I CZ 47/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 47/13

POSTANOWIENIE

Dnia 23 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z wniosku Ministra Sportu i Turystyki

przy uczestnictwie Polskiego Związku Curlingu w W.

o zawieszenie w czynnościach,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 maja 2013 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w W.

z dnia 21 lutego 2013 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 lutego 2013 r. Sąd Okręgowy w W.

odrzucił skargę kasacyjną Ministra Sportu od postanowienia tego Sądu z dnia 9

maja 2012 r. oddalającego apelację Ministra od postanowienia Sądu pierwszej

instancji oddalającego jego wniosek złożony na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. Nr 127, poz. 857 ze zm., dalej:

„ustawa o sporcie”) o zawieszenie w czynnościach władz Polskiego Związku

Curlingu.

Sąd

Okręgowy

w postępowaniu

wskazał,

że

nieprocesowym

przed

przedmiotowa

sądem

sprawa

rejestrowym,

toczyła

wobec

się

czego

dopuszczalność skargi kasacyjnej reguluje art. 5191 § 3 k.p.c., zgodnie z którym

w postępowaniu rejestrowym skarga kasacyjna przysługuje tylko w sprawach

o wpis lub wykreślenie podmiotu podlegającego rejestracji, a zatem w innych

sprawach, w których właściwy jest sąd rejestrowy skarga kasacyjna nie przysługuje,

co dotyczy także sprawy o zawieszenie w czynnościach władz związku sportowego,

która nie jest sprawą o wpis ani wykreślenie z rejestru tego związku.

Skarga kasacyjna podlegała zatem odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 w zw.

z art. 5191 § 3 k.p.c. jako niedopuszczalna.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Minister Sportu zarzucił naruszenie

art. 5191 § 3 w zw. z art. 6941 k.p.c. przez przyjęcie, że rozpoznawana sprawa

toczyła się w postępowaniu rejestrowym oraz art. 5191 § 1 k.p.c. przez

niezastosowanie tego przepisu, mimo że sprawa ta jest sprawą z zakresu prawa

osobowego. Wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rację ma skarżący stwierdzając, że choć przedmiotową sprawę rozpoznawał

sąd rejestrowy, to jednak nie toczyła się ona w postępowaniu rejestrowym,

w rozumieniu art. 5191 § 2 k.p.c.

Z dniem 1 lipca 2000 r., a więc z dniem wejścia w życie ustawy z dnia

24 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy

o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr

48, poz. 554), przepis art. 5191 k.p.c. otrzymał nowe brzmienie, natomiast od dnia

1 stycznia 2001 r., gdy weszła w życie ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r.

o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209

ze zm.), w kodeksie postępowania cywilnego w części pierwszej, księdze drugiej,

tytule II zamieszczony został nowy dział VI(1) pt. „Postępowanie rejestrowe”

zawierający art. 6941 - 6948. W świetle tych przepisów obecnie odróżnia się

postępowanie

przed

sądem

rejestrowym

od

postępowania

rejestrowego.

Zgodnie z art. 6941 k.p.c., postępowanie rejestrowe, w rozumieniu powyższych

przepisów, to tylko postępowanie w sprawach o wpis (wykreślenie) w Krajowym

Rejestrze Sądowym (§ 1) i odpowiednio postępowanie o wpis (wykreślenie)

w innych rejestrach prowadzonych przez sądy (§ 2). Nie jest natomiast

postępowaniem rejestrowym, postępowanie prowadzone wprawdzie przed sądem

rejestrowym ale nie dotyczące wpisu ani wykreślenia z rejestru lecz tzw. czynności

pomocniczych i nadzorczych należących do tego sądu.

Podejmowanie przez sąd rejestrowy rozmaitych czynności pomocniczonadzorczych przewidują przepisy bardzo wielu ustaw, w tym między innymi art. 182

§ 4 k.s.h., art. 185 § 1 i 2 k.s.h., art. 237 k.s.h., art. 603 § 1 k.p.c., art. 29-31 ustawy

z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (jedn. tekst: Dz. U. z 2001 r.,

Nr 79, poz. 855 ze zm.), jak również art. 23 ust. 1 i 2 w zw. z art. 22 ust. 1 pkt 4

ustawy o sporcie, zgodnie z którym sąd rejestrowy na wniosek ministra właściwego

do spraw kultury fizycznej może w drodze postanowienia zawiesić w czynnościach

władze polskiego związku sportowego lub rozwiązać taki związek, jeżeli jego

działalność wykazuje rażące lub uporczywe naruszanie prawa albo postanowień

statutu i nie ma warunków do przywrócenia działalności zgodnej z prawem

lub statutem.

Wskazane wyżej postępowanie pomocniczo- nadzorcze prowadzone przez

sąd rejestrowy nie jest postępowaniem rejestrowym, a zatem nie dotyczy

go przepis art. 5191 § 3 k.p.c. regulujący dopuszczalność skargi kasacyjnej

w postępowaniu rejestrowym, a więc w postępowaniu o wpis (wykreślenie)

w Krajowym Rejestrze Sądowym i innych rejestrach prowadzonych przez sądy.

O dopuszczalności skargi kasacyjnej w tzw. sprawach pomocniczonadzorczych prowadzonych przez sąd rejestrowy decydują zatem zasady ogólne

określone w art. 5191 k.p.c., w tym przypadku w art. 5191 § 1, a więc to, czy chodzi

o postanowienie co do istoty kończące postępowanie w sprawie z zakresu prawa

osobowego, rzeczowego i spadkowego, gdyż w takich sprawach toczących

się w postępowaniu

nieprocesowym

przysługuje

skarga

kasacyjna,

chyba

że przepis szczególny stanowi inaczej.

Ponieważ brak przepisu szczególnego, który wyłączałby skargę kasacyjną

w rozpoznawanej sprawie o zawieszenie w czynnościach władz polskiego związku

sportowego na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o sporcie, rozważenia

wymaga, czy jest to sprawa z zakresu prawa osobowego, gdyż oczywiste jest, że

nie należy ona do kategorii spraw z zakresu prawa rzeczowego ani spadkowego.

Jak

słusznie

wskazał

Sąd

Najwyższy

(porównaj

między

innymi

postanowienie z dnia 25 stycznia 2001 r. III CKN 1454/00, OSNC 2001/7-8/116

i z dnia 6 lutego 2003 r. IV CZ 3/03, niepubl.), sprawy z zakresu praw

wymienionych w art. 5191 § 1 k.p.c. regulowane w kodeksie postępowania

cywilnego definiować należy, dla potrzeb określenia ich przynależności do

wymienionych w tym przepisie kategorii przedmiotowych, zgodnie ze wskazaniami

systematyki kodeksu postępowania cywilnego. Gdy chodzi natomiast o sprawy

toczące się w postępowaniu nieprocesowym, uregulowane poza tym kodeksem,

właściwe do określenia ich przynależności do jednej z tych kategorii będzie

posłużenie się ogólnymi definicjami, określającymi poszczególne działy prawa.

Zgodnie z tym do działu prawa osobowego należy prawo, które reguluje między

innymi kwestie zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych osób

fizycznych i prawnych.

Rozważając

prowadzonej

w

zatem,

czy

postępowaniu

przysługuje

skarga

nieprocesowym

kasacyjna

przed

sądem

w

sprawie

rejestrowym

o zawieszenie w czynnościach władz polskiego związku sportowego na podstawie

art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o sporcie trzeba ocenić, czy jest to sprawa z zakresu

prawa osobowego, w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c.

Pośrednio, na pytanie to udzielił odpowiedzi przeczącej Sąd Najwyższy

w postanowieniu z dnia 27 czerwca 2002 r. IV CZ 63/02 (OSNC z 2003 r., nr 10,

poz. 138), w którym rozważając kwestię dopuszczalności skargi kasacyjnej

w postępowaniu pomocniczo-nadzorczym toczącym się przed sądem rejestrowym

w sprawie o upoważnienie do zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia

akcjonariuszy występujących z takim wnioskiem na podstawie art. 401 § 1 k.s.h.

stwierdził,

że

sprawy

z

zakresu

postępowania

pomocniczo-nadzorczego

prowadzonego przez sąd rejestrowy w stosunku do podmiotu wpisanego do

rejestru nie należą do żadnego z rodzajów spraw, w których art. 5191 k.p.c.

przewiduje skargę kasacyjną, a zatem w takich sprawach skarga kasacyjna jest

niedopuszczalna.

Natomiast w postanowieniu z dnia 20 kwietnia 2011 r. I CZ 21/11 (OSNC-ZD

z 2012 r., nr 2 poz. 32) Sąd Najwyższy rozważając dopuszczalność skargi

kasacyjnej w sprawie o orzeczenie zgodności działania fundacji z przepisami prawa

i statutem oraz z celem, w jakim została ustanowiona, toczącej się w postępowaniu

nieprocesowym na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r.

o fundacjach (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm., dalej: „ustawa

o fundacjach”) uznał, że jest to sprawa z zakresu prawa osobowego w rozumieniu

art. 5191 § 1 k.p.c., a zatem skarga kasacyjna w niej przysługuje. Sąd Najwyższy

stwierdził, że za takim stanowiskiem przemawia to, iż sądowe postępowanie

nadzorcze unormowane w art. 12 ust. 1 ustawy o fundacjach w zasadniczy sposób

dotyka fundacji jako osoby prawnej, może bowiem doprowadzić do zawieszenia jej

statutowych organów i wyznaczenia zarządcy przymusowego, a nawet wpłynąć na

samą istotę bytu prawnego fundacji.

Choć postępowanie prowadzone na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy

o fundacjach toczy się przed sądem rejonowym w zwykłym trybie nieprocesowym,

jest w istocie także postępowaniem nadzorczym sądu i jego cel jest taki sam, jak

postępowania nadzorczego prowadzonego przed sądem rejestrowym na podstawie

art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o sporcie, a zatem rozważenia wymaga, czy stanowisko

zajęte przez Sąd Najwyższy we wskazanym wyżej postanowieniu z dnia

20 kwietnia 2011 r. może być odniesione odpowiednio także do rozpoznawanej

sprawy, jak sugeruje skarżący.

Rozważając tę kwestię w kontekście wskazanych wyżej bardzo licznych

kompetencji pomocniczo - nadzorczych sądu rejestrowego i sądu orzekającego

w zwykłym trybie nieprocesowym, dotyczących działania osób prawnych i ich

organów, należy przede wszystkim przyjąć, że pojęcie sprawy z zakresu prawa

osobowego, w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. musi być wykładane ściśle. Za taką

sprawę

może

być

uznana

jedynie

sprawa,

która

w

swoim

końcowym

rozstrzygnięciu bezpośrednio decyduje o samym bycie (istnieniu) osoby prawnej

lub jej zdolności do czynności prawnych. Spośród rozlicznych czynności sądu

o charakterze pomocniczo- nadzorczym dotyczących działania osoby prawnej i jej

organów tylko takie, które mają charakter władczy i prowadzą bezpośrednio do

unicestwienia bytu osoby prawnej lub pozbawienia jej zdolności do czynności

prawnych, mogą być zaliczone do spraw z zakresu prawa osobowego,

w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. Taka wykładnia zgodna jest z celem czynności

pomocniczo-

nadzorczych

sądu

oraz

funkcją

skargi

kasacyjnej,

jako

nadzwyczajnego środka odwoławczego, chroniącego przede wszystkim interes

publiczny i przysługującego tylko w sprawach najwyższej wagi. Czynności

pomocniczo-nadzorcze, które wprawdzie dotyczą działania osoby prawnej i jej

organów, jednak mają charakter jedynie doraźny i naprawczy, służący szybkiej

sanacji czynności organów podjętych niezgodnie z prawem, statutem czy celem

powołania osoby prawne, jak również zmierzające do zapewnienia prawidłowości

działania osoby prawnej w przyszłości, nie dotyczącą bezpośrednio ani ściśle

zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych takiej osoby, a tym samym

nie mogą być uznane za należące do zakresu prawa osobowego, w rozumieniu art.

5191 § 1 k.p.c. W sprawach, w których je podjęto nie przysługuje zatem skarga

kasacyjna.

Taki charakter ma postanowienie sądu rejestrowego wydawane na

podstawie art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o sporcie. Jego celem jest bowiem

przerwanie działalności władz związku sportowego naruszających prawo lub

postanowienia statutu i doprowadzenie do jak najszybszych wyborów nowych

władz. Zgodnie z art. 23 ust. 2 i 3 ustawy, jeżeli sąd zawiesi w czynnościach władze

polskiego związku sportowego, wyznacza kuratora, któremu przysługują określone

w statucie uprawnienia zawieszonych w czynnościach władz polskiego związku

sportowego i który jest obowiązany do przeprowadzenia, w terminie 6 miesięcy od

dnia wyznaczenia, wyborów nowych władz polskiego związku sportowego.

Wydanie przez sąd rejestrowy postanowienia, o którym mowa w art. 23 ust. 1 pkt 1

ustawy o sporcie nie pozbawia polski związek sportowy zdolności prawnej ani

zdolności do czynności prawnych jak również w żaden sposób jej nie ogranicza, ma

charakter doraźnych czynności naprawczych zmierzających do szybkiego wyboru

nowych władz związku i uzdrowienia jego działalności. Prowadzi to do wniosku,

że sprawa o wydanie przez sąd rejestrowy postanowienia o zawieszeniu

w czynnościach władz polskiego związku sportowego na podstawie art. 23 ust. 1

pkt 1 ustawy o sporcie nie jest sprawą z zakresu prawa osobowego, w rozumieniu

art. 5191 § 1 k.p.c. i nie przysługuje w niej skarga kasacyjna.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w zw. z art. 3941 § 1

i 3 k.p.c. oddalił zażalenie.