I CZ 26/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 26/11

POSTANOWIENIE

Dnia 1 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Teresy B.

przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście C.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 1 grudnia 2011 r.,

zażalenia powódki na postanowienie zawarte w punkcie 2

wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 lipca 2010 r.,

zmienia

zaskarżone

postanowienie

zawarte

w

2 wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 lipca 2010 r.

obciąża

powódki

kosztami

procesu

w

punkcie

i nie

postępowaniu

apelacyjnym oraz zasądza od pozwanego na rzecz powódki

kwotę 900 zł (dziewięćset złotych) z powiększeniem o podatek

od

towarów

i

usług

tytułem

w postępowaniu zażaleniowym.

zwrotu

kosztów

procesu

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem zawartym w wyroku Sądu Apelacyjnego z

dnia 22 lipca 2010 r. zasądzona została od powódki na rzecz pozwanego kwota

5400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Powódka przegrała

sprawę także na etapie postępowania apelacyjnego, co było przyczyną przyjęcia za

podstawę orzeczenia o kosztach procesu zasady odpowiedzialności za wynik

sporu, przewidzianej art. 98 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

Powódka

w

zażaleniu

wniosła

o

zmianę

tego

postanowienia

i nieobciążania jej kosztami procesu, stosownie do art. 102 w związku

z art. 391 § 1 k.p.c. Zarzuciła, że Sąd Apelacyjny nie wziął pod uwagę jej bardzo

trudnej sytuacji zdrowotnej i życiowej, chociaż była mu ona znana, bo stanowiła

o całkowitym zwolnieniu od kosztów sądowych oraz ustanowieniu pełnomocnika

z urzędu w postępowaniu kasacyjnym i zażaleniowym. Na uzasadnienie podała,

że dotknięta jest wadą słuchu i wzroku, pozostaje w stałym leczeniu wywołanym

chorobą nowotworową oraz pod opieką psychiatryczną od 2003 r., po stracie syna.

Z

uwagi

na

niedostatek

korzysta

ze

świadczeń

Miejskiego

Ośrodka

Pomocy Społecznej. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu nie uwzględniało także

kontekstu przedmiotu sporu, związanego z niemożnością odzyskania majątku

ani odszkodowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zastosowanie przez sąd jednej z zasad orzekania o kosztach procesu,

przewidzianych art. 98 do 107 k.p.c., uzależnione jest od wyniku sprawy

oraz jej okoliczności faktycznych. Przyjęcie za podstawę orzeczenia zasady

odpowiedzialności za wynik sporu i obciążenie strony przegrywającej całością,

czy nawet częścią kosztów procesu, może w konkretnej sprawie, kolidować

z poczuciem sprawiedliwości oraz słuszności. W celu zapobieżenia ewentualności

wydania orzeczenia w takich warunkach wprowadzona została możliwość

oparcia go na regule objętej art. 102 k.p.c. Zgodnie z nią, do nieobciążenia strony

przegrywającej sprawę obowiązkiem zwrotu, wygrywającemu przeciwnikowi,

kosztów procesu w całości lub części, dojść może, jeśli zaistniały szczególnie

uzasadnione wypadki. Wskazuje to na określenie tej zasady jako wyjątku

od podstawowej, unormowanej w art. 98 § 1 k.p.c., a zarazem wyklucza

dokonywanie

rozszerzającej

wykładni.

Do

kręgu

„wypadków

szczególnie

uzasadnionych” zaliczane są zarówno okoliczności związane z samym przebiegiem

procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające

z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony,

subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, prekluzja.

Drugie wyznacza sytuacja majątkowa i życiowa strony, z tym zastrzeżeniem,

że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkową,

nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia

pełnomocnika. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie

tego wyjątku powinny być ocenione z uwzględnieniem zasad współżycia

społecznego.

Okoliczności

że zaistniały

rozpoznawanej

wypadki

sprawy

szczególnie

przemawiają

uzasadnione,

za

przyjęciem,

łączące

się

z charakterem dochodzonego przez powódkę, istotnego dla niej roszczenia,

związanego z utratą majątku spadkowego po matce, przekonaniem, że należy jej

się rekompensata, a uznane zostało za niezasadne oraz ostatecznie także

za przedawnione. Zrozumiałe zatem było jej dążenie do poddania orzeczenia Sądu

pierwszej instancji kontroli instancyjnej. Niezwykle trudna sytuacja majątkowa

i życiowa powódki, która zmusza ją do korzystania z pomocy społecznej wypełnia

okoliczności leżące poza przebiegiem procesu. Sąd Najwyższy uznał, że ocena

tych

wypadków przez

pryzmat

zasad

współżycia

społecznego

wskazuje,

że adekwatnym i słusznym było nieobciążanie powódki kosztami postępowania

apelacyjnego, zgodnie z art. 102 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

Z tych względów zaskarżone postanowienie należało zmienić na podstawie

art. 39816 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania

zażaleniowego

oparte

zostało

na

zasadzie

odpowiedzialności

za

wynik

sporu na tym etapie postępowania, objętej art. 98 § 1 w związku z art. 394 1 § 3

i art. 39821 k.p.c.

jw