I CZ 36/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 36/09

POSTANOWIENIE

Dnia 26 sierpnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Gerard Bieniek

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku W.W.

przy uczestnictwie L.W.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 26 sierpnia 2009 r.,

zażalenia uczestnika postępowania

na postanowienie Sądu Okręgowego w W.

z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 17 listopada 2008 r. Sąd Okręgowy w W. odrzucił

apelację uczestnika postępowania L.W. od postanowienia wstępnego Sądu

Rejonowego w W. z dnia 6 sierpnia 2008 r. ustalającego – w sprawie o podział

majątku wspólnego po ustaniu wspólności między małżonkami – skład majątku

wspólnego. Sąd Okręgowy uznał, że wobec tego, iż sprawa została wszczęta w

dniu 6 września 2004 r., a więc przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze

zm.; dalej – „u.k.s.c. 2005”), w sprawie tej, w myśl art. 149 ust. 1 tej ustawy, do

czasu zakończenia postępowania w danej instancji stosuje się dotychczasowe

przepisy o kosztach. Nie budzi zaś wątpliwości, że zaskarżone apelacją

postanowienie wstępne nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w danej

(w tym wypadku w pierwszej) instancji w

rozumieniu wymienionego przepisu. Do

opłaty od apelacji mają więc zastosowanie wydane na podstawie ustawy z dnia 13

czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 9,

poz. 88 ze zm.; dalej – „u.k.s.c. 1967”) przepisy rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów

w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze zm.; dalej – „rozp. MS o wys.

wpisów”). Według § 23 ust. 1, § 7 ust. 1 pkt 3 i § 1 pkt 4 tego rozporządzenia, przy

wartości przedmiotu zaskarżenia wynoszącej 1.593.000 zł należny wpis od apelacji

wynosi 16.250 zł. Apelacja uczestnika postępowania, wniesiona przez jego

pełnomocnika będącego adwokatem, opłacona została opłatą w kwocie 1.000 zł.

Podlega zatem, jako nienależycie opłacona, odrzuceniu bez wezwania o uiszczenie

brakującej opłaty. Podstawą tego rozstrzygnięcia jest art. 130 2 § 3 k.p.c., dodany

przez u.k.s.c. 2005. Jego zastosowania nie wyłącza art. 149 ust. 1 u.k.s.c. 2005,

ponieważ nakazuje stosować dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych, a art.

1302 § 3 k.p.c. zawiera regulację odnoszącą się do wymogów formalnych pism

procesowych i nie należy do przepisów o kosztach sądowych.

W

zażaleniu

na

postanowienie

wymienione

na

wstępie

uczestnik

postępowania zarzucił naruszenie art. 149 ust. 1 u.k.s.c. 2005 przez błędne

przyjęcie, że postanowienie wstępne zaskarżone przez niego apelacją nie jest

postanowieniem kończącym postępowanie w danej instancji w rozumieniu tego

przepisu oraz – gdyby poprzedni zarzut okazał się niezasadny - naruszenie

art. 1302 § 3 k.p.c. przez jego zastosowanie zamiast zastosowania art. 16 ust. 1

i art. 17 u.k.s.c. 1967 i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie i przeważającej części doktryny przyjęto, że kasacja (skarga

kasacyjna) przysługuje od wyroku wstępnego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia

16 kwietnia 1997 r., II CKN 104/97, OSNC 1997, nr 11, poz. 170). Przyjęto też,

że przysługuje od postanowienia wstępnego wydanego w sprawie o podział

majątku wspólnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1999 r.,

II CKN 110/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 129). Stanowisko to zostało wyrażone

na tle przepisu (art. 392 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca

1996 r. do dnia 1 lipca 2000 r., art. 392 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia

1 lipca 2000 r. do dnia 6 lutego 2005 r. i art. 398 1 § 1 k.p.c. obowiązującego

od dnia 6 lutego 2005 r.), według którego kasacja (skarga kasacyjna) przysługuje

od wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie. U jego

podłoża legło zapatrywanie, że wyrok wstępny (postanowienie wstępne) kończy

postępowanie w sprawie. Pogląd ten jest wynikiem wykładni przepisu określającego

przedmiotowy zakres zaskarżenia kasacyjnego i wyrażony został na użytek

ustalenia tego zakresu. Natomiast wykładnia art. 149 ust. 1 u.k.s.c. 2005,

uwzględniająca, że jest to przepis intertemporalny dotyczący stosowania przepisów

o kosztach sądowych, nie pozwala na przyjęcie, że wyrok wstępny (postanowienie

wstępne) jest orzeczeniem, które w rozumieniu tego przepisu kończy postępowanie

w danej instancji. Wyrok wstępny jest rozstrzygnięciem sprawy tylko co do zasady

(art. 318 § 1 k.p.c.), a postanowienie wstępne wydane w postępowaniu

nieprocesowym

na

podstawie

przepisów

szczególnych

rozstrzyga

jedynie

o określonej kwestii wstępnej (np. w sprawie o podział majątku wspólnego

o przynależności określonego przedmiotu do majątku wspólnego – art. 685

w zw. z art. 567 § 3 k.p.c.) i nie kończą one sprawy w danej instancji, gdyż mimo

ich uprawomocnienia się rozpoznanie sprawy musi być kontynuowane w tej samej

instancji aż do wydania orzeczenia co do istoty sprawy. Odmienny pogląd

oznaczałby – w przypadku sprawy, w której wydane zostało zaskarżone

postanowienie – że do kosztów sądowych powstałych po wydaniu postanowienia

wstępnego miałyby zastosowanie nowe przepisy, a zatem powinny one mieć

zastosowanie w całym dalszym postępowaniu, więc także w postępowaniu

przed sądem pierwszej instancji przy rozpoznawaniu sprawy po uprawomocnieniu

się postanowienia wstępnego. Doszłoby więc, wbrew treści art. 149 ust. 1 u.k.s.c.

2005, do zastosowania w pierwszej instancji nowych przepisów o kosztach

w sprawie wszczętej przed dniem wejścia w życie nowej ustawy pomimo

niezakończenia postępowania w tej instancji. Trudno zaś przyjąć, że pomimo

zastosowania w sprawie nowych przepisów o kosztach możliwe byłoby w dalszym

postępowaniu w tej sprawie powrócenie do stosowania przepisów starych. Rację

ma zatem Sąd Okręgowy uznając, że zaskarżone apelacją postanowienie wstępne

wydane przez sąd pierwszej instancji nie zakończyło postępowania w tej instancji

w rozumieniu art. 149 ust. 1 u.k.s.c. 2005. Wobec tego, że sprawa, w której wydane

zostało to postanowienie, wszczęta została przed dniem wejścia w życie u.k.s.c.

2005, stosownie do wymienionego przepisu mają w niej zastosowanie także po

wydaniu tego postanowienia, w szczególności do apelacji od tego postanowienia,

dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych.

Do dotychczasowych przepisów o kosztach sądowych, które utraciły moc

z chwilą wejścia w życie u.k.s.c. 2005, należą w szczególności przepisy art. 16 i 17

u.k.s.c. 1967 oraz przepisy wydanego na podstawie tej ustawy rozp. MS o wys.

wpisów. Opłatę od wniesionej w sprawie apelacji należało zatem ustalić, tak jak

prawidłowo przyjął Sąd Okręgowy, na podstawie przepisów rozp. MS o wys.

wpisów. Wobec nieuiszczenia opłaty od apelacji wniesionej przez adwokata,

przy uwzględnieniu, że opłatą tą jest wpis stosunkowy, należało na podstawie art.

16 u.k.s.c. 1967 wezwać skarżącego, pod rygorem odrzucenia apelacji, do

uiszczenia brakującego wpisu w terminie tygodniowym od dnia doręczenia

wezwania.

Przepis art. 1302 § 3 k.p.c. (uchylony przez ustawę z dnia 5 grudnia 2008 r.,

Dz.U. z 2008 r. Nr 234, poz. 1571, ale mający zastosowanie do postępowań

wszczętych przed tym dniem), zawiera regulację odnoszącą się w szerokim

znaczeniu do wymogów formalnych pism procesowych będących środkami

odwoławczymi

lub

środkami

zaskarżenia,

ale

wyłącznie

reguluje

skutek

nienależytego opłacenia takiego pisma wniesionego przez adwokata, radcę

prawnego lub rzecznika patentowego opłatą w wysokości stałej lub stosunkowej.

Lokata tego przepisu w kodeksie postępowania cywilnego, a nie w ustawie

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, nie przesądza o jego charakterze.

Fakt, że zastąpił on dawną regulację zawartą w art. 17 u.k.s.c. 1967, jest

wystarczającym argumentem do przyjęcia, że to nie ten przepis ale – stosownie

do art. 149 ust. 1 u.k.s.c. 2005 – w sprawach wszczętych przed dniem wejścia

w życie tej ustawy mają zastosowanie art. 16 i 17 u.k.s.c. 1967.

Zarzut zażalenia naruszenia art. 1302 § 3 k.p.c. przez jego zastosowanie,

zamiast zastosowania art. 16 ust. 1 u.k.s.c. 1967, jest przeto zasadny. Zażalenie

podlegało więc uwzględnieniu (art. 39816 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.).