I CZ 20/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 20/13

POSTANOWIENIE

Dnia 14 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku J. B.

przy uczestnictwie J. B. i G. G.

o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 14 marca 2013 r.,

zażalenia uczestnika J. B.

na postanowienie Sądu Okręgowego w W.

z dnia 10 października 2012 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

W dniu 2 grudnia 2011 r. J. B. wniósł o stwierdzenie, że spadek po zmarłej

B. B., matce wnioskodawcy, na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia

16.10.2010 roku nabyli w równych częściach wnioskodawca oraz jego siostra, a

córka spadkodawczyni, G. G. Uczestnik postępowania, mąż spadkodawczyni oraz

ojciec wnioskodawcy i uczestniczki J. B. domagał się z kolei stwierdzenia, że

dziedziczy spadek po zmarłej na podstawie własnoręcznego testamentu B. B. z

dnia 26 grudnia 2010 r., który zaginął i nie został odnaleziony. Na rozprawie w dniu

20 lutego 2012 r. uczestnik J. B. zakwestionował ważność testamentu

holograficznego z dnia 16 października 2010 r. sporządzonego na rzecz jego dzieci

i wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu grafologii na

okoliczność

autentyczności

pisma

spadkodawczyni.

Po przeprowadzeniu

postępowania dowodowego, w ramach którego Sąd I instancji przesłuchał

wskazanych przez J. B. świadków na okoliczność istnienia własnoręcznego

testamentu B. B. z dnia 26 grudnia 2010 r., i jego treści, Sąd Rejonowy stwierdził

postanowieniem z dnia 5 marca 2012 roku, że spadek po B. B., zmarłej w dniu 16

października 2011 roku w W., nabył w całości mąż J. O. B.

Rozpoznając apelację pozostałych uczestników postępowania od tego

orzeczenia Sąd Okręgowy zanegował prawidłowość ustaleń faktycznych Sądu

Rejonowego co do istnienia zaginionego testamentu z dnia 26 grudnia 2010 r.,

dokonując odmiennej oceny wiarygodności i mocy dowodowej zeznań świadków,

zwłaszcza siostry J. B. rozstrzygnięciem.

W

G. B.-Z. jako osoby bliskiej

efekcie

uznał,

że

konieczne

jest

zainteresowanego

przeprowadzenie

postępowania dowodowego co do ważności zakwestionowanego przez J. B.

testamentu własnoręcznego z dnia 16.10.2010 roku powołującego do spadku J. B. i

G. G., co skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem

sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania na podstawie art. 386 § 4

k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

W zażaleniu na to postanowienie uczestnik J. B. domagał się uchylenia

zaskarżonego postanowienia i utrzymania w mocy wyroku Sądu I instancji

(powinno być postanowienia). W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że nie

zgadza się z oceną Sądu Okręgowego, iż nie udowodnił istnienia i treści

własnoręcznego testamentu B. B. z dnia 26 grudnia 2010 roku, który zaginął,

ponieważ wbrew tej ocenie uczestnik przedstawił dowody na istnienie tego

testamentu powołującego go do spadku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 §11 k.p.c. - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia

16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie z dniem

3 maja 2012 r. - zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje stronie także w razie

uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

Obowiązujący aktualnie model apelacji pełnej zakłada, że sąd drugiej

instancji rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, dokonuje

własnych ustaleń faktycznych, bazując na materiale zebranym w pierwszej

instancji, prowadząc w razie potrzeby własne postępowanie dowodowe oraz

stosuje właściwe przepisy prawa materialnego. Postępowanie apelacyjne powinno

więc co do zasady zakończyć się

wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia

kończącego spór pomiędzy stronami. Zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c., poza

wypadkami określonymi w § 2 i 3, sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony

wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania

przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Cytowane przepisy mają

odpowiednie zastosowanie przez art. 13 par. 2 k.p.c. także do postępowania

nieprocesowego.

W rozpatrywanej sprawie orzeczenie kasatoryjne Sądu Okręgowego uznać

należy za prawidłowe i zgodne z art. 386 § 4 k.p.c., albowiem wobec

zakwestionowania przez Sąd Odwoławczy podstawowego ustalenia faktycznego

decydującego o stwierdzeniu nabycia spadku przez uczestnika J. B. na podstawie

testamentu zaginionego istnieje konieczność przeprowadzenia postępowania

dowodowego w całości w odniesieniu do testamentu holograficznego B. B. z dnia

16.10.2010 roku sporządzonego na rzecz jej dzieci, zwłaszcza, że w toku

postępowania przed Sądem I instancji J. B. zgłosił zarzuty dotyczące ważności

tego testamentu oraz stosowny wniosek dowodowy. Jego oddalenie przez Sąd I

instancji było konsekwencją

przyjęcia przez ten Sąd odmiennej koncepcji

rozstrzygnięcia prowadzącej do stwierdzenia, że spadek po zmarłej dziedziczy mąż

spadkodawczyni na podstawie zaginionego testamentu własnoręcznego. Doszło

więc do nierozpoznania istoty sprawy, którą jest ustalenie w niniejszej sprawie

ważności testamentu przedstawionego przez syna zmarłej spadkodawczyni

wnioskodawcę J. B. i prawidłowego określenia kręgu spadkobierców.

Zażalenie uczestnika postępowania J. B., kwestionujące orzeczenie Sądu

Okręgowego skupia się w istocie na merytorycznej krytyce zasadności dokonanej

przez Sąd Okręgowy oceny dowodów i poczynionych przez ten Sąd ustaleń

faktycznych, a nie na braku podstaw do wydania rozstrzygnięcia kasatoryjnego.

Także z tych względów zażalenie jako bezzasadne podlegało oddaleniu (art. 394 1 §

3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 108 § 2 k.p.c.).

db