I CZ 32/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 32/08

POSTANOWIENIE

Dnia 16 kwietnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa "L.(...)" Spółki z o.o. w W.

przeciwko Skarbowi Państwa - Centrum Obsługi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 kwietnia 2008 r.,

zażalenia strony pozwanej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 28 września 2007 r., sygn. akt I ACa (…),

1)

odrzuca zażalenie od postanowienia w części oddalającej wniosek o

przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej;

2)

w pozostałej części oddala zażalenie i zasądza od pozwanego na rzecz

powoda 1800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 28 września 2007 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek o

przywrócenie terminu i odrzucił skargę kasacyjną pozwanego Skarbu Państwa. W

uzasadnieniu podał, że podstawę orzeczenia stanowił art. 3986 § 3 k.p.c. wobec

podpisania skargi przez radcę prawnego strony pozwanej, nieposiadającego - w

związku z treścią art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1417 ze zm.; dalej- ustawa) –

zdolności postulacyjnej do reprezentowania Skarbu Państwa przed Sądem Najwyższym.

Sąd Apelacyjny uznał, że pozwanemu należy przypisać winę przy uchybieniu terminu. W

związku z zarzutem Prokuratorii Generalnej odnośnie do braku możliwości wniesienia

skargi kasacyjnej wobec nieotrzymania wniosku pozwanego o dokonanie tej czynności

stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy, Sąd Apelacyjny wskazał, że co prawda wyłączne

zastępstwo procesowe pozwanej przed Sądem Najwyższym należało do Prokuratorii

Generalnej, jednak stroną jest Skarb Państwa. Z treści art. 14 pkt 1 ustawy wnioskować

należało, że podmiot reprezentujący Skarb Państwa, chcąc wnieść skargę kasacyjną,

powinien

złożyć do

Prokuratorii Generalnej wniosek w przedmiocie

czynności

procesowych dotyczących skargi. Zaniedbanie temu obowiązkowi uznał za zawinione

zachowanie strony. Podkreślił, że strona była reprezentowana przez fachowego

pełnomocnika oraz to, iż dla oceny czy do uchybienia terminowi doszło z winy strony,

jednoznaczne ze stwierdzeniem winy jest stwierdzenie winy pełnomocnika strony lub

osób odpowiedzialnych za prowadzenie spraw prawnych.

W zażaleniu pozwany, reprezentowany przez Prokuratorię Generalną, zarzucił

naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c. w zw. z art. 169 § 1 i art. 168 § 1 k.p.c. oraz wnosił o

uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Wskazał, że ocena winy powinna być

dokonana w sposób zobiektywizowany, przy uwzględnieniu stosowania ustawy o

Prokuratorii Generalnej. Zarzucił, że obowiązywanie tej ustawy nie zostało uwzględnione

tylko przez pozwaną, ale i przez Sąd. Przejawiać się to miało w tym, że doręczając

pozwanemu wyrok Sąd pouczył o tym, iż skarga kasacyjna powinna być wniesiona

przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym. Tym samym wykonanie

przez stronę czynności zgodnie z pouczeniem Sądu nie powinno być źródłem

niekorzystnych rozstrzygnięć. Podobnie niezasadne było wzywanie radcy prawnego do

usunięcia braków formalnych skargi, jeżeli była ona dotknięta brakami nieusuwalnymi

powodującymi jej odrzucenie.

Pismem z dnia 8 lutego 2008 r. pozwany powołał się na zasadę lojalności

procesowej i obiektywne trudności w stosowaniu ustawy. Zarzucił, że Sąd orzekający

pominął treść art. 83 ust. 1 i 3 ustawy. Odwołując się do stanowiska doktryny wskazał,

że w sprawach, w których zastępstwo procesowe Skarbu Państwa przez Prokuratorię

Generalną nie jest obowiązkowe, niezależnie od tego, czy przed 15 marca 2006 r. były

podejmowane czynności procesowe przed Sądem Najwyższym lub czynności

procesowe związane z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowane przed

sądem niższej instancji, zastępstwo procesowe Skarbu Państwa – także przed Sądem

Najwyższym, wykonywane jest przez organy podmiotów reprezentujących Skarb

Państwa.

W odpowiedzi na zażalenie powód wnosił o jego oddalenie. Wskazał, że cały

wywód zawarty we wniosku o przywrócenie terminu wskazuje wprost na zawinienie

pozwanego. Podkreślił, że z art. 12 ust. 2 ustawy jednoznacznie wynikają obowiązki

pozwanego w stosunku do Prokuratorii Generalnej, których pozwany nie wykonał.

Ponadto, jako niedopuszczalne uznał powoływanie się dopiero w piśmie procesowym na

zarzut naruszenia art. 83 ustawy. Dalej wskazał, że Sąd Apelacyjny w pierwszej

kolejności prawidłowo rozpoznał wniosek o przywrócenie terminu, którego oddalenie

skutkowało odrzuceniem skargi jako wniesionej po terminie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne. Na wstępie należy stwierdzić, na co zwrócił uwagę

pełnomocnik powoda, że nie jest dopuszczalne - pod pozorem uzupełnienia

uzasadnienia - podniesienie po upływie terminu do wniesienia zażalenia nowego,

odmiennego zarzutu (tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1998 r. III

CZ 108/1998, Biul.SN 1999/1/10). Ponadto, przedmiotem zażalenia do Sądu

Najwyższego mogą być jedynie postanowienia sądu drugiej instancji wymienione

wyczerpująco w art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. i nie ma wśród nich postanowienia oddalającego

wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, nie jest to również

postanowienie kończące postępowanie w sprawie. W tym zakresie zażalenie podlega

odrzuceniu jako niedopuszczalne, natomiast przesłanki nieuwzględnienia wniosku o

przywrócenie terminu do wniesienia skargi mogą być poddane ocenie przy kontroli

zasadności jej odrzucenia.

W

zażaleniu pozwany nie

kwestionował obowiązku

reprezentacji przez

Prokuratorię Generalną. Spór dotyczył tego, czy brak wniosku pozwanego o wniesienie

skargi kasacyjnej przez Prokuratorię Generalną może stanowić podstawę uznania za

zawinione zachowanie strony procesu. Trafnie zauważył Sąd Apelacyjny, że w sprawie

nie jest istotne to, czy za zawinione należy uznać zachowanie Prokuratorii Generalnej,

znaczenie bowiem ma zachowanie samej strony. Nie ma wątpliwości, że zaniechanie

przekazania informacji zgodnie z art. 12 ust. 2 i 14 ust. 1 ustawy, zwłaszcza w sytuacji,

gdy pozwana była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, jest zachowaniem

zawinionym. Obowiązek tam przewidziany jest jednoznaczny i nie wymaga dodatkowych

wyjaśnień. Brak wiedzy reprezentanta jakim jest Prokuratoria Generalna o terminie do

wniesienia

skargi

był

następstwem

zawinionego

zachowania

pozwanego.

Niedopuszczalnym byłoby przyjęcie, że skoro samemu reprezentantowi nie można

stawiać zarzutów co do właściwego wykonywania swoich obowiązków, to zaniechanie

wykonania elementarnych czynności przez samego pozwanego skutkować może

jednocześnie przyjęciem braku winy w uchybieniu terminu.

Odnosząc się do zarzucanego niewłaściwego trybu postępowania Sądu

Apelacyjnego zważyć należy co następuje. Trafnie przewodniczący wzywał w

zarządzeniu jednocześnie do złożenia odpisów skargi kasacyjnej (braki uzupełnialne),

jak i do wskazania, kto podpisał skargę. Uzasadnione jest to względami ekonomii

procesowej. W przypadku bowiem, gdy skargę taką wnosiłby podmiot posiadający

zdolność postulacyjną, nie byłoby potrzeby kolejnego wzywania do uzupełniania braków

formalnych. Kolejny zarzut dotyczył błędnego – zdaniem skarżącego - pouczenia,

wskazującego

na

obowiązek

wniesienia

skargi

kasacyjnej

przez

fachowego

pełnomocnika. W istocie, pouczenie to odpowiadało zasadzie określonej w art. 87 1 § 1

k.p.c., nie uwzględniało zaś paragrafu 3 tego artykułu. Nie zmienia to jednak tego, na co

już

wcześniej

wskazał

Sąd

Najwyższy,

że

omyłkowe

udzielenie

fachowemu

pełnomocnikowi procesowemu (radcy prawnemu) zbędnego i błędnego pouczenia nie

może go zwalniać od dostosowania swoich czynności do wymagań wynikających

z jednoznacznej normy prawnej, jaką jest szczególny przepis art. 393 18 k.p.c.

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 1997 r., III CZ 45/1997, OSP

1998/4/88).

Ustosunkowując się już marginalnie do zarzutu zgłoszonego w piśmie

procesowym z dnia 13 lutego 2008 r. odnośnie do art. 83 ustawy należy wskazać, że

zgodnie z ust. 3 tego przepisu sprawy przed Sądem Najwyższym, w których po dniu jej

wejścia w życie zastępstwo procesowe Skarbu Państwa przez Prokuratorię Generalną

jest wyłączne, są prowadzone na dotychczasowych zasadach, o ile przed dniem wejścia

w życie ustawy zostały w sprawie podjęte czynności procesowe przed Sądem

Najwyższym lub czynności procesowe związane z postępowaniem przed Sądem

Najwyższym, podejmowane przed sądem niższej instancji. W niniejszej sprawie

czynności związane z postępowaniem przed Sądem Najwyższym podejmowane były po

wejściu w życie ustawy, co miało miejsce w zasadzie z dniem 15 marca 2006 r. (art. 86

ustawy). Kwestie te były przedmiotem wypowiedzi judykatury, w których podkreślano, że

przepisy ustawy o Prokuratorii Generalnej o charakterze procesowym powinny być

stosowane od chwili jej wejścia w życie. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że istotą tego

unormowania jest przyznanie jej funkcjonariuszom (radcom i starszym radcom, a także

Prezesowi i wiceprezesom) wyłącznego uprawnienia do zastępowania Skarbu Państwa

przed Sądem Najwyższym. Należy zatem przyjąć, że z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy

o Prokuratorii Generalnej, mającego charakter ustrojowy, wynika również norma

o charakterze procesowym. Przepis ten przyznaje zdolność postulacyjną przed Sądem

Najwyższym wyłącznie Prokuratorii Generalnej, pozbawiając jednocześnie tej zdolności

adwokatów i radców prawnych. Z tego względu czynności podejmowane przed Sądem

Najwyższym przez podmioty inne niż Prokuratoria Generalna są pozbawione

skuteczności również wówczas, gdy Prokuratoria nie wykonuje w sposób czynny

zastępstwa procesowego Skarbu Państwa. Innymi słowy, art. 87 1 § 3 k.p.c. należy

interpretować w ten sposób, że w sprawach, w których obowiązuje wyłączne zastępstwo

Skarbu Państwa przez Prokuratorię Generalną, nie jest dopuszczalne zastępowanie go

przez jakikolwiek inny podmiot (postanowienie z dnia 31 sierpnia 2006 r., I CZ 47/06

OSNC 2007/5/75, Biul.SN 2006/11).

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. należało orzec, jak w sentencji.