I CZ 186/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 186/12

POSTANOWIENIE

Dnia 15 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Barbara Myszka

w sprawie z powództwa J. A.

przeciwko E. I. Spółce z o.o. z siedzibą w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 15 lutego 2013 r.,

zażalenia strony pozwanej na wyrok Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 7 września 2012 r.,

oddala zażalenie i pozostawia Sądowi Okręgowemu w W.

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Powód J. A. wniósł o zasądzenie od pozwanej E. I. sp. z o.o. w W. kwoty

125 544 zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz o zasądzenie od pozwanej na

rzecz powoda kosztów procesu. Podniósł, że wykonał na zlecenie pozwanego

prace związane z ociepleniem ścian zewnętrznych budynku sanatorium A. w J.

Powód wskazał, iż uzgodniono, że podstawą wynagrodzenia ma być kosztorys

powykonawczy a pozwana zapłaciła tylko za część wykonanych robót. W wezwaniu

pozwanej do zapłaty spornej kwoty, wprost powołał się na bezpodstawne

wzbogacenie pozwanej spółki.

Pozwany wnosząc o oddalenie powództwa zarzucił, że roboty zostały

wykonane na podstawie ustnych ustaleń z powodem i wynagrodzenie zostało

ustnie uzgodnione na kwotę netto 20 zł za 1 m2 elewacji i według tej stawki powód

otrzymał wynagrodzenie. Nadto wskazał, że zawarta umowa była umową o dzieło

i podniósł zarzut przedawnienia.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 6 października 2011 r. oddalił

powództwo. Ustalił, że zawarta przez strony ustna umowa dotyczyła wykonania

robót ocieplenia budynku. Pozwany był generalnym wykonawcą, zaś powód

podwykonawcą robót remontowych. Uzgodniono wynagrodzenie ryczałtowe robót

w kwocie 20 zł za m2. Po wykonaniu robót powód przedstawił kosztorysy

kierownikowi budowy wyliczając, że wykonał łącznie 2 585, 96 m2 ocieplenia.

Według oceny Sądu pierwszej instancji strony zawarły umowę

o roboty

remontowe i miał do niej zastosowanie art. 658 k.c. Skoro powód nie udowodnił,

że uzgodniono

wynagrodzenie

kosztorysowe,

zatem

wynagrodzenie,

jakie

otrzymał jest pełnym wynagrodzeniem za roboty i dlatego jego zdaniem powództwo

należało oddalić.

Powód w apelacji zarzucił naruszenia prawa materialnego, tj. art. 647 1 § 2

i 4 k.c. oraz art. 410 k.c., a także procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. Zarzucił

między innymi, że bezpodstawnie został oddalony jego wniosek o przeprowadzenie

dowodu z opinii biegłego.

Wyrokiem z dnia 7 września 2012 r. Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony

wyrok i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Na podstawie odpisu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w J., V GC …/09,

dotyczącego rozliczenia robót w budynku Sanatorium w J. między Inwestorem Samodzielnym Publicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej Sanatorium MSWiA a

wykonawcą – E. I. sp. z o.o. ustalił, że prace te były wykonywane w trybie ustawy o

zamówieniach publicznych i roboty polegające na ociepleniu ścian zewnętrznych i

stropu miały duży zakres.

Sąd drugiej instancji podobnie ocenił, że strony zawarły ustną umowę

o roboty remontowe, do której na podstawie art. 658 k.c. mają zastosowanie

przepisy

o robotach budowlanych. Wskazał, że wprawdzie

zawarcie umowy

o roboty budowlane nie wymaga formy pisemnej, niemniej nie dotyczy to dwóch

wyjątków, tj. gdy umowa zawarta jest na podstawie prawa o zamówieniach

publicznych i gdy dotyczy podwykonawcy. Do robót remontowych (art. 658 K.c.)

o takiej skali ma odpowiednio zastosowanie art. 6471 k.c. (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 lipca 2008 r., II CSK 112/08, LEX nr 447653). Skoro więc

umowa z podwykonawcą wymagała formy pisemnej pod rygorem nieważności, to

ustna umowa pomiędzy stronami

była nieważna, a podstawą rozliczenia stron

są przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

2 lutego 2011 r., II CSK 414/10 i z dnia 1 grudnia 2010 r., I CSK 64/10).

Orzeczenie to zaskarżyła zażaleniem pozwana, zarzucając naruszenie art.

65 § 1 i 2 k.c., w zw. z art. 627 k.c., art. 6471 k.c. i art. 658 k.c. i wniosła o jego

uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c. - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia

16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie z dniem

3 maja 2012 r. - zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie

uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu projektu nowelizacji wskazano, że instytucja uchylenia

wyroku sądu pierwszej instancji wraz z przekazaniem sprawy do ponownego

rozpoznania jest nadużywana, zaś obecny model postępowania cywilnego zakłada,

że druga instancja stanowi instancję merytoryczną, w ramach której rozpoznanie

sprawy powinno nastąpić ex novo i zakończyć się wydaniem merytorycznego

rozstrzygnięcia kończącego spór pomiędzy stronami.

W uchwale składu siedmiu sędziów z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07

(OSNC 2008, nr 6, poz. 55), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że sąd drugiej instancji

rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej

zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty

dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak

z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.

Zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c., poza wypadkami określonymi w § 2 i 3, sąd

drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego

rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty

sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania

dowodowego w całości.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że do

nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej

instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on

zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony,

bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa

unicestwiająca roszczenie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1936 r.,

C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315; postanowienia Sądu Najwyższego

z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22; z 15 lipca 1998 r.

II CKN 838/97, LEX nr 50750; z 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, LEX nr 519260;

wyroki Sądu Najwyższego z 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3,

poz. 36; z 21 października 2005 r., III CK 161/05, LEX nr 178635.; z 12 listopada

2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2). Do nierozpoznania istoty sprawy

przez sąd pierwszej instancji dochodzi także w razie oddalenia powództwa

ze względu na przyjęcie braku legitymacji procesowej po którejś ze stron albo

z uwagi na wygaśnięcie lub przedawnienie roszczenia, jeżeli sąd pierwszej instancji

sformułuje takie wnioski na podstawie samych tylko twierdzeń stron, czy po

przeprowadzeniu ograniczonego postępowania dowodowego, a sąd drugiej

instancji oceny tej nie podzieli (por. wyroki Sądu Najwyższego z 23 września

1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22; z 14 maja 2002 r., V CKN

357/00, LEX nr 55513).

Ustalenia Sądu pierwszej instancji wraz z ich uzupełnieniem przez Sąd

drugiej instancji wskazywały na

tego była

konieczność

naruszenie

zbadania

art. 6471 § 2 i 4 k.c., a skutkiem

dochodzonego

roszczenia

na

gruncie

bezpodstawnego wzbogacenia. Na tę podstawę odpowiedzialności powołał się

powód już w wezwaniu pozwanej do zapłaty, który to dokument uzasadniał

okoliczności pozwu.

Jeżeli roszczenie zostało oparte na dwóch podstawach faktycznych oraz

prawnych i sąd pierwszej instancji, rozpoznając tyko jedną z nich, oddalił

powództwo, a sąd apelacyjny ocenił, że jej zastosowanie było wykluczone, to

zaskarżone orzeczenie podlega uchyleniu i sprawa zostaje przekazania do

ponownego rozpoznania (art. 386 § 4 k.p.c.).

Skoro więc, zaskarżony zażaleniem wyrok wydany został bez naruszenia

kodeksu postępowania cywilnego, to zażalenie jako bezpodstawne należało oddalić

na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

jw