł, zaś gdy chodzi o powództwo

wzajemne — 213 620,78 zł. Uwzględniając orzecznictwo Sądu Najwyższego, Sąd

drugiej instancji uznał, iż dla celów obliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia

skargą kasacyjną nie jest dopuszczalne sumowanie obu tych kwot, gdyż oba

powództwa zachowują procesową odrębność. Tym samym skarga kasacyjna w

części obejmującej powództwo główne była niedopuszczalna ze względu na

wartość przedmiotu zaskarżenia niższą niż siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych (art.

3982 § 1 k.p.c.).

Natomiast w części dotyczącej powództwa wzajemnego skarga podlegała

odrzuceniu z tej przyczyny, że skarżący nie uiścił całej opłaty stosunkowej.

Wynosiła ona zgodnie z art. 13 w zw. z art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005

r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 z późn.

zm.; dalej: „u.k.s.c. z 2005 r.”) kwotę 10 681,03 zł. Zgodnie jednak z art. 21 u.k.s.c.

z 2005 r. jej wysokość należało zaokrąglić w górę do pełnego złotego, tj. do kwoty

10 682 zł. Skoro zatem skarżąca, reprezentowana przez adwokata, uiściła opłatę

w wysokości 10 681 zł, to zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 22 listopada 2006 r., III CZP 83/06 (BSN 2006 nr 11,

s. 13) skarga kasacyjna w tej części podlegała odrzuceniu na zasadzie art. 130 2 § 3

k.p.c. bez wzywania do jej uzupełnienia.

W zażaleniu na to postanowienie pozwany-powód wzajemny zarzucił

obrazę: art. 39810 „a contrario art. 378 § 1 k.p.c.”, art. 365 § 1 i tego samego

przepisu w zw. z art. 362 k.p.c. i art. 22 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 z późn.

zm.; dalej: „u.k.s.c. z 1967 r.”), art. 3982 § 1 k.p.c., a także art. 3986 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 7 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1302 § 3 k.p.c. W obszernym

uzasadnieniu

skarżący

wywodził

między

innymi,

że

zasady

przyjęte

w postępowaniu apelacyjnym, które kończy obecnie wydanie prawomocnego

orzeczenia, nie mogą być odnoszone do postępowania kasacyjnego. Zmiana

charakteru środka prawnego przysługującego od orzeczeń sądu drugiej instancji

i zastąpienie kasacji skargą kasacyjną oznacza, zdaniem strony żalącej, że utraciło

aktualność powoływane w uzasadnieniu postanowienia Sądu Apelacyjnego

orzecznictwo Sądu Najwyższego. Przedmiotem skargi kasacyjnej było orzeczenie,

którym Sąd drugiej instancji „oddalił apelację” nie rozróżniając w sentencji

skarżonego

wyroku

rozstrzygnięcia

odnośnie

do

powództwa

głównego

i wzajemnego, a tym samym niesłuszne było przyjęcie innej od podanej w skardze

wartości przedmiotu zaskarżenia i „podzielenie go we własnym zakresie na

powództwo główne i powództwo wzajemne”.

Dalej skarżący zauważył, że określenie zarządzeniem przewodniczącego

w Sądzie pierwszej instancji wysokości wpisu na kwotę 12 281 zł wskazuje na to,

że ten Sąd zgodnie z przepisami poprzednio obowiązującej ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych z 1967 r. przyjął wartość przedmiotu zaskarżenia

w kwocie 213 620 zł, co wiąże nie tylko stronę, lecz także Sąd drugiej instancji.

Wartość przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego nie może być wyższa niż wartość

przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu apelacyjnym, jednakże, jak wskazuje

żalący, w niniejszej sprawie nie jest ona wyższa, lecz dokładnie ta sama i jest to

prawidłowe, skoro wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony w całości.

Wreszcie

podniesiono,

że

w

demokratycznym

państwie

prawnym

niedopuszczalne jest przyjęcie takiej interpretacji przepisów prawa, aby to samo

uchybienie strony działającej bez adwokata lub radcy prawnego nie skutkowało

automatycznym odrzuceniem środka odwoławczego, podczas gdy w razie

ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego jest ono „niewybaczalne

i nienaprawialne”, nawet jeżeli tych czynności dokonała sama strona, a nie

ustanowiony pełnomocnik.

Wskazując na powyższe zarzuty i ich uzasadnienie, wnosił o uchylenie

zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania

zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niezrozumiałe jest podniesienie zarzutu obrazy przepisu postępowania

w postaci art. 39810 k.p.c. Przepisu tego zaskarżonym postanowieniem Sąd drugiej

instancji nie mógł naruszyć, gdyż określa on skład Sądu Najwyższego przy

rozpoznawaniu skargi kasacyjnej. Oczywiście zgodzić się należy ze stwierdzeniem

skarżącego, że przedmiotem rozpoznania w postępowaniu przed Sądem

Najwyższym jest skarga kasacyjna, nie zaś „sprawa” jako taka. Rzecz jednak

w tym, że w postępowaniu kasacyjnym nie rozpoznaje się abstrakcyjnych kwestii

prawnych. Przedmiot rozpoznania w tym postępowaniu kształtuje bowiem

prawomocny wyrok Sądu drugiej instancji, który zapada na gruncie pewnych

ustaleń procesowych.

Nie można zgodzić się zatem z twierdzeniem, jakoby rozstrzygająca

o wartości przedmiotu zaskarżenia była treść wyroku zapadłego w drugiej instancji.

Co prawda pkt I sentencji tego wyroku brzmi „oddala apelację”, jednakże z jego

komparycji — tak jak i z samej natury postępowania apelacyjnego, będącego

wszak kontynuacją merytorycznego rozpoznania sprawy — jednoznacznie wynika,

że przedmiotem rozpoznania przed Sądem drugiej instancji nadal były odrębne

roszczenia, zgłoszone odpowiednio przez powoda oraz przez pozwanego jako

powoda wzajemnego. Zasadnie zatem Sąd Apelacyjny przyjął, że skarga kasacyjna

co do powództwa głównego jest — z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia —

niedopuszczalna, zaś wcześniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego, zapadłe na

gruncie przepisów o kasacji, zachowuje w pełni swoją aktualność, na które słusznie

powołuje się Sąd Apelacyjny (tak m.in. w postanowieniu SN z dnia 12 grudnia 2006

r., I CSK 411/06, niepubl.).

Z powyższych powodów zarzut naruszenia art. 365 § 1 k.p.c., tak jak dalszy

zarzut naruszenia art. 3982 § 1 k.p.c. podlega oddaleniu.

Odnośnie natomiast do oddalenia pozostałych zarzutów, należy wstępnie

zwrócić uwagę, że pomiędzy ustaleniem wysokości wpisu a ustaleniem wartości

przedmiotu zaskarżenia zachodzi istotna różnica. Wartość przedmiotu sporu —

o ile zostanie zakwestionowana we właściwym trybie z urzędu przed doręczeniem

pozwu, bądź na zarzut pozwanego zgłoszony przed wdaniem się w spór co do

istoty sprawy (art. 25 § 1 i 2 k.p.c.) — podlega bowiem ustaleniu postanowieniem,

podczas gdy wysokość wpisu na podstawie nieobowiązującego już art. 22 u.k.s.c.

z 1967 r. — w drodze zarządzenia przewodniczącego. Są to dwa różne orzeczenia,

mające odmienny przedmiot. Zarządzenie w przedmiocie wysokości wpisu nie

mogło zatem — nawet pośrednio — przesądzać o wartości przedmiotu sporu czy

zaskarżenia (por. także uchwałę SN z dnia 24 maja 1968 r., III CZP 31/68, OSNC

1969 nr 5, poz. 87). Powyższe przesądza o konieczności oddalenia całego zarzutu

naruszenia art. 365 § 1 w zw. z art. 362 k.p.c. i art. 22 u.k.s.c. z 1967 r.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut odnośnie do naruszenia art.

3986 § 2 k.p.c. w zw. z art. 7 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1302 § 3 k.p.c.

Strona może, choć nie musi, korzystać z fachowej pomocy prawnej przed sądami

powszechnymi.

Taki

obowiązek

ciąży

na

niej

natomiast

bezwzględnie

w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, a także w zakresie czynności

procesowych

związanych

z

wniesieniem

środka

zaskarżenia

do

Sądu

Najwyższego, podejmowanymi przed sądem drugiej instancji (art. 871 § 1 k.p.c.).

Z tego punktu widzenia argument o „nierówności broni” jest chybiony.

Należy także podnieść okoliczność, że pełnomocnik pozwanego-powoda

wzajemnego wskazywał jako wartość przedmiotu zaskarżenia apelacyjnego

(k. 384) i kasacyjnego (k. 586) tę samą kwotę 213 620,78 zł, odpowiadającą

dokładnie wartości przedmiotu sporu w zakresie powództwa wzajemnego (pozew

wzajemny na k. 76). Sprzecznie jednak z art. 126 1 § 3 k.p.c., podana na pierwszej

stronie skargi kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia nie została zaokrąglona

w górę do pełnego złotego.

Do zakresu pełnomocnictwa procesowego udzielonego adwokatowi lub

radcy prawnemu należy, z mocy samego prawa, dokonanie wszystkich łączących

się ze sprawą czynności procesowych (art. 91 pkt 1 k.p.c.). „Czynnością

procesową” w znaczeniu tego przepisu jest także uiszczenie opłaty od skargi

kasacyjnej. Pełnomocnik jest do tego tylko „upoważniony”, a nie „zobowiązany”;

tzw. przymus adwokacki nie oznacza, że opłata musi być bezwzględnie uiszczona

przez reprezentującego stronę adwokata (lub innego pełnomocnika procesowego).

Jednakże nie ulega wątpliwości, że do elementarnych aktów staranności, jakich

można wymagać od osoby reprezentującej zawodowo stronę w postępowaniu

sądowym, należy prawidłowe sporządzenie skargi kasacyjnej, także poprzez

podanie prawidłowo wartości przedmiotu zaskarżenia, a następnie — o ile

pełnomocnik sam nie uiszcza opłaty od skargi — poinformowanie strony

o zasadach, na jakich opłata powinna być wniesiona.

Reasumując, obowiązkiem adwokata jest nie tylko znajomość aktualnego

stanu prawnego, lecz także praktyczne stosowanie obowiązujących przepisów przy

sporządzaniu pism procesowych. Brak należytej staranności adwokata, który

polegał na zignorowaniu od dawna obowiązującego w dacie sporządzania skargi

przepisu art. 1261 § 3 k.p.c. i zaniechaniu zaokrąglenia wartości przedmiotu

zaskarżenia w górę do pełnego złotego, w danym przypadku skutkował także

zaniżeniem należnej opłaty, która po zaokrągleniu w górę do pełnego złotego (art.

21 u.k.s.c. z 2005 r.) powinna wynosić 10 682 zł. Prostą konsekwencją tej

niestaranności było uiszczenie opłaty niższej o 1 zł od należnej, a zatem

w niepełnej wysokości, co skutkuje — jak wyjaśniono w uchwale SN z dnia

22 listopada 2006 r., III CZP 83/06 (BSN 2006 nr 11, s. 13) — zastosowaniem

rygoru przewidzianego w art. 1302 § 3 k.p.c. W uchwale tej wskazano, że rygory

procesowe będące konsekwencją nieopłacenia lub nienależytego opłacenia środka

odwoławczego przez profesjonalnego pełnomocnika są poważne, są one jednak

konsekwencją

wprowadzenia

przez

ustawodawcę

zasady

samoobliczania

i samoopłacania kosztów sądowych przez profesjonalistów. Twierdzenie zaś, że

brak zaokrąglenia opłaty do pełnego złotego oznacza jedynie nieznaczne

uszczuplenie

opłaty,

nie

stanowi

wystarczającego

argumentu.

Zarówno

w orzecznictwie jak i w doktrynie nie budzi wątpliwości, że każda opłata

w wysokości niższej niż należna nie spełnia fiskalnego obowiązku wobec Skarbu

Państwa. Konieczność uiszczania należnych opłat sądowych jest również

konsekwencją istnienia tego obowiązku.

Mając na względzie powyższe, zażalenie należało oddalić na podstawie

art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

kg