I CZ 39/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 39/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa Banku S.A. w W.

przeciwko Emilii N. i Zofii O.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 17 maja 2012 r.,

zażalenia strony powodowej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 10 stycznia 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2012 r. Sąd Apelacyjny odrzucił apelację

powoda Banku S.A. w W. z powodu nie dopełnienia obowiązku uiszczenia opłaty

od apelacji w zakresie zobowiązania pozwanych Emilii N. i Zofii O. do złożenia

oświadczeń przepraszających za naruszenie dóbr osobistych powoda. W zażaleniu

skarżący zarzucał błędnie zastosowano art. 72 § 1 pkt 1 pkt 1 i 2 k.p.c. przez

uznanie, że pomiędzy pozwanymi nie zachodzi współuczestnictwo materialne lecz

formalne, jak również naruszenie art. 1302 § 3 k.p.c. przez uznanie, że pełnomocnik

powoda nie uiścił w należytej wysokości opłaty sądowej od apelacji. W związku z

powyższym skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powód wnosił o zobowiązanie pozwanych Emilii N. i Zofii O. do złożenia

oświadczeń przepraszających za naruszenie jego dóbr osobistych oraz o

zasądzenie od pozwanych kwoty pieniężnej na cel społeczny. Wyrokiem z dnia 1

marca 2011 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił powództwo w całości. Powód zaskarżył

wyrok sądu pierwszej instancji w części oddalającej powództwo o zobowiązanie

obu pozwanych do złożenia oświadczeń, przy czym od apelacji wniesionej przez

zawodowego pełnomocnika uiszczona została opłata w wysokości 600 zł. Na

rozprawie apelacyjnej pełnomocnik powoda zapytany o to, przeciwko której z

pozwanych apelacja została opłacona, oświadczył, że opłata została uiszczona

przeciwko obu pozwanym o złożenie przez nie oświadczenia, gdyż zdaniem strony

powodowej po stronie pozwanej istnieje odpowiedzialność solidarna w zakresie, w

jakim wyrok został zaskarżony.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że obowiązek złożenia oświadczenia przez

pozwane nie jest obowiązkiem wspólnym, zaś każda z pozwanych odpowiada

za własne działanie, tj. w związku ze złożeniem podpisu pod pismem

zawierającym treści naruszające dobre imię powoda i świadomość doręczenia

pisma Prezesowi Narodowego Banku Polskiego, jak również przesłanie do

wiadomości

Przewodniczącemu

Sejmowej

Komisji

Skarbu

Państwa.

Bez znaczenia, w ocenie Sądu, pozostaje fakt, że pozwane nie wystosowały

osobnych

pism,

lecz

obie

podpisały

się

pod

jednym

pismem,

skoro

odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych wiąże się nierozerwalnie

z potwierdzeniem własnym podpisem zarzutów stawianych w piśmie i jest

niezależna od złożenia podpisu przez drugą z pozwanych. Każda z pozwanych

odpowiada wyłącznie za swoje działanie, w związku z czym nie zachodzi ta sama,

lecz zaledwie analogiczna podstawa faktyczna. W związku z formalnym

charakterem współuczestnictwa procesowego po stronie pozwanej roszczenie

skierowane przeciwko każdej z pozwanych powinno, zdaniem Sądu, podlegać

osobnej opłacie.

W ocenie Sądu Apelacyjnego apelacja nie została należycie opłacona, gdyż

opłata powinna wynosić 1.200 zł, tj. po 600 zł od każdego z roszczeń skierowanych

wobec pozwanych Emilii N. i Zofii O.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398) przewiduje, że opłatę stałą w wysokości

600 zł pobiera się od pozwu o ochronę dóbr osobistych. Ochrona dóbr osobistych,

zgodnie z art. 24 k.c. może polegać na roszczeniach o charakterze niemajątkowym

(żądanie stosowanego przeproszenia) jak i na roszczeniach majątkowych

(zadośćuczynienie za doznaną krzywdę lub żądanie zapłaty odpowiedniej sumy

pieniężnej na wskazany przez poszkodowanego cel społeczny). Z takiego

sformułowania powołanego przepisu wynika, że opłata stała pobierana jest od

każdego pozwu o ochronę dóbr osobistych niezależnie od tego, czy polega ona na

zgłoszeniu roszczeń niemajątkowych jak i majątkowych.

W sprawie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia – przeproszenia

za naruszenie dóbr osobistych - po stronie pozwanej zachodzi współuczestnictwo

procesowe. Trafne jest twierdzenie Sądu, że wieź ta nie ma charakteru

odpowiedzialności solidarnej, gdyż każda z pozwanych ponosi samodzielnie

ewentualną odpowiedzialność względem strony powodowej. Poza wypadkiem

współuczestnictwa jednolitego każdy współuczestnik działa w imieniu własnym

(por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2002 r., I PKN 344/01,

Prok. i Pr. 2003, nr 1, s. 43).

Należy

zaznaczyć,

że

roszczenie

powoda

wiąże

się

z

faktem

sporządzenia i złożenia jednego, tego samego pisma. Zawierało ono te same

zarzuty, pod którymi podpisały się obie pozwane. Powód nie wywodzi swojego

roszczenia z takich samych (jednakowych) zdarzeń, lecz z jednego, identycznego

(tego samego) zdarzenia. Roszczenie strony powodowej wiąże się nie tylko z tym

samym zdarzeniem, lecz także opartym na tej samej podstawie prawnej.

Trafnie zaznacza skarżący, że w sprawie występuje jeden przedmiot sporu

niezależnie od liczby współuczestników.

O współuczestnictwie materialnym można mówić wtedy, gdy pomiędzy

stronami istnieje więź oparta na jedności zdarzenia wyrządzającego szkodę.

Z treści pozwu i formułowanych żądań wynika, że działanie pozwanych, które

miało naruszać

dobra

osobiste

powoda,

kierowane

było

wobec

powoda

jednocześnie przez Emilię N. i Zofię O. i odnosiło się do nich w tym samym stopniu.

W judykaturze ugruntowany jest pogląd, że w przypadku współuczestnictwa

materialnego opartego na tej samej podstawie faktycznej i prawnej (art. 72 § 1 pkt 1

in fine k.p.c.) pobiera się jedną opłatę od pisma procesowego niezależnie od

wielości podmiotów zachodzącej po jednej ze stron procesu.

Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że sąd pierwszej instancji w taki

sposób zakwalifikował rozpoznawaną sprawę. Od pozwu uiszczono bowiem opłatę

w wysokości 600 zł odnośnie do roszczeń niemajątkowych powoda. Wiedzy o

obowiązku uiszczenia w terminie prawidłowej co do wysokości opłaty od pisma lub

środka zaskarżenia, który podlega opłacie, nie można uznać za zbyt wygórowane

wymaganie wobec zawodowego pełnomocnika (por. uzasadnienie uchwały SN z

dnia 20 maja 2003 r., III CZP 16/03, OSNC 2004 nr 3, poz. 33). Jednakże

odmienna ocena charakteru więzi procesowej między występującymi w sprawie

podmiotami (współuczestnictwa procesowego) nie powinna zaskakiwać strony na

etapie postępowania odwoławczego.

Sytuacja prawna pozwanych, jako podmiotów występujących w sporze

po jednej stronie, odpowiada współuczestnictwu materialnemu opartemu na tej

samej podstawie faktycznej i prawnej, bez zachodzącej równocześnie wspólności

praw i obowiązków, które występuje przy dochodzeniu świadczeń podzielnych.

Wobec powyższego zastosowanie sankcji w postaci odrzucenia apelacji jako

nienależycie opłaconej, było niezasadne.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398 15 w związku z art. 3941

§ 3 k.p.c., orzekł jak w sentencji.