I CZ 4/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 4/13

POSTANOWIENIE

Dnia 15 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

w sprawie z powództwa D. D. i Miasto Spółki z o.o. w W.

przeciwko Uniwersytetowi W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 15 lutego 2013 r.,

zażalenia strony pozwanej na wyrok Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 17 października 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i pozostawia Sądowi Apelacyjnemu

w W. rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Powód – D. D. i Miasto Spółka z o.o. w pozwie przeciwko Uniwersytetowi W.

wnosił o zapłatę kwoty 1.776.882 zł w związku z niewykonaniem przez pozwanego

umowy dotyczącej prac architektoniczno-budowlanych i obejmującej opracowanie

dokumentacji projektowej (art. 471 k.c.). Jako alternatywną podstawę roszczenia

powód wskazał art. 405 k.c.

Według

pozwanego

powód

nie

wykazał

istnienia

odpowiedniego

zobowiązania, a także przesłankę bezpodstawnego wzbogacenia.

Sąd Okręgowy oddalił powództwo jako nieuzasadnione. Nawet jeżeli

propozycja powoda opracowania bardziej efektywnej koncepcji prac (określonych

w umowie stron z 17 lipca 2009 r.) wykraczała poza zakres prac w niej

oznaczonych i wydana została nowa decyzja lokalizacyjna, nie było możliwe

„powierzenie

wykonawcy

zamówienia

z

wolnej

ręki

wykonania

prac

architektoniczno –projektowych” w świetle przepisów o zamówieniach publicznych.

Pozwany odstąpił od umowy dnia 19 lipca 2009 r., a ponadto podjęte przez powoda

prace w związku z przygotowaniem nowej koncepcji zostały rozliczone między

stronami. Nie wystąpiły także przesłanki roszczenia z art. 405 k.c.

W wyniku apelacji strony powodowej Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony

wyrok Sądu Okręgowego i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego

rozpoznania. W ocenie Sądu Apelacyjnego, przed oceną żądania pozwu należało

ustalić zasadniczą treść umowy zawartej pomiędzy stronami w dniu 17 lipca

2009 r.”. Tymczasem Sąd Okręgowy - mimo obfitego materiału dowodowego –

dokonał jego „nader syntetycznej oceny”, zaniechał dopuszczenia dowodów

z zeznań świadków, zgłoszonych w pozwie na okoliczność rzeczywistej treści

zleconych powódce prac przez pozwanego. Uniemożliwiało to wyjaśnienie tego,

czy tak uzgodniony przedmiot zamówienia mógł być wykonywany w ramach

umowy (w efekcie zmiany jej treści). Niewyjaśnienie rzeczywistej treści umowy

w zakresie istotnym w sprawie i przystąpienie do subsumpcji (art. 471 k.c.) bez

pełnej oceny jej treści, w tym w odniesieniu do skuteczności odstąpienia od umowy

z przyczyn podanych przez pozwanego, doprowadziło do nierozpoznania istoty

sprawy. Sąd Apelacyjny zaznaczył także, że możność uchylenia zaskarżonego

wyroku nie była obowiązkiem i Sąd mógł, po uzupełnieniu materiału dowodowego,

przystąpić do właściwych ustaleń faktycznych i subsumpcji. Należało jednak

uwzględnić wymagania stawiane przez ETPCZ w zakresie praw człowieka

i podstawowych wolności, a także standardy konstrukcyjne dotyczące prawa do

sądu oraz instancyjności postępowania (art. 78 i 176 ust. 1 Konstytucji).

W zażaleniu strony pozwanej złożonego na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c.

w zw. z art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 16 września 2011 r. (Dz.U. z 2011 r., nr 233, poz.

1381)

wskazano

na

naruszenie

licznych

przepisów

prawa

procesowego

i materialnego (pkt 1-4 zażalenia), w tym - art. 382 k.p.c. i art. 386 § 4 k.p.c.

Żalący się wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku „w całości i oddalenie apelacji

powoda”, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Sad Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. należy do nowych środków

zaskarżenia, przewidzianych w przepisach k.p.c. (art. 1 pkt 39 i art. 9 pkt 6 ustawy

z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego…;

Dz. U. Nr 233, poz. 1381). W kształtującym się orzecznictwie Sądu Najwyższego

dotyczącym tego nowego środka przyjęto, że nie służy on na pewno do

uruchomienia kontroli w zakresie meritum rozstrzygnięcia dokonanego przez sąd

drugiej instancji. Kontrola dokonywana przez Sąd Najwyższy ma jedynie charakter

formalny i polega na ocenie tego, czy sąd drugiej instancji miał uzasadnione

podstawy do uchylenia zaskarżonego apelacją wyroku sądu pierwszej instancji,

a więc czy nastąpiła nieważność postępowania, nierozpoznanie istoty sprawy lub

pojawiła się procesowa potrzeba przeprowadzenia w całości postępowania

dowodowego w związku ze zgłoszonym w pozwie żądaniem i faktyczną podstawą

tego żądania (art. 384 § 2 i art. 384 § 4 k.p.c.; zob. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 7 listopada 2012 r., IV Cz 147/12, nie publ.; z dnia 28 listopada

2012 r., III CZ 77/12, nie publ.).

Z uzasadnienia zażalenia wynika, że w rozpoznawanej sprawie chodzi

o zasadność uchylenia przez Sąd Apelacyjny wyroku Sądu Okręgowego z dnia

3 stycznia 2012 r. z powołaniem się na „nierozstrzygnięcie przez Sąd pierwszej

instancji istoty sprawy” (art. 386 § 4 k.p.c.). Sąd drugiej instancji stwierdził, że dla

wykazania zasadności wypłaty wynagrodzenia dla powoda (projektanta) mogłoby

prowadzić inne niż Sąd pierwszej instancji ujęcie treści ewentualnej więzi prawnej

łączącej strony (zmiana umowy z dnia 17 lipca 2009 r. lub ukształtowanie się

nowego porozumienia stron). Jednakże przesądzenie ostatecznego stanowiska

w tym zakresie wymaga uzupełnienia postępowania dowodowego przynajmniej

w odniesieniu do dowodów ze środków wskazanych w pozwie a pominiętych przez

sąd pierwszej instancji (s. 11-12 uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego).

Jednocześnie Sąd drugiej instancji wyjaśnił że „uchylenie zaskarżonego wyroku nie

było obowiązkiem i Sąd (…) mógł, po uzupełnieniu materiału dowodowego,

przystąpić do właściwych ustaleń faktycznych i subsumcji”, jednakże stały temu

na przeszkodzie

wskazane

standardy

wynikające

z

orzecznictwa

ETPCz

i konstytucyjne, wyrażone w art. 78 i 176 ust. 1 Konstytucji (s. 13 uzasadnienie

zaskarżonego wyroku).

Należy stwierdzić, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafnie przyjmuje

się, iż potrzeba (nawet in concreto znacznego) uzupełnienia dotychczasowego

postępowania dowodowego nie może stanowić podstawy do wydania przez Sąd

drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego po rozpoznaniu apelacji (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego: z dnia 19 grudnia 2012 r. II CZ 141/12, nie publ.

I z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, nie publ.). Jeżeli weźmie się pod uwagę

istotę postępowania apelacyjnego (sąd drugiej instancji ma obowiązek po

wniesieniu apelacji raz jeszcze dokonać subsumcji ustalonego stanu faktycznego z

punktu widzenia obowiązującego stanu prawnego), to niedostateczne - w ocenie

tego Sądu – rozważanie dotyczące prawa materialnego (np. odpowiednich ocen

zachowań kontrahentów w świetle postanowień art. 60 k.c. i 65 k.c.) nie może być

jednak kwalifikowane jako nierozpoznanie istoty sprawy (zob. np. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12 nie publ.). W związku

z tym, że przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenie uruchamia jedynie

wspomnianą wcześniej formalną kontrolę orzeczenia sądu pierwszej instancji

(art. 386 § 4 k.p.c.), w postępowaniu zażaleniowym nie mogą być jednak brane pod

uwagę wskazane przez Sąd Apelacyjny standardy ochronne i konstytucyjne.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

(art. 39815 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3, art. 108 § 2 i art. 39821 k.p.c.).