I CZ 46/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 46/11

POSTANOWIENIE

Dnia 20 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. K.

przeciwko Miastu W.

o ustalenie i odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 20 stycznia 2012 r.,

zażalenia powódki na postanowienie zawarte w punkcie II

wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 sierpnia 2010 r.,

zmienia

zaskarżone

postanowienie

w

ten

sposób,

że odstępuje od obciążania powódki kosztami postępowania

apelacyjnego na rzecz strony pozwanej.

Uzasadnienie

Wyrokiem z 5 sierpnia 2010 r. Sąd Apelacyjny, oddalając apelację powódki,

zasądził od niej w punkcie II na rzecz pozwanego kwotę 1.350 zł tytułem zwrotu

części kosztów postępowania apelacyjnego. Podstawę tego rozstrzygnięcia

stanowił art. 102 k.p.c., zastosowany z powołaniem się na trudną sytuację życiową

powódki. Sąd drugiej instancji wskazał jednocześnie, że przesłanka ta nie

uzasadnia całkowitego odstąpienia od obciążania powódki kosztami postępowania,

w szczególności, z uwagi na brak wykazania przez powódkę starań na rzecz

poprawy swojej sytuacji finansowej, np. w drodze sprzedaży należącej do niej

nieruchomości.

W zażaleniu na to postanowienie powódka zarzuciła, że zostało ono wydane

z

naruszeniem

wskazujących

art.

na

k.p.c.,

konieczność

polegającym

odstąpienia

na

od

pominięciu

obciążania

okoliczności

jej

kosztami

postępowania w całości. Niepoprawne zastosowanie tego przepisu wynikało,

jej zdaniem, z charakteru sprawy, który opisuje fakt zgłoszenia zdania odrębnego

do wyroku Sądu drugiej instancji, odstąpienie w całości przez Sąd Okręgowy

od obciążenia

powódki

kosztami

postępowania

oraz

jej

podeszły

wiek

i niepełnosprawność.

Powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i odstąpienie od

obciążania jej kosztami postępowania w całości, ewentualnie o przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione.

Zgodnie z art. 102 k.p.c. sąd może odstąpić od obciążenia strony kosztami

postępowania uznając, że w okolicznościach sprawy zachodzi szczególnie

uzasadniony wypadek dla wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia. Kompetencja ta

ma charakter dyskrecjonalny, gdyż zastosowanie tego przepisu uzależnione jest od

oceny sądu rozpoznającego sprawę. Rozstrzygnięcie w tym zakresie może zostać

skutecznie zakwestionowane w ramach kontroli instancyjnej jedynie w razie

oczywistego naruszenia reguł zastosowania art. 102 k.p.c. (tak konsekwentnie Sąd

Najwyższy, m.in. w postanowieniach: z 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, nie publ.

oraz z 15 czerwca 2011 r., V CZ 23/11, nie publ.).

Stosując art. 102 k.p.c. jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania, swoje stanowisko w tym zakresie Sąd Okręgowy uzasadniał

z odwołaniem się do sytuacji osobistej powódki i do charakteru sprawy.

Sąd Apelacyjny - co do zasady - podzielił pogląd o konieczności zastosowania art.

102 k.p.c. w charakterze podstawy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

pomiędzy stronami, przy założeniu jednak, że powódka powinna koszty te ponieść

w połowie wysokości.

Sytuacja osobista powódki wskazuje na to, że powódka nie będzie zdolna

do poczynienia oszczędności, które by pozwoliły na uregulowanie kosztów

postępowania należnych pozwanemu. Świadczy o tym wiek powódki (89 lat)

i wysokość

osiąganych

przez

nią

dochodów

(1230

zł

renty).

Okoliczności te zadecydowały zresztą o zwolnieniu powódki od kosztów sądowych

i przyznaniu jej pełnomocnika adwokata z urzędu (k. 35). Zasądzając od powódki

część kosztów postępowania na rzecz pozwanego Sąd Apelacyjny przyjął,

że powódka nie wykazała się staraniami o poprawę swojej sytuacji finansowej,

np. w drodze sprzedaży należącego do niej udziału w użytkowaniu wieczystym

nieruchomości. Trzeba zauważyć, że wiek powódki nie uzasadnia oczekiwania

od niej jakiejś szczególnej aktywności w celu poprawy sytuacji finansowej.

W obecnych

warunkach

rynkowych

sprzedaż

użytkowania

wieczystego

nieruchomości, którego dotyczył proces z pewnością nie mogłaby nastąpić

w szybkim terminie, a powodzenie takiego przedsięwzięcia zależy w istocie

od właściwości nieruchomości, w tym i od tego, czy ma ona zapewniony

właściwy dostęp do drogi publicznej. Okoliczności te mają związek z charakterem

roszczenia,

które

było

przedmiotem

rozstrzygnięcia

w

sprawie.

Powódka wystąpiła na drogę sądową w związku z tym, że nieruchomość oddana jej

w użytkowanie wieczyste jako następcy prawnemu poprzedniego właściciela tzw.

gruntów warszawskich nie ma zapewnionej właściwej komunikacji z drogą

publiczną. Powództwo w sprawie zostało wprawdzie oddalone w związku z tym,

że powódka nie

sprecyzowała

twierdzeń

i

nie

przeprowadziła

dowodów

pozwalających na ocenę rodzaju i wysokości szkody, jaką poniosła w związku

z brakiem

właściwego dostępu nieruchomości

oddanej

jej

w

użytkowanie

wieczyste do drogi publicznej,

ale w sprawie

nie

zostało

pozwany precyzyjnie

którędy przez

jego

nieruchomość

określił,

szlak służebny

i zapewnił

jego

wyodrębnionej

nieruchomości.

dostępność

ustalone,

użytkownikom

Postawa pozwanego

przyczyniła

żeby

przebiega

wieczystym

się

zatem

także do wystąpienia z pozwem. Okoliczności te rozpatrywane łącznie uzasadniały

odstąpienie

od obciążenia

powódki

kosztami

postępowania

apelacyjnego

należnymi pozwanemu.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 398 16 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu.

jw