I CZ 21/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 21/13

POSTANOWIENIE

Dnia 8 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Owczarek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Agnieszka Piotrowska

w sprawie ze skargi M. G. o wznowienie postępowania

w sprawie z powództwa M. G.

przeciwko Muzeum w P.

o wydanie, zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 maja 2007 r., po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 maja 2013 r.,

zażalenia skarżącego na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 16 września 2011 r.,

1) odrzuca zażalenie;

2) nie przyznaje adwokat E. G. prowadzącej Kancelarię

Adwokacką w G., wynagrodzenia za pomoc prawną

udzieloną M. G. w postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 16 września 2011 r. odrzucił skargę

powoda M. G. o wznowienie postępowania w sprawie z powództwa M. G.

przeciwko Muzeum w P. o wydanie ruchomości,

zakończonego prawomocnym

wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 9 maja 2007 r., oddalającym apelację powoda

- wobec wniesienia jej z uchybieniem ustawowego terminu oraz nieoparcia na

ustawowej podstawie wznowienia. W uzasadnieniu wskazano, że w postępowaniu

ze skargi o wznowienie niedopuszczalna jest zmiana podmiotowa, do czego

zmierza skarżący precyzując - po ustanowieniu pełnomocnika z urzędu - jako

pozwanego Skarb Państwa - Izbę Celną w R. i Prokuratorię Generalną,

a dotychczasowego pozwanego - Muzeum w P. oznaczając jako interwenienta

głównego. Sąd stwierdził ponadto, że skarga została wniesiona w dniu 26 kwietnia

2011 r., to jest z uchybieniem terminu 3 miesięcy od dnia wejścia w życie

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na który powołał się skarżący jako na

podstawę wznowienia. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2010 r.,

SK 50/0, stwierdzający niezgodność z Konstytucją art. 119 § 3 ustawy z dnia 10

września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r., Nr 111,

poz. 765 z późn. zm.) został bowiem opublikowany w dniu 25 maja 2010 r. (Dz. U.

2010 r., Nr 88, poz. 583). Ponadto, jak zauważył Sąd, przepis powyższy nie był

podstawą orzekania, gdyż roszczenie windykacyjne powoda było oparte na art. 222

§ 1 k.c., a podstawą oddalenia powództwa wskazanie, że tytuł prawny do spornych

ruchomości wynika z prawomocnego postanowienia sądu karnego orzekającego

ich przepadek na rzecz Skarbu Państwa.

Zażalenie wniósł powód, oznaczając pozwanego jako Skarb Państwa –

Muzeum w P. Zażalenie zarzuca naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 401 403 k.p.c. poprzez przyjęcie, że powód nie oparł skargi na ustawowej podstawie,

bowiem jego powództwo zostało oddalone z innych przyczyn niż wymienione w art.

401 - 403 k.p.c., podczas gdy powództwo, bez względu na podstawę prawną na

której zostało oparte, nie mogło być uwzględnione z uwagi na upływ terminu

przewidzianego w art. 19 § 3 u.k.s. (obecnie art. 119 § 3 k.k.s.), oraz uchybienie art.

130 § 3 k.p.c. poprzez uznanie, że powód złożył skargę po upływie terminu 3

miesięcy, podczas gdy została złożona we właściwym czasie do Wydziału

Cywilnego, a jedynie sprecyzowana na wezwanie Sądu w terminie późniejszym.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 11 lipca 2012 r. oddalił wniosek

powoda o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia i odrzucił zażalenie.

Powyższe postanowienie zostało uchylone postanowieniem Sądu Najwyższego

z dnia 23 listopada 2012 r. celem ponownego rozważenia czy w świetle art. 168 § 1

k.p.c. nie zachodzą podstawy do przywrócenia terminu wynikające z omyłkowego

przystawienia przez placówkę pocztową stempla z niewłaściwą datą.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 23 stycznia 2013 r.

przywrócił

powodowi termin do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu Apelacyjnego z

dnia 16 września 2011 r.

Sąd Najwyższy zważył:

Zażalenie powoda podlegało odrzuceniu wprost wobec braku substratu

zaskarżenia.

Skarżący

wprawdzie

postanowienie Sądu

powołał

Apelacyjnego

jako

z dnia

przedmiot

września

2011

zaskarżenia

r.

wydane

w sprawie sygn. akt …746/11, którego przedmiotem było odrzucenie skargi

o wznowienie postępowania, ale zapadło ono w sprawie toczącej się przeciwko

Muzeum w P. Pod tą sygnaturą i w tej dacie nie

zapadło żadne orzeczenie

odnoszące się do Skarbu Państwa. Z uzasadnienia środka odwoławczego wynika,

że oznaczenie pozwanego w zażaleniu jako Skarb Państwa nie było wynikiem

omyłki,

tylko

celowego

wyboru

i

kontynuowania

czynności

procesowych

zapoczątkowanych wniesieniem w dniu 12 sierpnia 2010 r., bezpośrednio przez

powoda, pisma procesowego zatytułowanego „Pozew-Wniosek o wznowienie

postępowania”, wskazującego jako pozwanego Skarb Państwa, a jako jego

reprezentantów

Izbę

Celną

w

R.,

Ministerstwo

Kultury i Dziedzictwa

Narodowego, Muzeum w P., Zarząd Województwa M., Prokuratorię Generalną

Skarbu Państwa. Po ustanowieniu pełnomocnika z urzędu stanowisko powoda

zostało sprecyzowane niejednoznacznie, gdyż jako skarga o wznowienie

postępowania, która, zgodnie z zawartym w niej wnioskiem, miała doprowadzić do

zmiany orzeczenia oddalającego powództwo windykacyjne skierowane przeciwko

Muzeum w P. poprzez wydanie orzeczenia uwzględniającego inne powództwo, tj.

skierowane przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Izby Celnej w R. i

Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa o nakazanie wydania ruchomości lub o

zasądzenie kwoty 8.000.000 zł tytułem odszkodowania. Nie sprecyzowano przy

tym, czy oznacza to wniesienie samodzielnego pozwu, czy zamiar dokonywania

przekształceń

podmiotowych

po

wznowieniu

postępowania,

ani

czy

tak

sformułowane powództwo ma charakter ewentualny, czy alternatywny. W piśmie

pełnomocnika jednocześnie wskazano jako interwenienta głównego Skarb Państwa

- Muzeum w P. Wskazanym czynnościom procesowym nadano bieg w zakresie

skargi o wznowienie postępowania zakończonego z udziałem Muzeum w P.,

będącego osobą prawną i z tego tytułu dysponującego zdolnością sądową

i procesową. Postępowanie powyższe zakończone zostało postanowieniem Sądu

Apelacyjnego z dnia 16 września 2011 r. odrzucającym skargę powoda M. G. o

wznowienie postępowania w sprawie z powództwa M. G. przeciwko Muzeum w P. o

wydanie ruchomości, zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z

dnia 9 maja 2007 r.

Podkreślić należy, że w przedmiotowym wypadku brak było podstaw do

podejmowania przez Sąd czynności naprawczych. Dotyczą one sytuacji, gdy

wskutek niezachowania warunków formalnych pisma procesowego nie może ono

otrzymać prawidłowego biegu, zatem nie mogą być wykorzystywane do

korygowania czynności procesowych stron, w tym polegających na wskazaniu

przeciwnika procesowego. Sąd nie może bowiem samodzielnie oznaczać strony

pozwanej, ani narzucać stronie powodowej obowiązku jej poszukiwania, lub zmiany

gdyż naruszałoby to zasadę równości i sprawiedliwości proceduralnej. Judykatura

zgodnie przyjmuje, że powód, na którym ciąży obowiązek oznaczenia strony

pozwanej, może uściślić jej oznaczenie jedynie wówczas, jeżeli nie prowadzi to do

naruszenia tożsamości stron (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca

2009 r., III CZP 45/09, OSNC-ZD 2009, nr 4, poz. 113, wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 22 czerwca 2006 r., V CSK 139/06, niepubl.). Jakkolwiek wskazane

orzeczenia dotyczą oznaczenia strony pozwanej w pozwie, a nie zażalenia, jednak

mają wymiar uniwersalny. Odstępstwo od tej reguły może dotyczyć jednostek

organizacyjnych Skarbu Państwa, gdyż Sąd jest zobowiązany z urzędu do

czuwania nad właściwą jego reprezentacją nawet w sytuacji gdy powód prawidłowo

pozywając Skarb Państwa wadliwie oznaczy statio fisci (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 1 stycznia 1974 r., II CR 685/73, OSNCP 1975, nr 1, poz. 10,

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2001 r., III CZP 10/01, OSNC 2001,

nr 10, poz. 147). Skoro jednak skarżący jako stronę postępowania wskazał Skarb

Państwa, który nie był stroną w prawomocnie zakończonym postępowaniu, brak

było podstaw do przyjęcia, że oznaczenie jako jego reprezentanta nieistniejącej

jednostki organizacyjnej (Muzeum w P.) obligowało Sąd do podejmowania w tym

przedmiocie jakichkolwiek czynności z urzędu. Czynności takich nie uzasadniała

również sprzeczność między oznaczeniem stron w zażaleniu i postanowieniu Sądu

Apelacyjnego.

Skoro brak jakiegokolwiek orzeczenia zapadłego w relacji podmiotowej M. G.

–

Skarb

Państwa

środek

odwoławczy

skierowany

przeciwko

orzeczeniu

nieistniejącemu (sententia non existens) podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny

(art. 3986 § 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.).

Sąd Najwyższy odmówił przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

adwokat E. G., ustanowionej dla powoda z urzędu. Czynności wymienionego

pełnomocnika cechowały się tak małym stopniem profesjonalizmu, a doprowadziły

do konieczności podejmowania szeregu czynności sądowych i znaczącego

wydłużenia postępowania, że należy je uznać za rażąco sprzeczne nawet z

zasadami zwykłej staranności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20

września 2007 r., II CZ 69/07, OSNC 2008, nr 3, poz. 41, postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2012 r., I CSK 106/12, niepubl., postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 grudnia 2012 r., I CSK 397/12, niepubl.).