I CZ 48/04 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 16 czerwca 2004 r., I CZ 48/04

Artykuł 6261 § 2 k.p.c., jako przepis szczególny w stosunku do art. 510

k.p.c., reguluje wyczerpująco krąg uczestników postępowania

wieczystoksięgowego.

Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący)

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

Sędzia SA Zbigniew Cendrowski

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Miasta Stołecznego W., Barbary Z.,

Mirosława B., Dariusza K., Agnieszki B. i Agaty K. przy uczestnictwie Spółdzielni

Pracy "S." w W. o wpis prawa własności budynku i prawa użytkowania wieczystego

gruntu, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16

czerwca 2004 r. zażalenia uczestnika postępowania na postanowienie Sądu

Okręgowego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2003 r.

oddalił zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2003 r. Sąd Okręgowy w Warszawie odmówił

Spółdzielni Pracy „S." w W. udziału w sprawie z wniosku m.st. W. i innych o

dokonanie wpisu w księdze wieczystej oraz odrzucił apelację tej Spółdzielni

wniesioną od postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa z dnia 18

lutego 2003 r.

W rozpoznawanej sprawie Gmina W.C. oddała działkę gruntu w użytkowanie

wieczyste i na podstawie zawartej umowy oraz znajdującego się w niej wniosku o

dokonanie wpisu, referendarz Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w dniu

11 października 2002 r. wpisał nabywców jako użytkowników wieczystych gruntu i

właścicieli znajdującego się na gruncie budynku. Skargę na to orzeczenie wniosła

Spółdzielnia Pracy "S.", zgłaszając wcześniej swój udział w sprawie.

Postanowieniem z dnia 18 lutego 2003 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa

utrzymał w mocy zaskarżony wpis.

W apelacji wniesionej przez Spółdzielnię Pracy „S." znalazło się wiele zarzutów

podważających prawidłowość dokonanego wpisu.

Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności odniósł się do dopuszczalności wniesienia

apelacji przez Spółdzielnię Pracy „S.", a także do możliwości brania udziału przez

nią w postępowaniu wieczystoksięgowym. Spółdzielnia, zgłaszając swój udział w

sprawie, powołała się na interes prawny wynikający z zarządu nieruchomością w

dniu 5 grudnia 1990 r., który pozwalał jej nabyć z mocy prawa użytkowanie

wieczyste gruntu i własność znajdujących się na gruncie budynków (art. 2 ust. 1 i 2

ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i

wywłaszczaniu nieruchomości, Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm. w brzmieniu ustalonym

ustawą z dnia 7 października 1992 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy o

gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, Dz.U. Nr 91, poz. 455).

Spółdzielnia odwołała się zatem do interesu w rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c.

określającego krąg podmiotów mogących uczestniczyć w postępowaniu

nieprocesowym. Jednak, zdaniem Sądu Okręgowego, skarżąca pominęła treść art.

6261 § 2 k.p.c., zgodnie z którym uczestnikami postępowania wieczystoksięgowego

oprócz wnioskodawcy są tylko te osoby, których prawa zostały wykreślone lub

obciążone bądź na rzecz których wpis ma nastąpić. Spółdzielnia nie należy do

żadnej z tych kategorii, a tym samym nie może być uczestnikiem postępowania, do

rozważenia pozostaje jednak kwestia możliwości zastosowania art. 510 k.p.c. do

postępowania wieczystoksięgowego.

Sąd odwołał się do stanowiska wyrażanego w doktrynie, zgodnie z którym art.

6261 § 2 k.p.c. nie wyklucza możliwości wstąpienia do postępowania

wieczystoksięgowego innych zainteresowanych osób, a także do dokonanej przez

Sąd Najwyższy wykładni art. 546 § 1 k.p.c. i art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia

1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. Nr 111, poz. 535 ze zm.). W obu

wskazanych przypadkach ustawodawca wyraźnie oznaczył krąg uczestników z

mocy prawa, jednak, zgodnie z przywołanym stanowiskiem, nie oznaczało to

wyeliminowania możliwości brania udziału w postępowaniu przez inne osoby

zainteresowane. Sąd Okręgowy nie podzielił jednak tego stanowiska wskazując, że

w art. 6261 § 2 k.p.c. ustawodawca wyraźnie zakreślił granice podmiotowe

postępowania wieczystoksięgowego posługując się słowem „tylko". Wskazany

przepis zawiera zatem normę szczególną w stosunku do art. 510 k.p.c. W

konsekwencji Sąd Okręgowy odmówił Spółdzielni Pracy „S." udziału w sprawie i

odrzucił jej apelację.

W zażaleniu Spółdzielnia Pracy „S." zarzuciła naruszenie art. 6261 § 2 oraz art.

510 k.p.c., a także art. 45 ust. 2 Konstytucji, polemizując z wykładnią art. 6261 § 2

k.p.c. oraz wskazując na naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuły 6261-62613 k.p.c. zostały wprowadzone ustawą z dnia 11 maja 2001 r. o

zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy –

Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 63, poz. 635). Nowe uregulowanie postępowania

wieczystoksięgowego miało na celu usprawnienie tego postępowania oraz jego

sformalizowanie. Temu celowi służy m.in. ograniczenie kręgu podmiotów mogących

uczestniczyć w postępowaniu wieczystoksięgowym. W poprzednio obowiązującym

stanie prawnym, w którym do postępowania wieczystoksięgowego znajdowały

zastosowanie przepisy regulujące postępowanie nieprocesowe w zakresie, w

którym nie zostały zmodyfikowane w ustawie o księgach wieczystych i hipotece

(por. nieobowiązujący art. 37 ustawy), stosowanie art. 510 k.p.c. dla określenia

kręgu podmiotów postępowania wieczystoksięgowego nie budziło wątpliwości.

Podnoszono jednak wówczas, że krąg ten został zakreślony zbyt szeroko, co

prowadzi do spowolnienia toku postępowania. Wskazywano także na ograniczoną

kognicję sądu wieczystoksięgowego, której nie sprzyjał zbyt szeroki krąg

uczestników postępowania.

W obowiązującym stanie prawnym utrzymana została zasada, że postępowanie

wieczystoksięgowe toczy się w trybie nieprocesowym, według przepisów

normujących postępowanie w sprawach z zakresu prawa rzeczowego, o ile art.

6261-62613 k.p.c. nie stanowią inaczej.

Takie odmienne uregulowanie zawarte zostało w art. 6261 § 2 k.p.c., którego

treść jest jednoznaczna. Uczestnikami postępowania wieczystoksięgowego mogą

być wyłącznie wnioskodawca, osoby, których prawa mają zostać wykreślone lub

obciążone, oraz osoby, na rzecz których wpis ma nastąpić. Użycie słowa "tylko",

zgodnie z jego językowym rozumieniem, oznacza zwężenie kręgu podmiotów

jedynie do wskazanych w treści przepisu. Konsekwentnie należy zatem przyjąć, jak

trafnie uczynił Sąd Okręgowy, że art. 6261 § 2 k.p.c. jest przepisem szczególnym w

stosunku do art. 510 k.p.c. i eliminuje możliwość jego stosowania w postępowaniu

wieczystoksięgowym.

W literaturze rzeczywiście, jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy, prezentowane jest

stanowisko odmienne, zgodnie z którym w art. 6261 § 2 k.p.c. ustawodawca określił,

kto jest ex lege uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego, natomiast art.

510 k.p.c. reguluje sytuację osoby zainteresowanej w sprawie, która nie jest, lecz

może stać się uczestnikiem postępowania. Przy takiej wykładni art. 6261 § 2 k.p.c.

nie wyłącza stosowania art. 510 k.p.c., lecz stanowi jedynie jego dopełnienie.

Podnosi się, że za taką wykładnią przemawia wzgląd na potrzebę ochrony

interesów osoby, której prawa mogłyby zostać dotknięte wpisem, a która, nie będąc

wnioskodawcą, osobą, której prawa zostały wykreślone lub obciążone, bądź osobą,

na rzecz której wpis ma nastąpić, nie mogłaby wziąć udziału w toczącym się

postępowaniu wieczystoksięgowym. Podawany jest przykład wierzyciela

hipotecznego, który nie będzie zawiadamiany (wobec treści art. 62610 § 1 k.p.c. w

związku z art. 6261 § 2 k.p.c.) o wpisie służebności gruntowej zmniejszającej

wartość nieruchomości obciążonej hipoteką.

Wskazywane względy, mimo ich niewątpliwej wagi, nie stanowią wystarczającej

podstawy do zanegowania rezultatów gramatycznej wykładni art. 626 1 § 2 k.p.c. Jak

wskazano wyżej, ograniczenie kręgu podmiotów mogących brać udział w

postępowaniu wieczystoksięgowym miało usprawnić to postępowanie. W

sprzeczności z założonym celem zmian pozostawać będzie wykładnia prowadząca

do swoistego „przywrócenia" stanu prawnego obowiązującego przed wejściem w

życie ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i

hipotece, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 63, poz. 635).

Ponadto szeroki krąg uczestników postępowania wieczystoksięgowego może

kolidować z ograniczoną kognicją sądu wieczystoksięgowego. Praktyka wskazuje,

że często uczestnicy takiego postępowania, zainteresowani w sprawie, podnosili

zarzuty, które nie mogły być badane ze względu na wspomniane ograniczenia

kognicji sądu wieczystoksięgowego.

Nie jest także trafne odwołanie się do uregulowań zawartych w art. 546 k.p.c.

oraz art. 46 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Stylizacja

wymienionych przepisów przemawia przeciwko odnoszeniu wyników ich wykładni

do art. 6261 § 2 k.p.c.; został w nich zakreślony krąg podmiotów stających się

uczestnikami postępowania z mocy prawa, bez konieczności przejawiania

jakiejkolwiek aktywności. Treść art. 6261 § 2 k.p.c. została sformułowana w sposób

jednoznacznie wskazujący na intencję ograniczenia kręgu uczestników

postępowania wieczystoksięgowego.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie (art. 39318 w związku z art.

397 i 385 k.p.c.).