I CZ 24/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 24/09

POSTANOWIENIE

Dnia 20 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek

SSN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku J.M.

przy uczestnictwie S.M.

o pozbawienie małżonka zarządu majątkiem wspólnym,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 maja 2009 r.,

zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Okręgowego w R.

z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w R. postanowieniem z dnia 5 listopada 2008 r. odrzucił

skargę

kasacyjną

wnioskodawczyni

J.M.

od

postanowienia

tegoż

Sądu

Okręgowego z dnia 8 lipca 2008 r.

W uzasadnieniu Sąd Okręgowy stwierdził, że podstawą prawną roszczenia w

niniejszej sprawie, rozpoznawanej w postępowaniu nieprocesowym jest art. 40

k.r.o., zgodnie z którym z ważnych powodów Sąd może na żądanie jednego

z małżonków pozbawić drugiego małżonka samodzielnego zarządu majątkiem

wspólnym. Sprawa rozpoznawana jest w postępowaniu nieprocesowym. Zgodnie

z art. 5191 § 2 k.p.c., w postępowaniu nieprocesowym w sprawach z zakresu prawa

rodzinnego, opiekuńczego i kurateli skarga kasacyjna przysługuje tylko w sprawach

o przysposobienie oraz o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności

majątkowej między małżonkami. Niniejsza sprawa nie jest sprawą, o której mowa

w przytoczonym przepisie.

Przyjmując, że sprawy dotyczące zarządu małżeńskim majątkiem wspólnym

są sprawami dotyczącymi zarządu związanego z współwłasnością, zastosowanie

ma art. 5191 § 4 pkt 2 k.p.c. zgodnie z którym skarga kasacyjna nie przysługuje w

sprawach dotyczących zarządu związanego ze współwłasnością lub użytkowaniem.

W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawczyni wniosła o jego

uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia podniosła, że błędny jest pogląd Sądu

Okręgowego, że sprawy dotyczące zarządu majątkiem wspólnym (art. 36-40 k.r.o.)

są analogiczne do spraw z zakresu zarządu związanego ze współwłasnością

(art. 611-616 k.p.c.). W przepisach art. 611-616 k.p.c. jest odwołanie do przepisów

prawa materialnego: art. 199, 201, 202, 203 i 269 § 1 k.c. i zdaniem

wnioskodawczyni

dotyczą

one

jedynie

współwłasności

ułamkowej,

a

nie

współwłasności łącznej. Wnioskodawczyni swoją legitymację do złożenia skargi

kasacyjnej w sprawie, której materialno-prawną przesłanką jest art. 40 k.r.o.

upatruje w art. 5191 § 1 k.p.c., który stanowi, że od wydanych przez Sąd drugiej

instancji postanowień co do istoty sprawy przysługuje skarga kasacyjna

w sprawach z zakresu prawa rzeczowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Można zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zażalenia,

że sprawy z art. 40 k.r.o. nie należą do spraw z zakresu zarządu związanego ze

współwłasnością i użytkowaniem. Jednakże nie oznacza to, że w sprawach

z art. 40 k.r.o. od orzeczeń sądu drugiej instancji przysługuje skarga kasacyjna.

Przepis art. 5191 § 1 k.p.c. wprowadza jako ogólna zasadę, że w sprawach

z zakresu prawa rzeczowego przysługuje w postępowaniu nieprocesowym skarga

kasacyjna. Od tej zasady przewidziano w art. 5191 § 4 k.p.c. trzy wyjątki. Należy

zauważyć, że sprawami z zakresu prawa rzeczowego w rozumieniu art. 519 1 k.p.c.

są sprawy wymienione w Dziale III Księgi drugiej kodeksu postępowania cywilnego.

Oprócz

omawianych

już

spraw

dotyczących

zarządu

związanego

ze

współwłasnością i użytkowaniem do spraw z zakresu prawa rzeczowego

rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym należą sprawy o stwierdzenie

zasiedzenia (art. 609-610), dotyczące przepadku rzeczy (art. 6101 – 6105),

zniesienia współwłasności (art. 617-625) o ustanowienie drogi koniecznej

i służebności przesyłu (art. 626) i sprawy wieczystoksięgowe (art. 6261 - 62617).

Wśród spraw z zakresu prawa rzeczowego nie ma wymienionych spraw

z art. 40 k.r.o. Mogłoby to prowadzić do wniosku, że zgodnie z regułą wyrażoną

w art. 13 § 1 k.p.c. sprawy z art. 40 k.r.o. powinny być rozpoznawane w procesie.

Jednakże od początku obowiązywania kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

utrwaliła się jednolita praktyka, ze sprawy te rozpoznawane są w postępowaniu

nieprocesowym. Nasuwa się pytanie dlaczego tak się stało. Otóż, sprawami

z art. 40 k.r.o. są sprawy dotyczące pozbawienia małżonka samodzielnego zarządu

majątkiem

wspólnym,

jak

również

zastąpienia

zezwoleniem

sądu

zgody

współmałżonka na dokonanie czynności. W istocie są to sprawy małżeńskie, a nie

z zakresu prawa rzeczowego. Sprawy małżeńskie należą do spraw z zakresu

prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli. Sąd Okręgowy trafnie przyjął, że

zgodnie z art. 5191 § 2 k.p.c. w tego rodzaju sprawach skarga kasacyjna nie

przysługuje.

Niedopuszczalna

skarga

kasacyjna

podlegała

odrzuceniu

na

podstawie art. 398 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c. w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.