I CZ 35/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 35/11

POSTANOWIENIE

Dnia 11 sierpnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Dyrektora Izby Celnej w R.

przeciwko I.R. Towarzystwu Ubezpieczeń S.A. z siedzibą w W.

z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanej - Przedsiębiorstwa

Spedycji Międzynarodowej C.H. W. S.A. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 11 sierpnia 2011 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie zawarte w punkcie 2

wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 15 grudnia 2010 r.,

uchyla

zaskarżone

rozstrzygnięcia

o

postanowienie

kosztach

do

i

przekazuję

ponownego

rozpoznania

i orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

kwestię

Wyrokiem z dnia 15 lipca 2010 r. Sąd Apelacyjny w sprawie z powództwa

Skarbu Państwa – Dyrektora Izby Celnej w R. przeciwko I.R. Towarzystwu

Ubezpieczeń S.A. w W. z udziałem po stronie pozwanej interwenienta ubocznego

Przedsiębiorstwa Spedycji Międzynarodowej C. H. W. S.A. w W. na skutek apelacji

pozwanego zmienił wyrok Sądu Okręgowego z dnia 15 kwietnia 2009 r., w pkt 1 w

ten sposób, że oddalił powództwo i obciążył Skarb Państwa nieuiszczonymi

kosztami sądowymi, zaś w pkt 2 w ten sposób, że zasądził od powoda na rzecz

pozwanego kwotę 17.461 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego i

kasacyjnego, w tym kwotę 6.317 tytułem zwrotu wynagrodzenia pełnomocnika. Na

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażalenie wniosła strona pozwana.

Skarżąca wniosła o zmianę orzeczenia przez zasądzenie – ponad zasądzoną

kwotę od powoda na rzecz pozwanego kwoty 13.133,68 zł. W odpowiedzi na

zażalenie strona powodowa wniosła o oddalenie zażalenia, twierdząc, że Sąd

Apelacyjny rozstrzygnął o wszystkich kosztach sądowych oraz zasądził na rzecz

pozwanego zwrot kosztów zastępstwa procesowego, wobec czego rozstrzygnięcie

to w pełni uwzględnia wniosek pozwanego w zakresie zasądzenia kosztów

procesu,

zaś

niedopuszczalne

byłoby

zamieszczenie

w

rozstrzygnięciu

postanowienia o zwrocie kosztów już poniesionych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., dodanym przez ustawę z dnia 19 marca

2009 r. zmieniającą kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 69, poz. 592),

zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także na postanowienie sądu drugiej

instancji co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu

pierwszej instancji. Przepis ten rozszerza krąg wyjątków od zasady, że nie

przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienia sądu drugiej

instancji inne, niż kończące postępowanie w sprawie.

Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi

na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony

(art. 98 § 1 k.p.c.). Wskazany przepis ustanawia dwie zasady rozstrzygania

o kosztach procesu, tj. zasadę odpowiedzialności za wynik procesu oraz zasadę

orzekania o zwrocie kosztów niezbędnych i celowych. Zgodnie z zasadą unifikacji

i koncentracji kosztów postępowania, których wyrazem jest art. 108 § 1 k.p.c.,

w orzeczeniu końcowym sąd orzeka o wszystkich kosztach przy zastosowaniu

adekwatnej do wyniku postępowania zasady. Konsekwencją tego jest objęcie tą

zasadą wszystkich elementów kosztów.

W przedmiotowej sprawie Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2009

r. uwzględnił powództwo, zasądził od pozwanego kwotę 4.462,68 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego, jak również nakazał pobrać od pozwanego

kwotę 5.571 zł tytułem uiszczenia opłaty od pozwu (k. 157-158). Wyrokiem z dnia

20 października 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację i zasądził od pozwanego

na rzecz powoda kwotę 3.100 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu apelacyjnym (k. - 226). Wyrokiem z dnia 9 września 2010 r. Sąd

Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, przekazując sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (k.

– 312). Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 15

grudnia 2010 r. oddalił powództwo, jak również zasądził od powoda na

rzecz pozwanego kwotę 17.461 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

apelacyjnego i kasacyjnego, w tym kwotę 6.317 tytułem zwrotu wynagrodzenia

pełnomocnika (k. - 325). Sąd Apelacyjny obowiązany był orzec o kosztach

postępowania apelacyjnego oraz o kosztach wcześniejszego postępowania, które

toczyło się przed ostatecznym zakończeniem postępowania apelacyjnego.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny wskazał, że kosztami postępowań

pierwszoinstancyjnego,

apelacyjnego

i

kasacyjnego

poniesionymi

przez

pozwanego, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sporu, obciążono

przegrywającego powoda (art. 108 § 1 w zw. z art. 98 § 1, 391 § 1 k.p.c.)

zasądzając ich zwrot. Nieuiszczonymi przez powoda kosztami sądowymi, w braku

podstaw do obciążenia nimi pozwanego, obciążono Skarb Państwa (art. 113 ust. 1

i 5 u.k.s.c).

Zdaniem strony żalącej się sąd zaniechał orzeczenia o zwrocie na rzecz

pozwanego kosztów procesu w zakresie opłaty sądowej, którą pozwany

zobowiązany był uiścić na podstawie uchylonego w toku procesu wyroku Sądu

Okręgowego z dnia 14 kwietnia 2009 r., jak również zaniechał zasądzenia kwoty

przekazanej pozwanemu tytułem kosztów zastępstwa procesowego na podstawie

wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 14 kwietnia 2009 r. Wskazano, że Sąd

Apelacyjny powinien uwzględnić w ramach rozstrzygnięcia te kwoty, które pozwany

już uiścił na podstawie wyroku Sądu Okręgowego i pierwszego wyroku Sądu

Apelacyjnego. Za substrat zaskarżenia uznano dorozumiane oddalenie wniosku

pozwanego o zwrot kosztów procesu odnośnie do kwot uiszczonych przez

pozwanego na podstawie uchylonych w toku sprawy orzeczeń sądu pierwszej i

drugiej instancji. Żalący się zaznaczył, że uiszczenie przez niego kosztów

zastępstwa procesowego w związku z wydaniem orzeczenia sądu I instancji i

pierwotnego wyroku sądu odwoławczego wynikało z prawomocności tych orzeczeń.

Odnosząc się do tych twierdzeń należy podkreślić, że Sąd Najwyższy nie

jest uprawniony ani zobowiązany do dokonywania ustaleń co do rozliczeń kosztów

procesu poniesionych i faktycznie przekazanych między stronami. Zachodzi zatem

potrzeba wyjaśnienia tych okoliczności i dokonania ustaleń przez Sąd Apelacyjny,

jak również rozliczenia kosztów procesu z uwzględnieniem tych kwot, które strona

pozwana przekazała już stronie powodowej.

Z przedstawionych powodów orzeczono jak w sentencji (art. 398 15 § 1

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).