I CZ 38/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 38/13

POSTANOWIENIE

Dnia 23 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa L. S.

przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej budynku przy ul. K. […]

w W.

z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanej C. P.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 maja 2013 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 31 stycznia 2013 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 31 stycznia 2013 r. odrzucił skargę

kasacyjną powódki L. S. od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 28 czerwca 2012 r.

wskazując, że nie została ona opłacona w terminie przewidzianym w art. 112 ust. 3

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U.

Nr 167, poz. 1398 ze zm.; dalej: „u.k.s.c.”). Postanowienie zwalniające powódkę

częściowo od kosztów sądowych, tj. od opłaty od skargi kasacyjnej ponad kwotę

500 zł, zostało doręczone pełnomocnikowi powódki w dniu 15 stycznia 2013 r.

Tygodniowy termin do uiszczenia opłaty, od której powódka nie została zwolniona

upłynął w dniu 22 stycznia 2013 r. zaś pełnomocnik brakującą część opłaty uiścił w

dniu 30 stycznia 2013 r.

W zażaleniu na powyższe postanowienie powódka zarzuciła naruszenie art.

398 § 2 k.p.c., oraz art. 112 ust. 3 u.k.s.c. i wniosła o jego uchylenie w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 112 ust. 3 u.k.s.c. - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia

17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 7, poz. 45), która weszła w życie z dniem

19 kwietnia 2010 r. – jeżeli pismo podlegające opłacie w wysokości stałej lub

stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub

wartości przedmiotu zaskarżenia, zostało wniesione przez adwokata, radcę

prawnego lub rzecznika patentowego i wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

złożony przed upływem terminu do opłacenia pisma został oddalony, tygodniowy

termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia, a gdy

postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia.

Wyłączona została przy tym zasada przewidziana w art. 112 ust. 2 u.k.s.c., wedle

której, jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zgłoszony przed upływem

terminu do opłacenia pisma został prawomocnie oddalony, przewodniczący wzywa

stronę do opłacenia złożonego pisma na podstawie art. 130 k.p.c.

Zmiana treści art. 112 u.k.s.c. dokonana wzmiankowaną ustawą miała na

celu przyspieszenie postępowania w sytuacji, w której czynności za stronę

wykonuje

profesjonalny

pełnomocnik, a charakter tych czynności nie wymaga

dodatkowych wskazówek ze strony sądu. Pełnomocnik taki ma - co do zasady obowiązek samodzielnego określenia i wniesienia opłaty stałej lub stosunkowej,

obliczonej od podanej przez stronę wartości przedmiotu sporu (art. 130 2 § 1 k.p.c.).

Artykuł 112 ust. 3 u.k.s.c. nie tylko wyznacza termin do uiszczenia opłaty

w razie prawomocnego oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, ale

jednocześnie

wyłącza

możliwość

wdrożenia

postępowania

naprawczego

określonego w art. 130 § 1 k.p.c., co oznacza, że profesjonalny pełnomocnik

powinien sam obliczyć i uiścić należną opłatę (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 21 lipca 2011 r., V CZ 30/11, niepubl.).

Powódka reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika w niniejszej

sprawie została zwolniona od obowiązku uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej

ponad kwotę 500zł, a w pozostałym zakresie jej wniosek o zwolnienie od kosztów

sądowych został oddalony.

Wobec częściowego oddalenia wniosku zobowiązana była zatem z mocy

ustawy do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej w terminie tygodniowym od dnia

doręczenia postanowienia Sądu Apelacyjnego tj. od dnia 15 stycznia 2013 r.

(k. 594), czego nie dopełniła.

Podkreślić należy, że ustawodawca w art. 112 u.k.s.c. nie ograniczył

zastosowania normy w nim wyrażonej do całkowitego albo częściowego oddalenia

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że szczególna

regulacja zawarta w art. 112 ust. 3 u.k.s.c. dotyczy zarówno oddalenia wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, jak i w części (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2011 r., III CZ 70/10, niepubl., z dnia

23 marca 2011 r., V CZ 116/10, niepubl., z dnia 2 czerwca 2011 r., I CZ 51/11,

niepubl., z dnia 6 lipca 2011 r., I CZ 72/11, niepubl., z dnia 28 września 2011 r.,

I CZ 86/11, niepubl., z dnia 9 listopada 2011 r., II CZ 88/11, niepubl. i z dnia

9 listopada 2011 r., II CZ 100/11, niepubl.).

Ponadto, jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 2 czerwca

2011 r. (I CZ 51/11, nie publ.) za takim rozumieniem art. 112 ust. 3 u.k.s.c.

przemawia cel jego ustanowienia, aktualny także w razie częściowego oddalenia

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, polegający na przyspieszeniu

postępowań sądowych oraz odciążeniu sądów od dokonywania czynności

związanych

z

wzywaniem

stron

reprezentowanych

przez

profesjonalnych

pełnomocników o uiszczenie opłat sądowych w sytuacji, gdy konieczność

uiszczenia opłaty i jej wysokość wynika jednoznacznie z przepisów u.k.s.c. oraz

orzeczeń sądów w przedmiocie złożonego przez stronę wniosku o zwolnienie od

kosztów sądowych.

Prezentowany przez skarżącą pogląd, zgodnie z którym, w razie oddalenia

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych strony reprezentowanej przez

zawodowego pełnomocnika, przewodniczący powinien na podstawie stosowanego

odpowiednio art. 130 § 1 k.p.c. wezwać pełnomocnika do opłacenia środka

zaskarżenia w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia tego środka, był

aktualny przed nowelizacją art. 112 u.k.s.c. Jednakże od dnia 19 kwietnia 2010 r.

przepis ten w ustępie 3 wyraźnie wykluczył możliwość stosowania w takiej sytuacji

art. 130 k.p.c. i wzywania pełnomocnika do uiszczenia opłaty (porównaj między

innymi postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2011r. V CZ 30/11, z dnia

23 marca 2011 r. V CZ 7/11, z dnia 28 września 2011 r. I CZ 86/11 oraz

uzasadnienie uchwały tego Sądu z dnia 9 lutego 2012 r. III CZP 92/11, niepubl.).

Odwołanie się przez skarżącą do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego

2012 r. (III CZP 92/11) nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie bowiem stan

faktyczny, na podstawie którego zapadła przedmiotowa uchwała dotyczył sytuacji,

gdy strona, mimo iż reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła

apelację osobiście.

Sąd Najwyższy podkreślił przy tym, że zakres zastosowania art. 112 ust. 3

u.k.s.c. ograniczony został do tych pism podlegających opłacie w wysokości stałej

lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu

lub wartości przedmiotu zaskarżenia, które zostały wniesione przez adwokata,

radcę prawnego lub rzecznika patentowego.

Ograniczenie dotkliwych dla strony skutków zaniechania opłacenia pisma

a zwłaszcza środka odwoławczego tylko do czynności dokonanych przez

pełnomocników, odpowiada przyjętym rozwiązaniom pozwalającym także stronom

osobiście dokonywać wszelkich czynności procesowych, niezależnie od czynności

podejmowanych przez ustanowionych pełnomocników procesowych (art. 86 k.p.c.).

Wskazał

odwoławczego

ponadto,

jest

że

wyrazem

wniesienie

osobiście

przez

realizacji

przysługujących

stronę

stronie

środka

uprawnień

procesowych, których nie ogranicza ustanowienie pełnomocnika. Tym samym

przyjął, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, że w ustawie jednoznacznie

przewiduje się surową sankcję właśnie w odniesieniu do pism wnoszonych przez

pełnomocnika, natomiast brak jest podstaw do uznania, że tą samą sankcją objęte

są pisma wniesione osobiście przez stronę, nawet jeśli strona ta jest

reprezentowana w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika.

Z kolei w tezie uchwały z dnia 16 listopada 2012 r. (III CZP 56/12) wskazał,

że przepis art. 112 ust. 3 u.k.s.c. ma zastosowanie także w razie częściowego

oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych zawartego w zarzutach od

nakazu zapłaty wniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika

będącego adwokatem lub radcą prawnym. W uzasadnieniu podkreślił, że skutków

wynikających z art. 112 ust. 3 u.k.s.c. nie uchyla nawet bezpodstawne wezwanie

strony do uiszczenia opłaty sądowej w razie nieuiszczenia opłaty w terminie

określonym w tym przepisie. Odmienna wykładnia art. 112 ust. 3 u.k.s.c., za którą

odpowiedział się Sąd Apelacyjny przedstawiający zagadnienie prawne i którą

szeroko przytoczyła strona skarżąca w zażaleniu, musiałaby prowadzić do wniosku,

że jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został złożony przed

wezwaniem przewodniczącego sądu do uiszczenia opłaty, to sytuacja powstała

w następstwie negatywnego rozpoznania wniosku strony o zwolnienie od kosztów

sądowych nie podpadałaby nie tylko pod zakres regulacji zawartej w art. 112 ust. 3

u.k.s.c., ale także pod zakres normy zawartej w art. 112 ust. 2 u.k.s.c.

Zaznaczył ponadto, że obowiązek uiszczenia przez stronę należnej opłaty po

doręczeniu postanowienia wymaga jedynie jej obliczenia przez pełnomocnika

strony. Zwrócił przy tym uwagę, że nałożenie przez ustawodawcę obowiązku

samoobliczania przez profesjonalnych pełnomocników opłat w wysokości stałej lub

stosunkowej

od środków

odwoławczych

lub

środków

zaskarżenia

było

przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który uznał rozwiązanie to za

zgodne z Konstytucją.

W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny zasadnie odrzucił skargę kasacyjną

powódki jako nieopłaconą, co skutkuje oddalaniem zażalenia powódki jako

bezzasadnego, na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c.