I CZ 23/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 23/06

POSTANOWIENIE

Dnia 30 maja 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa R. T.

przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 maja 2006 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 9 marca 2006 r.

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2004 r. Sąd Okręgowy w W. zwolnił

powoda od wpisu sądowego.

W dniu 2 stycznia 2006 r. powodowi doręczono odpis wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 20 października 2005 r. z uzasadnieniem. W dniu 2 marca

2006 r. wniósł on skargę kasacyjną od tego wyroku.

Postanowieniem z dnia 9 marca 2006 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

kasacyjną powoda. Sąd zastosował przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Uznał następnie, że wnosząc skargę,

powód

obowiązany

był

uiścić

opłatą

podstawową

w

wysokości

zł.

Wobec nieuiszczenia tej opłaty, skarga podlegała odrzuceniu.

W zażaleniu skarżący zarzucił naruszenie art. 14 ust. 2, art. 3 ust. 2 pkt 3

i art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Zdaniem skarżącego, Sąd drugiej instancji błędnie

zastosował wskazaną ustawę, gdyż powinien on oprzeć się na przepisach ustawy

z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, która nie

przewidywała obowiązku uiszczenia opłaty podstawowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wbrew stanowisku skarżącego, Sąd drugiej instancji trafnie przyjął, że

zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398).

Podstawową zasadą prawa międzyczasowego w dziedzinie procesu

cywilnego jest zasada bezpośredniego działania ustawy nowej. Zasada ta

wyrażona została w art. XV § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Przepisy

wprowadzające Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 297 ze zm.).

Przyjąć należy, że wskazana zasada ma znaczenie ogólne w dziedzinie w prawie

procesowym cywilnym (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 17 stycznia 2001 r. - zasadę prawną, III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4,

poz. 53, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2003 r., IV CKN 310/01, niepubl.)

i znajduje ona również zastosowanie w odniesieniu do przepisów ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, mających charakter

przepisów prawa procesowego.

Istotny wyjątek od zasady bezpośredniego działania ustawy nowej

przewidziany został w art. 149 ust. 1 powołanej ustawy. Przepis ten stanowi, że

w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu

zakończenia postępowania w danej instancji, dotychczasowe przepisy o kosztach

sądowych. W niniejszej sprawie wejście w życie ustawy nastąpiło po doręczeniu

powodowi odpisu wyroku Sądu Apelacyjnego z uzasadnieniem, a zatem już po

zakończeniu postępowania przed sądem drugiej instancji. Wniesienie skargi

kasacyjnej miało natomiast miejsce w czasie obowiązywania nowej ustawy

o kosztach sądowych. Wniesienie skargi kasacyjnej inicjuje postępowanie przed

Sądem Najwyższym i - mimo że jest czynnością podejmowaną przed sądem drugiej

instancji - stanowi co do zasady pierwszą czynność postępowania kasacyjnego.

Skoro zatem powód wniósł skargę kasacyjną w pierwszym dniu obowiązywania

nowej ustawy, zastosowanie znajdowały jej przepisy, zgodnie z zasadą

bezpośredniego działania ustawy nowej.

Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2004 r. Sąd Okręgowy w W. zwolnił

powoda częściowo od kosztów sądowych, a mianowicie od wpisu sądowego.

Zwolnienie to obejmowało w chwili jego dokonania wszystkie pisma w sprawie, od

których obowiązująca wówczas przepisy o kosztach sądowych przewidywały

uiszczenie wpisu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 października

1972 r., l CZ 121/72, niepubl., oraz z dnia 18 września 2002 r., III CZ 77/02,

niepubl.). Pismem takim była wówczas kasacja, od której pobierano cały wpis na

podstawie § 7 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17

grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych

(Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze zm.). Późniejsze zmiany kodeksu postępowania

cywilnego i przepisów o kosztach, polegające na zastąpieniu instytucji kasacji

skargą kasacyjną, a instytucji wpisu - opłatą, nie wpłynęły na zakres zwolnienia

powoda od kosztów sądowych, dokonanego wskazanym postanowieniem Sądu

Okręgowego. Prowadzi to do wniosku, że zwolnienie to obejmowało również skargę

kasacyjną wniesioną przez powoda dnia 2 marca 2006 r.

W myśl art. 14 ust. 2 nowej ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych, opłatę podstawową pobiera się od podlegających opłacie pism, o których

mowa w art. 3 ust. 2, wnoszonych przez stronę zwolnioną od kosztów sądowych

przez sąd, chyba że ustawa stanowi inaczej. Wśród pism wymienionych w art. 3

ust. 2 powołanej ustawy mieści się skarga kasacyjna. W konsekwencji uznać

należy, że opłatę podstawową obowiązana jest uiścić strona wnosząca skargę

kasacyjną, jeżeli została przez sąd zwolniona od kosztów sądowych całkowicie lub

częściowo - w zakresie obejmującym dokonanie tej czynności. W takim właśnie

zakresie od kosztów sądowych zwolniony był powód, co skutkowało istnieniem po

jego stronie obowiązku uiszczenia opłaty podstawowej od skargi kasacyjnej.

Skutki nieuiszczenia opłat od środków odwoławczych i środków zaskarżenia

wnoszonych przez profesjonalnych pełnomocników określa obecnie art. 130 2 § 3

k.p.c. Przepis ten stanowi, że sąd odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty pismo

wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego środki

odwoławcze lub środki zaskarżenia (apelację, zażalenie, skargę kasacyjną, skargę

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sprzeciw od

wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty, skargę na orzeczenie referendarza

sądowego) podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od

wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia. Uznać należy, że pojęcie

opłaty w wysokości stałej obejmuje nie tylko opłatę stałą w rozumieniu nowej

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnej, ale również opłatę podstawową.

Po pierwsze bowiem, wysokość opłaty podstawowej jest stała, gdyż wynosi 30 zł

(art. 14 ust. 3 powołanej ustawy). Po drugie, sformułowanie „opłata w wysokości

stałej" różni się istotnie od używanego w ustawie o kosztach pojęcia „opłata stała",

co wskazuje na zamiar ustawodawcy nadania tym określeniom innego znaczenia.

Po trzecie wreszcie, nie ma podstaw do przyjęcia, że wolą ustawodawcy było

wyłączenie sankcji przewidzianej w art. 1302 § 3 k.p.c. w stosunku do stron

zwolnionych przez sąd od kosztów sądowych i reprezentowanych przez

profesjonalnego pełnomocnika. W konsekwencji, wniesienie skargi kasacyjnej bez

uiszczenia

opłaty

podstawowej

przez

radcę

prawnego

reprezentującego

skarżącego zwolnionego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym dokonanie

tej czynności, skutkuje odrzuceniem skargi. Taką właśnie sankcję zastosował Sąd

Apelacyjny w zaskarżonym postanowieniu.

Z podanych względów, na podstawie art. 39814 i 3941 § 3 k.p.c.,

Sąd Najwyższy oddalił zażalenie.

db