I CZ 31/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 31/11

POSTANOWIENIE

Dnia 29 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Wojciech Katner (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa S. D.

przeciwko P. D.

o obniżenie alimentów,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 29 kwietnia 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego

w W.

z dnia 9 września 2010 r.,

oddala zażalenie, pozostawiając końcowemu orzeczeniu

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w W. oddalił wniosek

powoda S. D. o wyłącznie od rozpoznania apelacji od wyroku Sądu Rejonowego w

W. z dnia 16 marca 2010 r. sędzi B. K. Za niewyczerpujące przesłanek

przewidzianych w art. 49 k.p.c. Sąd ten uznał zarzuty, że sędzia B. K. brała udział

w rozpoznawaniu wcześniej składanych przez powoda środków odwoławczych,

a jego odczucia, że podejmowała stronnicze i niekorzystne dla niego decyzje są

subiektywne.

W

postępowaniu

odwoławczym

sprawy

rozpoznawane

są

w trzyosobowym zawodowym składzie, a zatem wydawane orzeczenia nie są

decyzją jednego sędziego.

W zażaleniu powód domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia

i wyłączenia od rozpoznania sprawy sędzi B. K., podnosząc zarzut jej

stronniczości i braku obiektywizmu w rozpoznawaniu sprawy […], a także w

dwóch wcześniej rozpatrywanych sprawach. Podniósł, że mimo wiedzy na temat

jego spraw wydawała błędne wyroki i postanowienia, nie uwzględniając

okoliczności znanych z zeznań świadków i treści dokumentów. Kilkakrotnie Sąd

z udziałem tej sędzi nie odnosił się do zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego i wydawał niekorzystne dla niego wyroki. Stwierdził, że sędzia

powoływała się na fakty, które nie wynikały z akt sprawy, co nie ma

odzwierciedlenia w protokołach, ponieważ nie wiedział, że może domagać się

odnotowania tego spostrzeżenia. Świadczy to natomiast, w ocenie żalącego się

o

sprzyjaniu

stronie

przeciwnej.

Postanowienie

zostało

wydane

przed

wysłuchaniem go, a zatem nie miał możliwości przedstawienia wszystkich

istotnych kwestii. W jego przekonaniu sędzia odnosiła się do niego w sposób

„nieprzyjazny i niechętny", odmówiła mu polemiki z w wywodami strony przeciwnej,

a jego racje nie były poddawane ocenie prawnej. Również i to nie wynika

z protokołów rozpraw, ale nie pozbawia go to poczucia nieobiektywnego

traktowania i braku sprawiedliwości w rozpoznawaniu jego spraw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W następstwie zakwestionowania zgodności art. 49 k.p.c. z art. 45 ust. 1

Konstytucji w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., P 8/07

(Dz. U. Nr 119, poz. 772) w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia

sędziego jedynie do stosunku osobistego między nim a jedną ze stron lub jej

przedstawicielem ustawowym, pomijając inne okoliczności, które mogłyby wywołać

wątpliwości co do bezstronności sędziego, w art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 grudnia

2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. Nr 234, poz. 1571) nadano mu obecne brzmienie. Ustawa ta weszła

w życie z dniem 1 lipca 2009 r. i stosownie do art. 8 ust. 1, jej przepisy stosuje się

do postępowań wszczętych po dniu jej wejścia w życie, nie mniej jednak założenia,

które legły u podstaw tej zmiany uwzględnione zostały w rozpoznawanej sprawie.

Przepis art. 49 k.p.c. przewiduje, że sąd wyłącza sędziego na wniosek strony, jeśli

istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do

bezstronności sędziego w danej sprawie. Wykładnia przesłanek jego zastosowania

uwzględnia wszelkie sytuacje, w których strona wykaże istnienie pomiędzy nią

a sędzią określonego stosunku emocjonalnego, wskazującego na uzasadnioną

wątpliwość co do bezstronności sędziego. Dla oceny, czy taka wątpliwość ma

miejsce decydujące znaczenie mają fakty, w rozumieniu wszelkich okoliczności

obiektywnych, które mogłyby świadczyć o zróżnicowanym traktowaniu uczestników

postępowania.

Natomiast

odczucia

strony

w

tym

względzie

podlegają

wartościowaniu przy zastosowaniu kryterium odczuć postronnego obserwatora.

Hipotezą art. 49 k.p.c. nie jest objęte samo przeświadczenie strony, że sędzia

prowadzi proces wadliwie, czy też nieobiektywnie.

W rozpoznawanej sprawie zastrzeżenia żalącego się należą do dwóch grup

okoliczności, które mają stanowić o wątpliwości co do bezstronności sędzi. Jedna

związana

jest

z

zarzutami

wadliwego

prowadzenia

spraw

i

wydawania

niekorzystnych dla niego orzeczeń. Druga opiera się na odczuciu o nieprzychylnym

stosunku do niego, a przychylnym traktowaniu strony przeciwnej. Żadna z nich nie

odpowiada założeniom objętym art. 49 k.p.c. Kwestionowanie prawidłowości

prowadzenia zakończonych już postępowań nie może być przedmiotem oceny

odnoszącej się do rozpoznawanej sprawy, skoro nie zostały przedstawione dowody

na to, że doszło w ich toku do stwierdzenia, że w istocie miały one miejsce.

Niezadowolenie z treści orzeczeń, które stały się już prawomocne i wiążą zarówno

strony, jak i sądy, ocenione być może jedynie jako subiektywne. W postępowaniu

odwoławczym sprawa rozpoznawana jest w składzie trzech sędziów zawodowych,

a zatem wydane orzeczenie będzie następstwem rozpoznania jej na nowo

w granicach zaskarżenia przez powiększony skład sędziów. Nie ma podstaw do

uznania decydującego wpływu na kształt orzeczenia jednego członka składu

sędziów. Rolą sędziego sprawozdawcy jest zwięzłe przedstawienie sprawy ze

szczególnym uwzględnieniem zarzutów i wniosków apelacyjnych. Przytoczona

treść przepisów postępowania wskazuje na to, że podniesione we wniosku przez

żalącego

się

ogólnikowe

pretensje

dotyczące

„przedstawienia

sprawy

w odpowiednim świetle i nierzetelnego zapoznania się ze sprawą" są efektem ich

nieznajomości, niezależnie od nieprzedstawienia faktów. Znane jedynie żalącemu

się przejawy zachowania sędzi względem pozwanej uchylają się od możliwości

dokonania oceny z punktu widzenia postronnego obserwatora. Podkreślenia

wymaga, że art. 49 k.p.c. przewiduje możliwość wyłączenia sędziego na wniosek

strony nie w każdym przypadku złożenia go, ale w razie wykazania istnienia

okoliczności wypełniających omówioną jego hipotezę. Żądanie żalącego się nie

pozwala na taką ocenę przedstawionych okoliczności. Nie zostały również podane

przyczyny, które powinny skłonić Sąd Okręgowy do wysłuchania powoda przed

rozpoznaniem wniosku.

Z powyższych względów zażalenie jako pozbawione uzasadnionych

podstaw podlegało oddaleniu w oparciu o art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.

Na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 394 1 § 3 i art. 39821 k.p.c. orzeczenie

o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawione zostało końcowemu

rozstrzygnięciu.